Arınç: Marko Polo'nun filmi var, daha üstün olan Evliya Çelebi'nin yok

Mesut DEMİR/BURSADABUGUN.COM

Başbakan Yardımcısı ve Hükümet Sözcüsü Bülent Arınç, Atatürk Kongre ve Kültür Merkezi'nde, Evliya Çelebi'nin doğumunun 400. yıl dönümü sebebiyle düzenlenen sempozyuma katıldı. Evliya Çelebi'nin seyyah ve aynı zamanda bir seyahatname yazarı olduğunu söyleyen Arınç, "O yalnızca olan biteni, gördüklerini sıradan bir şekilde anlatan seyyah değil, aynı zamanda, entelektüel derinliği olan, köklü analizler yapabilen, kalemini insanlığın, medeniyetlerin ve kültürlerin hizmetinde kullanabilen, kültürler ve
medeniyetler arasında bir köprü kurmayı kendisine amaç edinen bir bilge kişidir. Evliya Çelebi 51 yıl boyunca Asya, Avrupa ve Afrika'ya kadar üç kıtadaki bütün Osmanlı coğrafyasını karış karış gezmiştir. Sahip olduğu büyük gözlem gücüyle, gördüğü her şeyi ayrıntılı bir biçimde kaleme alarak 10 ciltlik ünlü Seyahatname'sini yazmıştır. Bu değerli eser, tam 400 yıldır hem 17. yüzyıl Osmanlı coğrafyası hakkında bize geniş bilgiler veriyor hem de o dönemin sosyal ve kültür yaşamı ile ilgili detaylı
değerlendirmeler yapıyor. Yalın ve duru Türkçesiyle Evliya Çelebi dünya tarihinde farklı kültürlerin kaynaşmasına hizmet etmiştir. Bu misyonundan dolayı, Avrupa Konseyi Evliya Çelebi'yi '21. yüzyılda insanlığa yön veren en önemli 20 kişiden biri' olarak ilan etti. Öte yandan, UNESCO, doğumunun 400. yıl dönümü olması dolayısıyla 2011 yılı etkinlikleri kapsamında Evliya Çelebi'nin doğum yıl dönümüne kutlama programlarında yer vermiştir. Biz de ülke olarak buna kayıtsız kalmadık, bu toprakların
yetiştirdiği bu büyük bilgeyi doğumunun 400'üncü yılında çeşitli faaliyetlerle anacağız" dedi.

"BÜYÜK USTAYA HAKKINI TESLİM EDEMEDİĞİMİZİ DÜŞÜNÜYORUM"
Bu toplantının, Evliya Çelebi'nin ilk seyahatini yaptığı şehir olan Bursa'da, Evliya Çelebi'nin tabiriyle "ipek yurdu, büyük şehir, Hayy ve Kadir olan Allah'ın nazargahı, devletlerin taht merkezi" olan Bursa'da yapılıyor olmasının ayrı bir önem taşıdığını ifade eden Arınç, "Evliya Çelebi, ünlü eseri Seyahatname'nin birinci cildinde, yaşadığı şehir İstanbul'un tarihini, yapılarını, efsanelerini, insanlarını, sosyal hayatını anlattıktan sonra gezilerine ilk olarak Bursa'yla başlar. Seyahatname'nin ikinci
cildinde Evliya Çelebi Bursa'yı camileriyle, hanlarıyla, hamamlarıyla, efsaneleriyle, insanlarıyla ayrıntılı bir biçimde anlatır. 17. yüzyıl Osmanlı coğrafyasını ve bu sınırlar dışındaki ülkelerin bir bölümünü de gezen Evliya Çelebi, eseri Seyahatname ile bütün dünyayı kıskandıracak bir kültür hazinesini bizlere miras bırakmıştır. Ancak bizlerin bu büyük mirası yeterince değerlendiremediğimizi, bu büyük ustaya hakkını teslim edemediğimizi düşünüyorum. Seyahatler, geziler, keşifler bugün olduğu kadar
geçmişte de insanların en fazla ilgi gösterdiği alanlardı. Özellikle seyahatnameler geçmişin en çok okunan, bugünkü deyimi ile popüler eserleridir. İletişim araçlarının olmadığı, seyahat etme imkanlarının oldukça sınırlı olduğu dönemlerde, Seyahatnameler, başka ülkeleri, coğrafyaları, başka insanları ve kültürleri tanımanın yegane araçlarıydı. İnsan yaşamının bir köyde, bir şehirde başlayıp yine aynı köyde ve şehirde bittiği dünün küçük dünyasında, seyahatnameler insanların başka alemlere yönelik
düşlerinin, hayallerinin, planlarının ilham kaynağıydı. İlginç yerler, olaylar, savaşlar, kültürler, inançlar Seyahatname yazarlarının dikkatli gözlemleri ve bir edebiyatçı titizliğindeki güçlü tasvirleri ile anlatılıyordu. Bu anlamda Evliya Çelebi ve onun Seyahatnamesi, bu alandaki en başarılı eserdir. Evliya Çelebi'nin bir kamera gibi ayrıntılı ve duru gözlemleri, bir roman tadındaki güçlü ve enfes anlatımı Seyahatname yazımında onu ayrıcalıklı bir konuma getiriyor" diye konuştu.
Başbakan Yardımcısı Arınç, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Hepimizin hayatına bu denli nüfuz etmiş Evliya Çelebi'yi özellikle genç nesillerimize ve dünyaya tanıtacak projeler yapmadığımızı, yapamadığımızı düşünüyorum. Marko Polo'yu hemen hemen hepiniz tanırsınız. O da Evliya Çelebi gibi bir seyyah ve seyahatname yazarıdır. Ancak bizler onu, yazdığı seyahatname kitabını okuyarak değil, hakkında çekilen televizyon ve sinema filmlerinden tanıyoruz. Yıllar önce TRT'de Marko Polo adlı bir macera-gezi türünde bir dizi vardı. Hepimiz ekrana kilitlenirdik. Halbuki
Evliya Çelebi her anlamda Marko Polo'dan daha üstün bir gezi yazarıdır. Ancak biz Evliya Çelebi'yi anlatan televizyon ve sinema eserleri yapamadık. Hakkında üniversitelerin, akademik camianın çalışmaları olduğunu biliyorum. Fakat Evliya Çelebi'nin hayatını, gezilerini konu alan bir filmin, bir dizinin bugüne kadar yapılmamış olmasını büyük bir eksiklik olarak görüyorum."

"EVLİYA ÇELEBİ'Yİ TÜM DÜNYAYA TANITACAĞIZ"
Yıllar önce TRT'de çocuklar için hazırlanmış bir çizgi film dışında başka bir yapımın bulunmadığını anlatan Arınç, "Ancak son dönemlerde özellikle kendi kültürel değerlerimize karşı daha duyarlı yaklaşan ve olumlu çalışmalar yapan TRT bu yıl bu konuda yüreğimize su serpen bir çalışma ortaya koydu. Türk Dil Kurumu ile işbirliği yaparak on bölümden oluşan "Evliya Çelebi'nin İzinde" belgeselini hazırlamaya başlamışlardı. Seyahatname'nin on cildinden seçmeleri, on bölüm halinde ekranlarımıza getirecek olan
bu belgesel TRT Türk'te yayımlanacak, daha sonra yabancı dilde de seslendirilecektir. Böylece bu belgeselle, Evliya Çelebi'yi ve eserini bütün dünyaya tanıtmış olacağız. Kültür tarihimiz açısından son derece önemli bu belgeselin tanıtımını ilimizde yaptıkları ve büyük bir eksikliği giderdikleri için TRT'ye ve Türk Dil Kurumuna huzurlarınızda teşekkür ederim. Bununla da yetinmememiz gerekir. Türk sineması da, televizyonlarımız da objektiflerini Evliya Çelebi'nin hayatına çevirmeli, sinema filmleri, dramlar,
diziler çekmelidir. Ben eminim ki, bugün bile oldukça beğenilen eserler ortaya çıkacaktı. Yine, Evliya Çelebi'yi ve Seyahatname'sini konu alan çizgi filmler ve bilgisayar oyunları ile çocuklarımızın da dünyasına hitap etmeliyiz" şeklinde konuştu.
Vali Şahabettin Harput, Çelebi'nin Bursa'ya 5 kez geldiğini ifade ederek, "Seyahatname'de sadece bizim için değil, diğer ülkeler içinde büyük bir değer yatmaktadır. Seyahatname'nin büyüklüğü ve önemi ciltler tutmaktan yana içerdiği bilgilerdir. Gezmeye bir rüya ile başlayan büyük insan, gezip gördüğü yerlerin kültürel özelliklerini yalın bir dille anlatmaktadır. Şu an bu eser bizim ve herkes için paha biçilmez bilgiler içermektedir" dedi.

"EVLİYA ÇELEBİ, TOPLAM 250 MİLYON METREKARELİK BİR ALANI GEZMİŞTİR"
Türk Dil Kurumu (TDK) Başkanı Prof. Dr. Şükrü Haluk Alakın, "Evliya Çelebi, 70 yılı aşkın ömrünün 51 yılını değişik ülkelerde geçiren bir gezgindir. 25 milyon metrekarelik bir alanı gezmiştir. Bugün bu coğrafyada 30 devlet kurulmuştur. 250 şehir gezmiş, o sadece gezmekle kalmamış, dolaştığı yerleri, başından geçenleri yazıya dökmüştür. Türk edebiyatı, Seyahatname'yi kazandıran Evliya Çelebi'den sonra böyle bir eser düzenleyen bir kişiye rastlamamıştır. O bir dil bilimcidir. 400 yıl önceki Türkçenin
ağızlarını ve diğer dilleri günümüze en çarpıcı dille ulaştırmıştır. Katıldığı 22 savaşta zafer ezanını Evliya Çelebi okumuştur" şeklinde konuştu.

"ÖMRÜNÜN 50 YILINI AT SIRTINDA GEZEREK GEÇİRMİŞTİR"
Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı Prof. Dr. Bahaeddin Yediyıldız ise, UNESCO tarafından 2011 yılının Evliya Çelebi'yi anma yılı olarak kutlanmasını kararlaştırıldığını anlatarak, "10 ciltlik Seyahatname'nin yazarıdır. 50 yıl at sırtında tüm Osmanlı coğrafyasını ve çevre ülkeleri dolaşmış ve gözlemlerini gelecek nesillere aktarmak üzere yazmıştır. O, 17 yüz yıl Osmanlı Türk medeniyetini tüm detaylarıyla anlatmaya çalışmıştır. Gezdiği şehirlerin kalelerinden işe başlamakta cami medrese
tekke, kervansaray, sular, hamamlar, çarşıları, mesken ve mahalleleri anlatmaktadır. Şimdiye kadar evliye çelebi hakkında araştırma yapan tüm meslektaşlarımıza ve toplantılara katkıda bulunan bilim insanlarına ve Bursa Valiliği ile kurum ve kuruluşlara teşekkür ediyorum" diye konuştu.
Sempozyumun sonunda TDK ve TRT Türk ortaklığıyla yapılan 'Evliya Çelebi'nin İzinde' adlı belgeselin tanıtımı, TRT Türk Koordinatörü Ümit Sezgin tarafından yapıldı. Başbakan Yardımcısı Arınç, daha sonra "Evliya Çelebi ile dere tepe düz" adlı serginin de açılışını yaptı.
Öte yandan Arınç, öğle yemeğini Endonezya Sosyal İşler Bakanı Dr Salim Seğat Al-Jutri, Bakanlık müşteşarı Toto Umoto, Ankara Büyükelçisi Nehari Agustini ile birlikte yedi.

Kaynak: BURSADA BUGÜN

Bursa Bölge, 2011.09.29 16:40