Bursa'nın Osmangazi ilçesinde, Kaplıca Caddesi üzerinde bulunan ve geçmişte kentin önemli ipek üretim merkezlerinden biri olan Romangal Turgut Yılmazipek İpek Fabrikası, yıllar süren sessizliğin ardından yeniden Bursa'nın kültür ve sanat hayatına kazandırılmak için gün sayıyor.
YUSUF OSMAN IMAN / BURSADA BUGÜN
Bursa'nın Osmangazi ilçesinde 19. yüzyıldan günümüze ulaşan Romangal İpek Fabrikası, kentin ipekçilik tarihine ışık tutuyor. Bir dönem Fransız Konsolosluğu olarak da kullanılan, 1938'de Yılmazipek ailesine geçen ve 1992'de üretime veda eden tarihi fabrika, bugün yeniden Bursa'ya kazandırılacağı günü bekliyor.
Bugün "Kolsuz Faik Fabrikası" olarak da bilinen tarihi alan, Osmangazi Belediyesi tarafından kamulaştırıldı. Fabrikanın geleceğine ilişkin çalışmalar ise Anıtlar Kurulu sürecinin tamamlanmasını bekliyor.
19. YÜZYILDAN BUGÜNE UZANAN İPEK HİKAYESİ
Muradiye Mahallesi Kaplıca Caddesi üzerinde yer alan fabrikanın yapı kütleleri 19. yüzyıla ait haritalarda görülüyor. Bursa'nın endüstriyel mirasının önemli örneklerinden biri olarak kabul edilen tesis, ilk döneminde Madame Brotte ile anılırken daha sonra Yahudi asıllı Fransız ipek tüccarı Mösyö Romangal'ın mülkiyetine geçti.
Fabrika alanındaki yapıların bir bölümünün Fransız Konsolosluğu olarak da kullanıldığı belirtiliyor. Romangal ailesinin ise fabrika içerisindeki Kaplıca Caddesi'ne cepheli konutta 1938 yılına kadar yaşadığı aktarılıyor.
Fabrikanın adı da uzun yıllar sahibi Mösyö Romangal'dan geldi. Bursa'da ise yapı, ilerleyen yıllarda Kolsuz Faik Fabrikası ve Turgut Yılmazipek İpek Fabrikası isimleriyle de anılmaya başladı.
1938'DE YILMAZİPEK DÖNEMİ BAŞLADI
Romangal Fabrikası'nın tarihindeki önemli dönüm noktalarından biri 1938 yılı oldu. Fabrika, Mösyö Romangal tarafından Faik Yılmazipek'e satıldı. Bu tarihten sonra tesis, Yılmazipek ailesinin yönetiminde ipek üretiminin önemli merkezlerinden biri olarak faaliyet göstermeye devam etti. İpek ipliği ve kumaş üretiminin yanı sıra filatür, büküm, çözgü ve dokuma gibi üretim süreçleri de burada gerçekleştirildi.
Fabrika alanı zaman içerisinde büyüdü. Üretimin ihtiyaçlarına göre kozaklıklar, mancınıkhane, bükümhane, devdehane, çözgühane, dokuma ve boyahane gibi farklı bölümler oluşturuldu.
Bursa'nın ipekçilik tarihinde önemli bir yere sahip olan tesiste özellikle 20. yüzyılda çok sayıda işçinin çalıştığı biliniyor. Kültür ve endüstri mirası üzerine yapılan çalışmalarda, 1980'li yıllarda fabrikada yaklaşık 500 işçinin çalıştığı bilgisi yer alıyor.
1992'DE ÜRETİM SONA ERDİ
Yılmazipek ailesinin döneminde ipek üretimi 20. yüzyılın sonlarına kadar sürdü. Üretimin bazı bölümlerinin 1987 yılına kadar devam ettiği, ailenin ipek ipliği ve kumaş üretimini ise 1992 yılına kadar sürdürdüğü aktarılıyor.
Ancak ekonomik koşullar ve üretim maliyetleri nedeniyle 1992 yılında fabrikanın bütün üniteleri kapatıldı. Üretimin sona ermesinin ardından tesis zaman içerisinde kullanılmaz hale geldi ve yaklaşık 30 yıldan fazla süre boyunca atıl kaldı.
FABRİKANIN İÇİNDE BİR BURSA HİKAYESİ VAR
Romangal Fabrikası'nı yalnızca eski bir üretim tesisi olmaktan çıkaran unsurlardan biri de Bursa'nın sosyal ve ekonomik geçmişine dair izler taşıması.
Fabrikanın bulunduğu alan, Bursa'nın tarihi ipek üretim merkezlerinden biri olan Muradiye bölgesinde yer alıyor. Tesisin hemen yakınında Osmanlı döneminin önemli sanayi yapılarından Fabrika-i Hümayun bulunuyor. Böylece iki yapı, Bursa'nın ipek ve sanayileşme tarihinin aynı bölgede izlenebilmesine imkan sağlıyor.
Fabrika alanında ayrıca Kaplıca Caddesi üzerinde 1837 tarihli bir çeşme bulunuyor. Üç katlı ana yapının ahşap çatkılı ve tuğla dolgulu duvarları, ahşap kırma çatısı ve kiremit örtüsü de tarihi yapının mimari özellikleri arasında yer alıyor.
KADIN İŞÇİLERİN HİKAYESİ DE ORTAYA ÇIKIYOR
Romangal Fabrikası'nın geçmişinde kadın emeğinin de önemli bir yeri bulunuyor.
Osmangazi Belediyesi tarafından Mart 2026'da fabrikada gerçekleştirilen bir etkinlikte, Bursa'daki ipek üretiminde kadınların oynadığı role dikkat çekildi. Etkinlikte, Romangal Fabrikası'nın kadın ipek işçilerinin erken dönemlerde çalıştığı yerlerden biri olduğu ifade edildi.
Aynı etkinlikte, tarihçi Feryal Saygılıgil tarafından 1910 yılında yaklaşık 3 bin kadın ve kız çocuğunun greve çıktığı bilgisi de paylaşıldı. Bu bilgi, fabrikanın yalnızca üretim tarihi açısından değil, Bursa'nın çalışma hayatı ve kadın emeği tarihi açısından da taşıdığı önemi ortaya koyuyor.
BELEDİYE KAMULAŞTIRDI
Yıllarca atıl durumda kalan fabrikanın yeniden kente kazandırılması için önemli adım ise Osmangazi Belediyesi tarafından atıldı.
Fabrikanın kamulaştırma süreci tamamlandı. Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın, 2025 yılında yaptığı açıklamada fabrikanın yaklaşık 10 bin metrekarelik tarihi alanı için çalışma yürüttüklerini ve burayı Bursa'nın kültür, sanat ve etkinlik alanlarından biri haline getirmek istediklerini söyledi.
Belediye, fabrikanın gelecekteki işlevinin belirlenmesi amacıyla 27 Ocak 2025'te akademisyenler, mimarlar, şehir plancıları, tarihçiler, ipekçilik alanında çalışan uzmanlar ve sivil toplum kuruluşlarının katılımıyla bir çalıştay düzenledi. Çalıştayın amacı, fabrikanın tarihi ve mimari değerlerini koruyarak yeniden kent yaşamına kazandırılması için ortak bir yaklaşım geliştirmek olarak açıklandı.
20 MİLYON DOLARLIK YATIRIM GEREKTİRİYOR
Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın, Mayıs 2025'te yaptığı açıklamada fabrikanın yeniden işlevlendirilmesi için yaklaşık 20 milyon dolarlık bir yatırım gerektiğini söyledi. Aydın, yatırımın yalnızca ticari bir proje olarak değerlendirilmesinin zor olduğunu, çalışmanın aynı zamanda sosyal sorumluluk, tarih, kültür ve sanat yatırımı niteliği taşımasını hedeflediklerini belirtti.
Fabrikanın konumundaki Cilimboz Deresi de projenin teknik açıdan önemli unsurlarından biri. Belediye Başkanı Aydın, derenin fabrikanın altından geçtiğini ve bunun da çalışmanın maliyetini artıran unsurlardan biri olduğunu ifade etti.
RESTORASYONDA SON DURUM NE?
1 Eylül'de Osmangazi Belediyesi tarafından gerçekleştilecek olan Dünya Barış Günü kapsamında Dünya Müzikleri Orkestrası'na ev sahipliği yapacak. Gerçekleştirilecek etkinlik öncesinde temizlik çalışmaları devam ediyor.
Romangal Fabrikası için hazırlanan ilk projelerde alanın; butik ipek üretim merkezi, müze, eğitim ve seminer alanları, sergi salonları, restoran, kafe ve etkinlik alanı olarak değerlendirilmesi planlandı.
Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın'ın 11 Ağustos 2026'da yaptığı açıklamaya göre fabrika kamulaştırılmış durumda ve proje Anıtlar Kurulu'nun onay sürecinden geçiyor. Aydın, sürecin ağır ilerlediğini belirterek kurul sürecinin tamamlanmasının ardından Bursa'ya ve Muradiye'ye değer katacak bir tesis oluşturulacağını açıkladı.
Planlanan yeni işlevler arasında kültür ve sanat etkinlikleri, sergiler, konserler, restoranlar ve kafeteryalar bulunuyor. Böylece yıllarca üretim yapılan tarihi alanın, yeni dönemde Bursalıların ve turistlerin ziyaret edebileceği bir yaşam alanına dönüştürülmesi hedefleniyor.
ROMANGAL, BURSA'NIN TARİH ROTASINA EKLENECEK
Osmangazi Belediyesi'nin daha geniş kapsamlı Tarihi Şehir Rotası Projesi içerisinde de Romangal Fabrikası önemli bir durak olarak konumlandırılıyor.
Panorama 1326 Bursa Fetih Müzesi'nden başlayan rota; Irgandı Köprüsü, Kayhan, Uzun Çarşı, Koza Han, İpek Han, Ulu Cami, Tahtakale, Yerkapı, Arkeopark ve Zindankapı üzerinden Romangal İpek Fabrikası'na ulaşıyor.
Belediyenin projesine göre amaç, Bursa'nın tarihi merkezindeki farklı kültürel ve ticari noktaları birbirine bağlayarak yürünebilir bir kültür ve turizm rotası oluşturmak. Romangal Fabrikası da bu rotanın önemli fiziksel duraklarından biri olarak gösteriliyor.
Bursa Bölge, 2026.08.29 15:09