Gelir dengesi açıklandı: Rakamlar şaşırttı!

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) Gelir Dağılımı İstatistikleri 2025 sonuçlarına göre, en zengin yüzde 20'lik kesimin toplam gelirden aldığı pay gerilerken, en düşük gelir grubunun payı sınırlı da olsa arttı.

Gini katsayısı 0,410'a düşerken, yıllık ortalama hanehalkı kullanılabilir geliri 662 bin TL'yi aştı.

GELİRİN YARISINI EN ZENGİN YÜZDE 20'LİK KESİM ALIYOR

Son yapılan araştırma sonuçlarına göre; en yüksek eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert gelirine sahip yüzde 20'lik grubun toplam gelirden aldığı pay bir önceki yıla göre 0,1 puan azalarak yüzde 48 olurken en düşük gelire sahip yüzde 20'lik grubun aldığı pay ise 0,1 puan artarak yüzde 6,4 oldu.

GİNİ KATSAYISI 0,410 OLARAK TAHMİN EDİLDİ

Gelir dağılımı eşitsizliği ölçütlerinden olan Gini katsayısı, sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımında eşitliği, bire yaklaştıkça gelir dağılımında bozulmayı ifade etmektedir. Gini katsayısı hesabında hanenin ve fertlerin elde ettiği yıllık gelirlerin toplamından, gelir referans döneminde ödenen vergiler ve diğer hane veya kişilere yapılan düzenli transferler düşüldükten sonra bulunan hane halkı kullanılabilir geliri kullanılmaktadır.

Daha önceki yıllardan farklı olarak 2025 yılı sonuçları ile birlikte, idari kayıtlardan elde edilen vergi ve sosyal güvenlik priminin net kullanılabilir gelire dahil edilmesi ile elde edilen brüt gelir için Gini katsayısı hesaplandı.

En son yapılan araştırma sonuçlarına ilişkin Gini katsayısı bir önceki yıla göre 0,003 puan azalış ile 0,410 olarak tahmin edildi. Tüm sosyal transferler hariç tutulduğunda Gini katsayısı 0,473, emekli ve dul yetim maaşı dahil diğer tüm sosyal transfer gelirleri hariç tutulduğunda ise 0,420 olarak tahmin edildi. Brüt gelir üzerinden hesaplanan Gini katsayısı ise 0,422 oldu.

YILLIK ORTALAMA HANE HALKI KULLANILABİLİR GELİRİ 662 BİN 414 TL 

Türkiye'de yıllık ortalama hane halkı kullanılabilir geliri bir önceki yıla göre yüzde 76,7 artarak 662 bin 414 TL oldu.

YILLIK ORTALAMA EŞDEĞER HANE HALKI KULLANILABİLİR FERT GELİRİ 332 BİN 882 TL

Türkiye'de yıllık ortalama eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert geliri bir önceki yıla göre yüzde 77,3 artarak 187 bin 728 TL'den 332 bin 882 TL'ye yükseldi.

Tek kişilik hane halklarında yıllık ortalama eşdeğer hane halkı kullanılabilir geliri 418 bin 25 TL oldu

Yıllık ortalama eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert gelirlerinde en yüksek gelir, geçen yıla göre 194 bin 166 TL artarak 418 bin 025 TL ile tek kişilik hane halklarının oldu. Çekirdek aile bulunmayan birden fazla kişiden oluşan hane halklarının yıllık ortalama eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert geliri 386 bin 713 TL iken tek çekirdek aileden oluşan hane halklarında bu değer 338 bin 164 TL oldu. En düşük yıllık ortalama eşdeğer kullanılabilir hane halkı fert gelirine sahip hane halkı tipi ise 264 bin 413 TL ile en az bir çekirdek aile ve diğer kişilerden oluşan hane halkları oldu.

TOPLAM GELİRDEN EN YÜKSEK PAYI YÜZDE 49,7 İLE MAAŞ VE ÜCRET GELİRİ ALDI

Toplam gelir içerisinde en yüksek payı, yüzde 49,7 ile bir önceki yıla göre 0,9 puan artan maaş ve ücret geliri aldı. İkinci sırayı yüzde 18,3 ile önceki yıla göre 2,5 puan azalan müteşebbis geliri alırken üçüncü sırayı yüzde 18,2 ile önceki yıla göre 0,4 puanlık artış gösteren sosyal transfer geliri oluşturdu.

Tarım gelirinin müteşebbis geliri içindeki payı yüzde15,6 olurken, emekli ve dul-yetim aylıklarının sosyal transferler içindeki payı ise yüzde 89,3 olarak gerçekleşti.

EN YÜKSEK YILLIK ORTALAMA ESAS İŞ GELİRİ 566 BİN 839 TL İLE YÜKSEKÖĞRETİM MEZUNLARININ

Eğitim durumuna göre yıllık ortalama esas iş gelirleri sırasıyla yükseköğretim mezunlarında 566 bin 839 TL, lise ve dengi okul mezunlarında 376 bin 932 TL, lise altı eğitimlilerde 290 bin 323 TL, bir okul bitirmeyenlerde 183 bin 900 TL olarak hesaplandı. Geçen yıla göre yıllık ortalama esas iş gelirinde en yüksek artış yüzde 83 ile yükseköğretim, en düşük artış ise yüzde 56,7 ile lise ve dengi okul mezunlarında oldu.

YILLIK ORTALAMA ESAS İŞ GELİRİNDE EN YÜKSEK ARTIŞ YÜZDE 79 İLE İNŞAAT SEKTÖRÜNDE

Esas iş gelirleri sektörel ayrımda incelendiğinde; en yüksek yıllık ortalama gelirin 426 bin 045 TL ile hizmet sektöründe, en düşük yıllık ortalama gelirin ise 237 bin 461 TL ile tarım sektöründe olduğu görüldü. Bir önceki yıla göre; yıllık ortalama esas iş gelirinde en yüksek artış yüzde 79 ile inşaat sektöründe gözlenirken, bunu yüzde 75,8 ile hizmet sektörü izledi. Diğer taraftan sanayi sektöründe yüzde 70,1, tarım sektöründe ise yüzde 54,4 artış gözlendi.

EN YÜKSEK YILLIK ORTALAMA ESAS İŞ GELİRİ 1 MİLYON 204 BİN 791 TL İLE İŞVERENLERİN OLDU

İşteki duruma göre yıllık ortalama esas iş gelirleri sırasıyla işverenlerde 1 milyon 204 bin 791 TL, ücretli maaşlılarda 379 bin 047 TL, kendi hesabına çalışanlarda 348 bin 045 TL ve yevmiyelilerde 186 bin 682 TL olarak hesaplandı. Geçen yıla göre en yüksek artış yüzde 80,7 ile ücretli ve maaşlılarda, en düşük artış ise yüzde 49,7 ile işverenlerde oldu.

EN DÜŞÜK GELİR (VAN, MUŞ, BİTLİS, HAKKARİ) BÖLGESİNDE 

Araştırma sonuçlarına göre 2025 yılında, Türkiye'de yıllık ortalama eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert geliri 332 bin 882 TL iken, İBBS 2. Düzey bölgeleri itibarıyla en yüksek olduğu bölge 449 bin 618 TL ile TR51 (Ankara) bölgesi oldu. Bu bölgeyi, 434 bin 929 TL ile TR10 (İstanbul) bölgesi ve 405 bin 896 TL ile TR31 (İzmir) bölgesi izledi. En düşük yıllık ortalama eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert geliri ise 172 bin 552 TL ile TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesinde gerçekleşti.

GELİR EŞİTSİZLİĞİ EN FAZLA TR71 (KIRIKKALE, AKSARAY, NİĞDE, NEVŞEHİR, KIRŞEHİR) BÖLGESİNDE OLDU

Son yapılan araştırma sonuçlarına göre P80/P20 oranı Türkiye'de 7,5 iken, bu değerin en düşük olduğu İBBS 2. Düzey bölgesi 4,6 ile TRB1 (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli) ve TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) olurken bu bölgeyi 4,9 ile TR81 (Zonguldak, Karabük, Bartın) ve TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgeleri izledi.

P80/P20 oranının en yüksek olduğu İBBS 2. Düzey bölgeleri ise 8,5 ile TR71 (Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir), 8,3 ile TR61 (Antalya, Isparta, Burdur) ve 8,1 ile TRA2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) oldu.

BİR ÖNCEKİ YILA GÖRE SON YÜZDE 10'LUK GRUPTA OLANLARIN YÜZDE 68,1'İ AYNI GELİR GRUBUNDA KALDI

Eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert gelirine göre sıralı yüzde 10'luk gelir grupları itibarıyla fertlerin bir önceki yıla göre yüzdelik geçişleri incelendiğinde; bir önceki yılda ilk yüzde 10'luk grupta olan fertlerin 2025 yılında yüzde 58,9'unun, son yüzde 10'luk grupta olan fertlerin ise yüzde 68,1'inin gelir grubu değişmedi. Ayrıca 2024 yılında ilk yüzde 10'luk grupta olan fertlerin yüzde 19,8'i 2025 yılında bir gelir grubundan fazla yükseldi. Son yüzde 10'luk grupta olan fertlerin yüzde 11,4'ü ise bir gelir grubundan fazla düştü.

BİR ÖNCEKİ YILDA İŞSİZ OLAN FERTLERİN YÜZDE 38,7'Sİ 2025 YILINDA ÇALIŞMAYA BAŞLADI

Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması panel veriden elde edilen sonuçlara göre 2024 yılında işsiz olan fertlerin yüzde 38,7'si 2025 yılında çalışmaya başladı. Faaliyet durumu 2024 yılında çalışan olarak belirlenen fertlerin yüzde 90,3'ü 2025 yılında çalışma hayatına devam etti. Bir önceki yıl işgücüne dahil olmayan fertlerin ise yüzde 10,1'i işgücüne (çalışan+işsiz) katıldı.

VERİ METODU

Gelir Dağılımı İstatistiklerinin hesaplandığı Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması 2025 yılı sonuçlarına ilişkin gelir bilgileri, bir önceki takvim yılı olan 2024 yılını referans aldı. Gelir hesaplamalarında hane halkı gelirleri; hane halkı büyüklüğü ve kompozisyonu dikkate alınarak eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert gelirine dönüştürüldü.

CEVDET YILMAZ'DAN GELİR DAĞILIMI DEĞERLENDİRMESİ

TÜİK'in Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması 2025 yılı sonuçlarını değerlendiren Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, sosyal medya hesabından önemli açıklamalarda bulundu. Yılmaz, "Sosyal devlet ilkesiyle, kapsayıcı kalkınma yaklaşımıyla ve 'insanı yaşat ki devlet yaşasın' şiarıyla, ülkemizin sahip olduğu refahı, toplumun tüm katmanlarına yaymaya kararlıyız." ifadesini kullandı.

"GELİR DAĞILIMINDAKİ EŞİTSİTLİK AZALDI"

Yılmaz, araştırmanın gelir referans yılı 2024 olan sonuçlarının gelir dağılımındaki eşitsizliğin azaldığını ve kapsayıcı büyüme açısından ilerleme kaydedildiğini gösterdiğini belirtti.

Cevdet Yılmaz paylaşımında şu ifadeleri kullandı:

Düşük gelir gruplarının toplam gelirden aldığı pay artarken, ekonomide daha dengeli bir yapı oluşmaya devam etmektedir. Araştırma sonuçlarına göre 2024 yılında en yüksek eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert gelirine sahip yüzde 20'lik grubun toplam gelirden aldığı pay bir önceki yıla göre 0,1 puan azalarak yüzde 48 olurken en düşük gelire sahip yüzde 20'lik grubun aldığı pay ise 0,1 puan artarak yüzde 6,4 olmuştur. Daha adil paylaşım, ekonomik istikrar ve sosyal kalkınmanın da temel taşlarından biridir. Gelir eşitsizliğindeki gelişmeleri takip etmek açısından kullanılan toplumun en yüksek gelir elde eden yüzde 20'sinin elde ettiği payın en düşük gelir elde eden yüzde 20'sinin elde ettiği paya oranı şeklinde hesaplanan 'P80/P20' oranı bir önceki yıla göre 0,2 puan azalarak 7,5'e gerilemiştir. Ayrıca, Gini katsayısı da bir önceki yıla göre 0,003 puan azalış ile 0,410 olarak tahmin edilmiştir.

"GELİR DAĞILIMINDA KALICI İYİLEŞME SAĞLAMAYA DEVAM EDECEĞİZ"

Yılmaz, 2026 yılı bütçesinde de toplumun tüm kesimlerini gözeten ve koruyan vatandaş odaklı bir yaklaşım sergilediklerini, dünyanın en iyi işleyen, en kuşatıcı sosyal destek sistemine sahip ülkelerinden biri olarak sosyal yardım bütçesini, 2026 yılında 917 milyar liraya çıkardıklarını, böylece, 2002 yılında yüzde 0,4 olan sosyal yardım ve desteklerin Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'ya (GSYH) oranını 2026 yılında yüzde 1,2'ye yükselttiklerini bildirdi.

DAHA UCUZ ELEKTRİK VE DOĞALGAZ İÇİN 373 MİLYAR LİRA KAYNAK

Vatandaşların daha ucuz elektrik ve doğalgaz kullanabilmeleri için 2026 yılı bütçesinde 373 milyar lira kaynak ayırdıklarını aktaran Yılmaz, şunları kaydetti:

2022 yılı ocak ayından itibaren asgari ücreti vergi dışı tutmakta olup bu imkandan tüm çalışanlarımız yararlanmaktadır. Bu kapsamda yeni açıklanan asgari ücrete göre, 2026 yılında 1 trilyon 166 milyar lira vergi istisnası öngörüyoruz. Doğal gaz ve elektrik sübvansiyon destekleri ve asgari ücretin vergi dışı tutulmasını da dikkate aldığımızda sosyal harcamalara ayırdığımız kaynaklar 2 trilyon 456 milyar liraya ulaşmaktadır. Eğitim, sağlık, istihdam ve sosyal destekler başta olmak üzere, kapsayıcı sosyal politikalar ile beşeri sermayemizi güçlendirmeye ve gelir dağılımında kalıcı iyileşme sağlamaya devam edeceğiz. Kararlı bir şekilde mücadele ettiğimiz enflasyonda sağlayacağımız kalıcı düşüşler, vatandaşımızın refahının artmasına ve gelir dağılımında daha dengeli bir yapının oluşmasına katkı sağlayacaktır.

Kaynak: BURSADA BUGÜN

Ekonomi, 2025.12.26 16:55