Kanuni Sultan Süleyman'ın 13 yıl vezirliğini yapan ve padişahın emriyle idam edilen Pargalı Damat İbrahim Paşa'nın yüzyıllardır kesin olarak bilinmeyen mezarının, İstanbul Karaköy'de bir hanın bodrum katında, Koyun Baba Tekkesi olarak bilinen yerde olduğu iddia edildi.
Osmanlı padişahlarından Kanuni Sultan Süleyman'ın kudretli vezirlerinden Pargalı Damat İbrahim Paşa'nın yıllardır tartışılan mezar yeri için yeni bir iddia ortaya atıldı. Türkiye'de olduğu kadar dünyada da ilgi uyandıran "Muhteşem Yüzyıl" dizisinin ardından geniş kitlelerin tanıyıp merak ettiği "Pargalı İbrahim"in olduğu düşünülen mezar yeri için İstanbul Kabataş Fındıklı'da bulunan Canfeda Çıkmazı'ndaki kabir gösteriliyordu.
Pargalı'nın mezarının tespiti için 1 yılı aşkın süredir çalışma yapan Arkeolog Murat Sav, öncelikle iki kaynaktan yola çıktı. İstanbul hakkındaki çalışmalarıyla tanınan İhtifalci Mehmet Ziya Bey'in (1865-1930) "İstanbul ve Boğaziçi" isimli eserine göre, Pargalı'nın Galata'da bulunan Canfeda Tekkesi'ne defnenildiği ihtimali çok yüksekti. Ünlü tarihçi Solakzade Mehmed Hemdemi Efendi'nin (1590-1657) günümüze ulaşan eserlerine göre, Pargalı'nın Canfeda Tekkesi'nde gömülü yerinin belli olması için baş tarafına bir erguvan ağacı dikili. Ayvansaraylı Hafız Hüseyin Efendi de mezar için hem Galata'yı hem de Okmeydanı'nı işaret ediyordu.
CANFEDA TEKKESİ İKİ YERDE VAR
Arkeolog Murat Sav, vakıf kayıtlarında iki ayrı Canfeda Tekkesi'nin olduğunu belirledi. Biri Kabataş Fındıklı'da Canfeda Çıkmazı'nın olduğu yerde, diğeri de Galata'da (Karaköy), eski adıyla Yağkapanı Camii olan Makbul İbrahim Paşa Camii'nin yanında bulunuyordu.
Pargalı'nın yattığı yeri tespit etmek için Kabataş'taki mezarlıktan araştırmaya başlayan Sav, buradaki mezar taşlarını Türkçe'ye çevirtti. Pargalı'nın burada yattığını gösterir mezar taşı bulunmayan alandaki mezarlardan birinde Attar Hacı Süleyman'ın eşi Fâtıma Hanım'ın (1785) adı yer alırken, diğer mezarda da 1787 tarihi bulunuyordu. Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün kayıtlarına göre bu mezarlık Canfeda (Feza) Baba Türbesi olarak geçerken, sadece 1787 tarihi olan ikinci mezarın da tekkenin kurucu şeyhine ait olma ihtimali ağırlık kazandı. Canfeda Tekkesi'nin faaliyetlerinin 1700'lü yılların sonlarına denk gelmesi, 1536'da ölen Pargalı'nın mezarının burada olmadığı görüşünü kuvvetlendirdi. Sav'a göre Kabataş bölgesi, Kanuni'nin, Boğaz'ı izleyen yol güzergâhında bulunuyordu ve mezarın bu güzergâhta olması mantıklı değildi.
'MEZAR YERİ CAMİNİN YANINDA' İDDİASI
Murat Sav'ın yaptığı araştırmaya göre bütün veriler, Karaköy'de (Galata) bulunan tekkeyi işaret etti. Arkeolog Sav, mezarın Karaköy'deki tekkede gömülü olduğunu gösterir delilleri nasıl bulduğunu şöyle anlattı: "Mezarın olduğunu tahmin ettiğimiz Canfeda (Koyun Baba) Tekkesi, Galata'da eski Feremeciler Sokağı'nda bulunuyor. Buradaki tekke, diğer adı eski Yağkapanı Camii olan Makbul İbrahim Paşa Camii'nin bitişiğinde. Cami, Pargalı'nın ölümünden hemen önce ve kendisi tarafından yaptırılmış. İnşaat 1536'da, İbrahim Paşa'nın ölüm yılında tamamlanıyor. Kayıtlarda Koyun Baba Tekkesi olarak geçen türbenin üzerine Bilginol Han yapılmış. Mezar bodrum katında. Türbe harap olsa da mezar korunmuş. Mezarın kime ait olduğunu gösterir mezar taşı yok. Zaten Koyun Baba Türbesi Anadolu'nun çeşitli yerlerinde de bulunuyor."
ŞİMDİ NE OLACAK?
Vakıflar Genel Müdürlüğü kayıtlarına göre, Galata'da bulunan yer Koyun Baba Türbesi olarak görünüyor. Galata'daki bu yerin Pargalı İbrahim Paşa'ya ait olduğu kesinleşirse, Anıtlar Kurulu burayı tescil edebilir.
'İTALYAN KÖKENLİ'
Gazete Habertürk'ten Nihat Uludağ'ın haberine göre Arkeolog Murat Sav, bu mezarın Pargalı'ya ait olma olasılığının çok yüksek olmasının nedenlerini şöyle anlatıyor: "Burası, türbe mimarisinde değil, tonozlu ve zindanı andıran bir yapıda. Muhtemelen mezar buraya taşındı. Hücre görünümündeki türbenin, buraya birileri tarafından gizlenmiş gibi bir hali var. Osmanlı döneminde de türbeye bir meyhanenin içinden geçilerek girilmesi, buranın Pargalı İbrahim'in mezarı olduğu ihtimalini güçlendiriyor. Pargalı'nın Galata'da gömülmesinin doğal sebeplerinden biri de Galata'nın tarih boyunca Latin kökenli tacirlerin merkezi oluşu ve paşanın da İtalyan kökenli oluşu sayılabilir."
'TÜRBE DEĞİL ZİNDAN'
Sav, şöyle devam etti: "Verilerin pek çoğu, İbrahim Paşa'nın mezarının, yaptırdığı ve adını taşıyan mescidin yanı başında olduğunu göstermekte. Buraya gittiğimde, tarihçilerin anlattıkları gibi dar bir koridorla karşılaştım. Hanın giriş kapısı kullanılarak, merdiven altındaki kapı vasıtasıyla türbeye giden koridora giriliyor. 8-10 metrelik koridordan sonra betonarmeden 8 basamakla sağ tarafa doğru çıkılıyor ki, türbenin giriş kapısıyla karşılaşıyorsunuz. Türbe, görünüm itibarıyla bir kemerin etrafının duvarlarla örülüp kapatılarak oluşturulmuş, oldukça küçük bir mekân. Tabut, iki duvar arasında bir sofa üzerinde bulunmakta. Aynı duvarın üst kısmında küçük bir pencere. Demir parmaklıklı ve dışardan da telle kapatılmış. Adeta bir zindan hücresi görüntüsüne sahip. Türbe, aslında bir türbe mekânı özelliklerine sahip değil." Murat Sav, mezarın bir vatandaşın arsasının içinde olduğu da belirterek, kendisine inşaat ruhsatı verilip 1950'lerde onarıldığını söyledi.
'DENİZE ATILMASI İNANDIRICI DEĞİL'
Sav, Pargalı'nın öldürülerek gömülmesiyle ilgili de şunları kaydetti: "Kaynaklarda, İbrahim Paşa'nın sarayda boğdurularak öldürüldüğü, bedeninin Topkapı Sarayı'ndan alınarak kayığa bindirildiği, gömülmesi için gizli bir yere götürüldüğü belirtilmekte. Paşa'nın bedeninin taşınmasıyla ilgili Nakkaş Osman tarafından bir minyatür yapılmış. Minyatürde, naaşın saray görevlilerince kayığa bindirildiği ve mezar yerine götürüldüğü betimlenmiş. Peki İbrahim Paşa nereye defnedildi? Hadikat'ül Vüzera ve Hovennesyon'a bakılırsa, paşa Canfeda Tekkesi'ne gömülmüş. Sicil-i Osmaniye kayıtlarına göre ise Okmeydanı'nda gömülmüş. Tarihçi Arthur Thomas'a göre de denize atılmış. Ancak Osmanlı Devleti'nde böyle bir örnek yok. Bu da denize atıldığına dair inancı etkisiz kılmakta."
PARGALI DAMAT İBRAHİM PAŞA KİM?
Pargalı, Makbul ya da Frenk İbrahim Paşa olarak da bilinir. İtalyan asıllıdır. Önemli siyasal ve askeri olaylarda rol oynamış olan Pargalı'nın, onu tehlike olarak gören Kanuni tarafından dilsiz 4 cellada boğdurduğu bilinir.
DOĞUM: 1498 (Parga/Yunanistan)
ÖLÜMÜ: 15 Mart 1536 (İstanbul)
GÖREV SÜRESİ: 13 yıl (1523-1536)
GÖREVLERİ: Kapıağası, Hasodabaşı, Rumeli Beylerbeyi ve Vezir-i Azam, Serasker olmuştur.
EŞİ: Hatice Sultan (Kanuni'nin kız kardeşi) ve Muhsine Hatun.
Kaynak: BURSADA BUGÜN
Güncel, 2017.10.17 07:30