Dünya genelinde artan akaryakıt fiyatları üreticiden tüketiciye pek çok sektörü sekteye uğratmıştı. Üreticiler de akaryakıtın dengesiz ilerleyişinden olumsuz şekilde etkilenmişti. Akaryakıt fiyatlarının yükselişi hızla pompa fiyatına yansıyorken, özellikle brent petrol fiyatının düşüşü aynı oranda pompa fiyatına yansımıyor. Bursa Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Filiz Eryılmaz, fiyatlardaki dengesizliğin nedenlerini aktardı.
MEMET CAN YEŞİLBAŞ - FADİME NİSA SAYAR / BURSADA BUGÜN
Geçtiğimiz aylarda Rusya-Ukrayna savaşının da etkisiyle brent petrolün varil fiyatı 130 dolara kadar çıkmıştı. Bu gelişmeyle birlikte Türkiye'de de akaryakıt fiyatları zamlanmış, enflasyon oranlarının da etkisiyle benzinin litre fiyatı 30 TL'ye kadar çıkmıştı. Ancak son günlerde, brent petrolün varil fiyatı 100 doların altına inerek, 95 dolar seviyesine düştü. Ardından Türkiye'de de akaryakıt indirimleri yapıldı ve brent petroldeki fiyat seyri pompaya da yansıdı.
DÜNYADA BRENT PETROL DAHA PAHALIYKEN, TÜRKİYE'DE AKARYAKIT DAHA UCUZDU
2022 yılının Ocak ayında brent petrolün varil fiyatı 91 dolardan işlem görüyordu. Bu tarihte benzin ve motorinin Türkiye'deki litre fiyatı ise 13 TL civarındaydı.
Mart ayıyla birlikte yükselişe geçen brent petrol fiyatları 100 doların üzerine çıktı ve 130 dolar seviyesini gördü. Bu tarihlerde ise Türkiye'de benzin ve motorinin litre fiyatı 30 TL'ye kadar yükseldi.
Ağustos ayı itibarıyla ise brent petrolün varil fiyatı 95 dolar seviyesine geriledi. Bu gelişme elbette Türkiye'deki akaryakıt fiyatlarını da etkiledi, pompaya yansıyan indirimler yapıldı. Ancak motorin fiyatı 20 TL, benzin fiyatı ise 23 TL'ye kadar düştü.
Tüketiciler ise küresel gelişmelerin etkisiyle zamlar ardı ardına gelirken, aynı gelişmelerin indirimlere yansımamasının nedenini merak ediyor. Bursa Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Filiz Eryılmaz, konu hakkında Bursada Bugün'e değerlendirmede bulundu.
"TAMAMEN EKONOMİ YÖNETİMİYLE ALAKALI BİR DURUM"
Zamlar art arda yapılırken indirimlerin daha gecikmeli olarak yapılmasının nedenini aktaran Doç. Dr. Filiz Eryılmaz şunları söyledi;
"Çok uzun süredir benzine akaryakıta zam yapılıyordu. Buna paralel indirim yapıldığında, indirim gündelik yaşama yansımıyor. Bu, tamamen ekonomi yönetiminin aldığı bir karar, iktisadi bir nedeni yok. Evet, iktisatta fiyat yapışkanlığı diye bir durum vardır ama bu aslında psikolojik bir şeydir. Şöyle ki; maliyetler arttı veya bir mala talep arttıysa o malın fiyatı yukarı çıkar. Çeşitli yollarla fiyat artabilir. Sonra da maliyetler düştüğü zaman doğru orantıda fiyatların da düşmesi gerekiyor. Fakat o fiyat çıktığı kadar hızlı düşmez. Bu bir fiyatlama davranışıdır. Üreticiler fiyat indirmek istemezler. Yani fırsatçılık dediğimiz şey budur. Tamamen etiksel bir durumdur."
"AKARYAKIT FİYATLARINI SADECE BRENT PETROL BELİRLEMİYOR"
Akaryakıt fiyatlarındaki dönemsel artışların tek sebebinin brent petrol fiyatı olmadığını ifade eden Doç. Dr. Eryılmaz, akaryakıtın işlenme ve dağıtılma sürecine dikkat çekti.
Ekonomi politikalarıyla, akaryakıt fiyatlarını etkileyen diğer faktörlerin kontrol edilebileceğini vurgulayan Eryılmaz, şöyle konuştu;
"Geçen sene ekonomi yönetimi 'eşel ekonomi' modelini uyguladı. Zam belli bir seviyeye geldikten sonra onu yansıtmıyordu. Bu ekonomi sistemi artık kullanılmıyor. Bazı uzmanlar fiyat düşüşünün hemen olamayacağını savunuyor. Fiyatlarda artışa veya azalışa bakmamak gerekiyor. Akaryakıtın işlenmesi ve dağıtılması gibi çok farklı maliyetler olabiliyor. Bu nedenle indirim yapılsa da hemen güncel fiyatı etkilemiyor diyenler de var. Akaryakıtın işlenişi, getirilişi tamamen farklı bir süreç. Araya farklı etkenlerde girdiği için sadece petrol fiyatlarına bakmamak gerekiyor diyenler de var. Bazı görüşlere göre, bazı işadamlarına devlet ellerini taşın altına koymasını, maliyetleri çok yükseltmemesini söylüyor. Özellikle döviz fiyatları düştüğünde neden düşürmüyorsunuz diye eleştiriyor. Bazıları da karşılık olarak şöyle söylüyor, devlet elini taşın altına koymuyor, vergileri indirmeleri gerekiyor. İndirdiği vergiler de var. Örnek olarak ABD'de Biden yönetimi vergi oranlarını petrol, doğalgaz üzerinden düşürüyor. Siz neden yapmıyorsunuz diyerek tepki gösterenler var."
Kaynak: BURSADA BUGÜN
Güncel, 2022.08.11 14:56