Çanakkale'de okumuş bir nesli de kaybettik

Halkın maddi-manevi tüm imkanlarını seferber ederek Türk ve dünya tarihine adını altın harflerle yazdırdığı Çanakkale Savaşları, bir dönemin okumuş, eğitim almış neslinin de kaybolmasına yol açtı.

Osmanlı Devleti'nin 250 binden fazla kayıp verdiği cephede, yaklaşık 10 bin üniversiteli ve 70 bin orta öğretim öğrencisi şehit düştü.

Selçuk Üniversitesi (SÜ) İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Caner Arabacı, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Çanakkale Cephesi'nin, 1. Dünya Savaşı'nın en önemli cephesi olduğunu söyledi.

Dar bir alanda 500 binin üzerinde insan kaybının yaşandığı Çanakkale Cephesi'nin İstanbul'a açılan kapı olması nedeniyle büyük önem taşıdığını ifade eden Arabacı, sözlerini şöyle sürdürdü: "Çanakkale gittiği zaman, İstanbul gidecek. İstanbul'un alınması, emperyalist devletlerin İslam alemindeki hakimiyetini sağlayacaktı. Milletimiz bu kastı, bu niyeti çok iyi anladı. Onun için Çanakkale'de; Konya'dan, Erzurum'dan, Van'dan, Filibe'den, Mestanlı'dan, Bağdat'tan, Kudüs'ten, Yemen'den ve bütün İslam aleminden şehitler verildi. Bu yönüyle Çanakkale, İslam aleminde bütünleşmenin, dayanışmanın, emperyalizme karşı direnişin bir sembolüdür." -Konya Lisesi 3 yıl mezun vermedi- Arabacı, Çanakkale Savaşları'nda, yaşına bakılmaksızın kilosu 45'in üzerinde herkesin cepheye alındığını dile getirerek, yüksek okul olan "Hukuk Mektebi"nin memur olan talebeleri dışında bütün öğrencilerinin cepheye gittiğini anımsattı.

Cepheye gönderilmeleri nedeniyle lise öğrencilerinin de oldukça azaldığını belirten Arabacı, 1889 yılında açılan Konya Lisesi'nin, 1914-15 öğretim yılında 25 mezun verirken, ertesi yıl mezun sayısının sadece iki kişiye düştüğüne dikkati çekti.

Çanakkale Savaşları sırasında öğrencileri derslerine devam edemediği için Konya Lisesi'nin sonraki yıllarda mezun veremediğini vurgulayan Arabacı, şunları kaydetti: "Türkiye'nin en eski liselerinden Konya Lisesi, 1918-1920 yılları arasında hiç mezun vermedi. O dönemde Galatasaray, Kayseri Lisesi gibi bazı liseler de mezun veremedi. Çünkü eli silah tutan, askere alındı. Bu konuda rakamlar çok iç acıtıcı. Çanakkale Cephesi'nde yaklaşık 10 bin üniversiteli, 70 bin orta öğretim öğrencisi şehit düştü. Yani 250 binin üzerindeki kaybın içinde bir dönemin okumuş nesli, eğitim almış nesli de bulunuyordu. Bu, Türk milletinin dünya çapında devlerle büyük kavgasıdır." -İngiliz generalin ilginç yaklaşımı- Arabacı, Çanakkale'de eğitilmiş nesil kaybedildiği için ilkokul mezunlarının savaştan sonra öğretmen yapıldığını aktararak, şunları söyledi: "İngiliz generali Oglander'in bir tespiti var; 'Çekildik... Çanakkale'yi geçemedik ama Türk milletinin genç neslini, eğitimli neslini, çiçeğini yok ettik. Dolayısıyla geleceğini yok ettik. Bellerini zor doğrulturlar'. Bu görüş, İngiliz kastının bir yansımasıdır" ifadesini kullandı.

İngiliz tarihçi Arnold Toynbee'nin de hatıratında; "Annem bize kahvaltılarda derdi ki, 'Türkiye, Anadolu çok güzel bir ülke, Türklere layık değil" cümlelerine yer verdiğini hatırlatan Arabacı, sözlerine şöyle devam etti: "Bu, Şark meselesine sıradan bir İngiliz kadının bakışı. Anadolu'ya, Türkiye'ye bakışta İngiliz'in, Rus'un, Fransız'ın, Alman'ın pek bir farkı yok. 1. Dünya Savaşı yıllarında paylaşım anlaşmalarına ve işgal bölgelerine dikkat edildiğinde, bu durum çok net görülmektedir. Bu nedenle Türk milletinin evlatları gayretli, çalışkan, yüksek düşünceli, üretken ve güçlü olmak mecburiyetindedir."

 

ÖĞRENCİLERİNİN KİMLİKLERİNİ ARIYORLARLAR

SİVAS'ta 1887 yılından bu yana eğitim veren Sivas Lisesi, tüm son sınıf öğrencilerinin 1915 yılında gönüllü olarak katıldıkları Çanakkale Savaşı'nda şehit düşmesi nedeniyle o yıl mezun veremedi. Arşiv taramasında savaş yılı mezuniyet verilmediğini belirleyen okul yönetimi şimdi o isimleri tespit etmek için araştırma başlattı.

Cumhuriyet'in temellerinin atıldığı Sivas Kongresi'ne ev sahipliği yapan ve günümüzde müze olarak kullanılan 121 yıllık tarihi bina 1915 yılında Sivas Erkek Lisesi olarak hizmet veriyordu. Çanakkale Savaşı başladığında o lisenin son sınıf öğrencileri eğitimlerini bırakıp gönüllü olarak cepheye koştu. Henüz bıyıkları dahi terlemeyen ancak yürekleri vatanları için atan o öğrenciler cephede kahramanca savaştı. Savaş kazanıldı ama o lisesilerin tümü şehit düştü.

18 İSİMSİZ KAHRAMAN

Sivas Lisesi, tüm öğrencilerinin şehit düşmesi nedeniyle 1915 yılında tek bir mezun bile veremedi. Yaşları 15 ile 17 arasındaki o şehitlerden geriye isim dahi kalmadı. Çünkü liseli şehitler okullarına geri dönemedekleri için diploma defterine isimleri yazılamadı. 1915'te 18 şehit veren Sivas Lisesi bugün o öğrencilerini isimsiz kahramanlar olarak anıyor. O dönem Sivas Lisesi'nin bölgeye hizmet veren bir eğitim kurumu olması nedeniyle şehit düşen öğrencilerin çevre illerdenden kente gelen öğrenciler olabileceği de düşünülüyor.

İSİMLER ARAŞTIRILIYOR

1915 yılında okulun son sınıf öğrencilerinin Çanakkale Savaşı'na katıldığını ve bir daha dönmediklerini ifade eden Sivas Lisesi Müdürü Osman Yekeler, öğrencilerinin o yıl şehit düştüğünü söyledi. Yekeler, şunları söyledi: "Bu okula müdür olduktan sonra arşivi incelemeye başladım. Sivas Lisesi'nin kurulduğu günden itibaren verdiği mezunların isimlerinin yer aldığı 125 yıllık Osmanlıca bir defter buldum. Bu defterde 1913 ile 1914 arasında Sivas Lisesi'nin mezun verdiği öğrencilerin isimleri yer alıyor. Ancak 1915 yılı diploma defterinde boş bulunuyor. Ardından 1916 mezunlarının ismi yer alıyor. Çünkü o senenin son sınıf öğrencileri Çanakkale'ye gitmiş ve şehit olmuşlar. Onların dönüşleri olmamış, Allah mekanlarını cennet etsin. Şu an, Çanakkale'ye gidip şehit olan öğrencilerimizin isimlerini tespit etmeye çalışıyoruz. 125 yıllık Osmanlıca bir defterdeki yazıyı okumakta zorlanıyoruz. Okulumuzdan 18 şehit olduğu söyleniyor. Ama onların isimlerini de diploma defterine yazmamışlar, o sayfayı boş bırakmışlar. Kütükten bulmamız gerekecek, onun için uğraşıyoruz." O dönem savaşa Türkiye'den 5 lisenin öğrenci gönderdiğini belirten Yekeler, "Sivas Lisesi ile birlikte İstanbul Galatasaray Lisesi, Erzurum Lisesi, Kastamonu Lisesi ve Konya Lisesi de o yıl mezun verememiş" diye konuştu.

Kaynak: BURSADA BUGÜN

Güncel, 2013.03.17 13:56