O iddianın tek belgesi yok

 

"YAVUZ SULTAN SELİM 40 BİN ALEVİ'Yİ KATLETTİ" İDDİASINA TARİHÇİLER CEVAP VERDİ

İSTANBUL trafiğine nefes aldıracak 3. köprünün adının Yavuz Sultan Selim olarak açıklanmasının ardından başlayan tartışma alevlenirken, Sultan Selim'in 40 bin Alevi'yi katlettiği yönündeki iddialara tarihçilerden sert tepki geldi. Tarihçiler bu iddianın 'kulaktan dolma' ve 'kuyruklu bir yalan' olduğunu ileri sürerken "Belgelere dayanmadan konuşuluyor. O dönem o yerde o kadar nüfus bile yoktu" dediler.

Bize ulaşan belge yok

Tarihçi - Yazar Mustafa Armağan "Yavuz Sultan Selim ile ilgili bu ifade tek Selim Şahname'de geçiyor. Tarihçi açısından tek kaynakta geçince kuşkuları getiriyor, başka belgeler olması lazım. Hiçbir belge yok. 40 bin aile demek, bunun mutlaka miras meselesi, arazi gibi davalara konu olması lazım. Bunlar elimizde yok. Sadece Sivas'ta 70 kişinin tutuklandığından söz ediliyor. Yavuz Sultan Selim hakkındaki iddia o dönem Şah İsmail'e insan kaynağı sağlayıp, onunla birleşmek isteyen Türkmen aşiretlerinin ifadesi olabilir. Sözünü ettiği kadar ölümün yaşandığı yerde belki nüfus bile o kadar değildi. O nedenle bilgiye kuşkuyla yaklaşmak lazım" ifadelerini kullandı.

Osmanlı belgelerinde yok

'Yavuz Sultan Selim' isimli kitabı için Osmanlı, Memlük, Venedik, Safevi arşivlerini tarayan İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Feridun Emecen, 'Alevi katliamı yaptı' iddialarının doğru olmadığını söyledi. Emecen "Bu rivayetin nasıl doğduğu, nereden çıktığı ile ilgili araştırmalar yaptım. Bir defa Osmanlı belgelerinde böyle bir katliam yok. Belgelerde tek Safevi yanlısı propoganda yapan ajan ve sempati duyup yayan tarikat dervişlerinin takibi, yine bunlara alttan yardım eden timarlı sipahilerin belirlemeleri ile ilgili kayıtlar var" diye konuştu.

Hatalı bilgi, paradigma oldu

"Osmanlı tarihlerinde teftişler sonucu 40 bin kişinin saptandığı, bunların imha edildikleri veya sürgüne gönderildiklerine dair bir bilgi var" diyen Emecen, "Bu bilgi zamanla Anadolu'da yapılan teftişler sonucu '40 bin Ale-vi'nin Yavuz tarafından katledildiği' şeklinde nerdeyse tartışılmaz bir kabule dönüşmüştür. Bugün bu hatalı bilgi, sosyal ve siyasi vesilelerle sık sık tekrarlanan bir 'paradigma' haline gelmiştir. '40 bin Alevi'nin Yavuz tarafından katledildiği'ne dair herhangi bir bilgi, dönemin kaynakları olan Selimnâme literatüründen biri dışında geçmez" dedi.

Şah İsmail'in de İran'a büyük bir Sünni temizliğine gittiğinin yine devrin Safevi/İran ve bazı Batılı çağdaş kaynaklarda yer aldığını belirten Emecen "Tüm her iki tarafın kaynaklarının abartmasıdır, gerçek rakamları göstermeyip çokluk ifade eder" dedi. Emecen, '40 bin Alevi katledildi' idiasından söz eden ilk kaynağın İdris-i Bitlisi'nin Selim Şahnâme adlı kitabı olduğunu belirtip, iddianın bugüne nasıl geldiğini şöyle özetledi:

Oğlu kitaba ekleme yapmış

"Yavuz Sultan Selim'in yanında bulunmuş olan İdris-i Bitlisi, o döneme dair bilgileri toplamış, fakat yazdıklarını temize çekemeden vefat etmiş. Daha sonra oğlu Ebulfazl Mehmed Çelebi, babasının notlarını derleyip, kendi edindiği bilgileri de ekleyerek Selim Şahnâme adlı eseri tamamlamış. İşte bu eserde, Çaldıran Seferi evvelinde Yavuz'un 'Kızılbaş taifesinin kökünü kazımak için' memleketin idarecilerine bir emir yolladığına dair iddia yer alır. O yazara göre bu emre dayanarak katliam yapılmıştır. Bu bilgi daha sonraki tarihçiler tarafından okunmuş ve yayılmış.İdris-i Bitlisi'nin iddia ettiği teftişe dair herhangi bir arşiv belgesi veya o dönemde yazılmış bir kitabî kaynak mevcut değildir. Şah İsmail'in mektuplarıyla yakalanan Safevi halifeleri, bunların temasta olduğu tarikat şeyhlerinin bazıları ve âsi elebaşları Osmanlı devlet sisteminin bozulmaması için şiddet uygulanarak katledilmiştir, fakat bunun sistemli bir Kızılbaş temizliğine dönüştüğünü söylemek doğru değildir."

Kaynak: BURSADA BUGÜN

Güncel, 2013.05.31 07:25