Prof. Dr. Ceyhan: Sosyal izolasyon önlemlerinde gecikme yaşandı

Kovid-19 vaka sayısı artmaya devam ederken Hacettepe Enfeksiyon Bilim Dalı'ndan Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, bugüne kadar ortaya çıkan tablo ile geleceğe dair önemli uyarılar yaptı. Salgının ortaya çıktığı ilk dönemlerde, bazı kişilerin halkı yanıltan, yanlış mesajlar vererek, korunma yöntemlerinin sekteye uğramasında etkili olduğunu dile getiren Prof. Dr. Ceyhan, "Tuzlu suyla gargara, 'Türkler'e az bulaşır', 'kelle-paça' gibi söylemler ile vatandaşın aklını bulandırdılar. Bu söylemler nedeniyle bir hafta öncesine kadar 'Bir şey olmaz' rehavetine sürüklenen insanlar olduğunu gördük. Bu söylemler nedeniyle sosyal izolasyon önlemlerinde gecikme yaşandı" dedi. Prof. Dr. Ceyhan şunları söyledi:

Tespit edilen her vakaya karşı 10 vakanın atlanması söz konusu. Bu durum her ülke için geçerli. Vaka sayısı belli noktaya geldiğinde İtalya örneğini yaşamanız kaçınılmaz olabiliyor. Bu nedenle vatandaş sosyal izolasyon ve hijyenden taviz vermeyecek, devlette mümkün olduğunca, milyonlarca insana test yapmak için kaynaklarını seferber etmeli."

İki büyük yanlış

"Umre'ye gidişler bu yıl ertelenmeliydi. Umre konusunda iki büyük yanlış yaptık. Belki de Bilim Kurulu'nun da gözünden kaçtı ve Diyanet uyarılmadı. Suudi Arabistan'da vaka görülmediği düşünülerek Umre'ye gidişler iptal edilmedi. Oysa ki Umre'ye her Müslüman ülkeden yüz binlerce insan akın etmişti. Böylesi bir ortamda gidenlere Kovid-19 bulaşmaması imkansızdı. Umre'den dönenlerin neredeyse tamamı elini kolunu sallayarak ülkeye giriş yaptı. Ancak son kafileler karantinaya alındı. Son üç haftalık sürede dönenleri, ziyaret eden aileleri, ibadethanelere gidişlerini hesaba katarsak endişe verici bir durum ortaya çıkıyor."

"Bir diğer hatamız, bilimsel dayanağı olmayan 'Havalar ısınınca, nisan ayında virüs biter, gider' açıklamalarıydı. Vatandaş bunun rehavetiyle son on günlük süreye kadar rahat davrandı. Bunu böyle söylerseniz sonuçlarına katlanmak zorunda kalırsınız. "Üç hafta sonra virüsün yayılımının duracağı algısı oluştu. 'Üç hafta dişimizi sıkacağız' deniyor ancak böyle bir süre yok. Tablo İtalya'ya benzer bir duruma da gelebilir. Buradaki kıstas halkın önlem ve uyarıları dikkate alıp almaması ile alakalı. Salgın üç ay veya bir yıl da sürebilir.

İngiltere örneği

"İngiltere çok eleştirildi ancak atlanan bir durum var. İngilizler salgın ilk ortaya çıktığında çok sıkı tedbirler almaya başladı. İş yerlerine test kitleri gönderilip, sokaklarda test istasyonları kuruldu. İngilizler en ufak bir ateş yükselmesinde uyarı olmaksızın evlerinden çıkmıyordu. 'İngiliz yönetimi halkın ölüme terk etmek istedi' gibi bir durum söz konusu değildi."

'İleriyi göremiyoruz'

Halkın uyarıları ne kadar dikkate alacağının çok önemli olduğuna işaret eden ProF. Dr. Ceyhan, "Şayet vatandaş, gerekli uyarıları dikkate alırsa çok hasar almadan atlatabiliriz. İleriyi göremiyoruz. Sayı birkaç haftada ciddi artarsa, yatak sıkıntısı çekeriz. Bizim çok sıkı ve disiplinli olarak, gevşemeden, önlemlerden taviz vermeden hareket etmemiz gerekiyor" uyarısı yaptı.

Enfeksiyon Hastalıkları Derneği Başkanı Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, ayakkabılardan da eve virüs gelebileceğini vurguladı ve koronavirüse ilişkin en çok merak edilen soruları da yanıtladı.

Para virüs açısından ne kadar riskli?

"Para, pamuk ve ketenden yapılır. Dokusu ve yapısı itibarıyla virüs ve bakterilerin barınması ve taşınması açısından idealdir. Ayrıca çok insanın elinden geçiyor. Virüs bulaştırma potansiyeli yüksek.Nakit parayla kart arasında tercih yapmak gerekirse kartı tercih etmek gerek. Çünkü şahsi kullanıma mahsus. Kartlı ödemelerde de temassız en korunaklı ödeme modeli."

Ayakkabılarımız için tedbir ne olmalı?

"Ayakkabılar eve virüs getirebilir. Ama bu virüs evde kendiliğinden bulaşmaz. Diyelim ki eve girdiniz, ayakkabılarınızı çıkarıp, evde çocuk varsa, onun ulaşamayacağı bir yere koymanız gerekir. Sonrasında el yıkamak temel kural. Ayakkabı ile temas edilmediği sürece onun üzerinde virüs varsa da havaya karışıp dolaşıma girmez."

Kargomuz geldi, nasıl teslim almalıyız?

"Balkonda penceresi açık bir yerde en az 6-8 saat beklettikten sonra açmanızı tavsiye ederim."

Köpek gezdirip eve getirince ne yapmalı?

"Doğrudan köpekten veya kediden bulaştığına dair bir tespit yok henüz. Ama patileri virüsle temas etmiş olma ihtimaline karşı amonyak veya alkol tabanlı bir deterjanlı bez ile patiler silindikten sonra eve alınmalı."

Kümes ve çiftlik hayvanlarında bir risk var mı?

"Bu hayvanlar virüs taşıyıcısı veya bulaştırıcısı değil. SarsCov 2 yarasa kaynaklı bir virüs ve başka bir hayvan vasıtasıyla da insana geçiyor.

Kan yoluyla geçer mi?

"Kan yoluyla bulaştığına dair henüz bir veri yok. Zorunlu hallerde sağlıklı kişiler kan verebilir, kan alabilir."

Mutasyona uğrar mı, dönüşür mü?

"Mutasyon potansiyeli var. Dönüşebilir. Mutasyonun ne yönde olacağını bilemeyiz. Belki olumlu yönde de bir mutasyon olabilir."

Kıyafetlerimizi nasıl dezenfekte etmeliyiz?

"Dışarıdan gelir gelmez çıkarın. Doğrudan dolaba, diğer kıyafetlerinizin yanına koymayın. Havalandırabileceğiniz bir yerde yine en az 6-8 saat bekletin, havalandırın.Virüsten arınmak, korunmak için bu süreleri dikkate almak lazım. Genel olarak benzer birçok konuda da bu süreleri esas alabiliriz."

Yemekten bulaşır mı?

"Mide asitleri virüsü öldürür. Dolayısıyla virüs midede yaşayamaz. Yemek yoluyla bir şekilde mideye gitse bile orada yaşaması mümkün değil. Akciğerlere gitmesi lazım.

Bu virüs ağızda veya boğazda durup sizin su içmenizi beklemez. Saniyeler içinde ciğerlere gider. Bağışıklık sisteminizin direnç gücüne göre de etkileri ortaya çıkar.  Birden fazla kişinin aynı tabaktan yemek yemesi çok riskli olur. Tamamen sakıncalı. Kesinlikle yapılmamalı. Herkesin kendi tabak ve kaşığını, çatalını kullanması gerekir. Değişik çay, çorba tavsiyelerini dkkate almayın. Dengeli beslenme, düzenli uyku, vücudu dinç ve diri tutmak için temel şart zaten. Evde kaldığımız bugünlerde daha da dikkat etmeliyiz beslenme konusunda."

Virüs havada dolaşır mı?

"Virüs havada dolaşmaz, havada asılı da kalmaz. Öksürünce damlacılar halinde saçılır. O damlacıklar da saniyeler içinde yere düşer veya en yakın yüzeye konar. O damlacıkların içinde en az 3 saat yaşayabilir. Bu damlacıklarla temas veya soluma halinde bulaşır. Düz yüzeylerde daha uzun süre yaşar. Pürüzlü ve pürçüklü yüzeylerde ömrü azalır. Bu konuda yapılmış çok az araştırma ve yayın var. Ne kadar ideal şartlarda yapıldıkları da tartışılabilir. Metal ve plastik yüzeylerde en az 7-8 saat kaldığına dair ilk tespitler."

Paket servis geldiğinde neye dikkat etmeliyiz?

"Önce paketin poşetini çıkarıp çöpe atın. Sonra yemeğin paketini de. Bütün bu işlemlerden sonra ellerinizi dikkatlice yıkadıktan sonra yemeğin başına oturun.

Soğuk yemekleri tercih etmeyin. Salata, soğuk sandviç gibi yiyecekleri dışarıdan sipariş etmeyin. Mutlaka pişmiş olsun."

Paket siparişlerdeki risk nedir?

"Ya yemeği paketleyenden ya da paketi getirenden virüs bulaşma ihtimali var. Hem paketi hem de paketin poşetini tedbirli şekilde çıkardığınızda riski asgariye indirmiş olursunuz."

Kaynak: BURSADA BUGÜN

Sağlık, 2020.03.24 07:55