Bursa'nın sanayi tarihindeki 100 yıllık Atatürk izi!

YUSUF OSMAN İMAN / BURSADA BUGÜN

Bursa'nın yüzyıllardır devam eden ipekçilik geleneğini modern sanayiyle buluşturmak amacıyla kurulan İpekiş'in temelleri, Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki ekonomik kalkınma politikalarının da önemli bir yansıması oldu.

ATATÜRK'TEN SANAYİ HAMLESİ

İpekiş'in geçmişi, 1910 yılında kurulan Bursa Mensûcât-ı Osmaniye Anonim Şirketi'ne kadar uzanıyor. Şirket, dönemin ekonomik ve siyasi şartları nedeniyle çeşitli sıkıntılar yaşarken Cumhuriyet'in ilanının ardından yeni bir yapılanmaya gitti.

1925 yılında şirketin adı Bursa Dokumacılık ve Trikotaj Anonim Şirketi olarak değiştirildi. Atatürk'ün teşvikleri ve Türkiye İş Bankası'nın desteğiyle Bursa'da modern bir dokuma fabrikası kurulması için çalışmalar başladı.

Atatürk, Bursa'nın ipek böcekçiliği ve koza üretiminin değerlendirilmesini önemserken, fabrikanın sermayesine destek sağlanması amacıyla İş Bankası'nı da görevlendirdi.
1 Ekim 1925'te gerçekleşen temel atma törenine bizzat katılan Atatürk, Bursa'nın üretim gücünün sanayiye dönüştürülmesinde önemli bir adım attı.

1927'DE ÜRETİME BAŞLADI

Bursa Dokumacılık Fabrikası, daha sonra İpekiş adıyla anılacak şekilde 1927 yılında hizmete girdi. Fabrikanın ilk dönemindeki temel üretim alanı doğal ipek kumaşlardı. Ancak İpekiş kısa sürede üretim kapasitesini genişletti. 1930 yılında yün dokumacılığına da başlayan fabrika, 1933'te "Yüniş" adıyla kaliteli yerli yünlü kumaşlar üretmeye başladı.

Bu gelişme, İpekiş'in yalnızca Bursa'nın ipekçilik geleneğini yaşatan bir işletme olmaktan çıkıp farklı alanlarda üretim yapan önemli bir sanayi kuruluşuna dönüşmesini sağladı.

ATATÜRK 8 YIL SONRA FABRİKAYA GELDİ

Atatürk, temelini attığı İpekiş'i 19 Ocak 1933 tarihinde yeniden ziyaret etti. Fabrikayı baştan sona gezen Atatürk, üretim süreçlerini yerinde inceledi. Fabrika yöneticileri ve uzmanlardan kuruluşundan o güne kadar geçen süreç, üretim, satış teşkilatı ve işçilerin çalışma koşulları hakkında bilgi aldı.

O dönemde fabrikanın yabancı uzmanlardan Türk uzmanlara geçiş sürecinde olması da dikkat çekiyordu. İşçilerin ise büyük bölümünün Bursalı olduğu ve günlük 8 saat çalıştığı aktarılıyordu.

Atatürk, ziyaretin sonunda fabrikanın anket defterine İpekiş'te gördüklerinden duyduğu memnuniyeti ifade eden bir not bıraktı.

CUMHURİYET'İN SANAYİ VİZYONUNUN BURSA'DAKİ İZİ

İpekiş, Cumhuriyet'in ilk yıllarında özel teşebbüs, devlet desteği ve bankacılık sisteminin bir araya gelmesiyle ortaya çıkan sanayi modelinin Bursa'daki önemli örneklerinden biri oldu.
Atatürk'ün 1925'te temelini attığı fabrikanın 1933'te ulaştığı nokta ise yalnızca bir fabrikanın büyümesini değil, Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türkiye'de sanayi ve üretim anlayışının nasıl değiştiğini de gösteriyordu.

Bursa'nın ipekçilik geçmişi, İpekiş ile birlikte modern fabrikacılık anlayışıyla buluştu. Temeli Cumhuriyet'in henüz ikinci yılında atılan bu fabrika, Bursa'nın sanayi tarihindeki yerini bugün de koruyor.

Günümüzde aynı isimli özel bir firma Demirtaş Organize Sanayi bölgesinde mirası üstleniyor.

Bursa Bölge, 2026.08.26 12:35