Bursa'nın tarihi ve kültürel değerlerinden hamamlar yerli ve yabancı turistlerin görmeden gitmediği mekanlar haline geldi. Türk hamamının örneklerinin sergilendiği Bursa'da bazı tarihi hamamlar günümüzde de kullanılıyor.
Akçalar Köyü Hamamı (Nilüfer)
Günümüzde kullanılmayan bu hamamın da ne zaman yaptırıldığı bilinmemektedir. Hamam doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı olarak yapılmış, daha sonra buraya bir soyunmalık eklenmiştir. Sıcaklık bölümü iki eyvanlı ve iki halvetlidir. Batı duvarının güneyindeki bir kapıdan içerisine girilen hamamın soyunmalığı, düzensiz dikdörtgen planlı ve düz tavanlıdır. Buradan geçilen sıcaklık doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı olup, doğu-batı yönüne atılmış iki kemerle üç bölüme ayrılmıştır. Bunlardan orta bölüm kubbe ile, yan bölümler de düz tavanla örtülmüştür. Yapının batı cephesinde büyük bir dikdörtgen niş ve külhan kemeri görülmektedir.
Hamam moloz taş ve tuğladan yapılmış, duvarları da sonradan içeriden mermerle kaplanmıştır.
Aksu Köyü Hamamı (Kestel)
Bu hamamın ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen planlı olan hamamın kuzeyine soyunma mekanı, güneyine ılıklık, bunun doğu ve batısına da sıcaklık, halvetler ve su deposu eklenmiştir.
Bu hamamın ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen planlı olan hamamın kuzeyine soyunma mekanı, güneyine ılıklık, bunun doğu ve batısına da sıcaklık, halvetler ve su deposu eklenmiştir. Doğu-batı doğrultusundaki soyunmalık dikdörtgen planlı olup, üzeri ahşap bir çatı ile örtülmüştür. Buradan geçilen dikdörtgen planlı ılıklık tekne tonoz ile örtülü olup, güney duvarının ortasındaki bir kapıdan da sıcaklığa geçilir. Sıcaklık doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı olup, iki sivri kemerle üç bölüme ayrılmıştır. Orta bölüm pandantifli bir kubbe ile örtülüdür. İki yanda kalan bölümler de düz tavanlıdır. Güney duvarındaki birbirlerine simetrik kapılarla kare planlı tromplu halvetlere geçilir.
Arap Hamamı (Gemlik)
Gemlik Küçük Kumla Köyü'nde bulunan bu hamamın ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Bölgenin en anıtsal yapısı olan bu hamam doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlıdır. Bunu tamamlayan bölümler tromplu bir kubbe ile örtülmüştür.
Gemlik Küçük Kumla Köyü'nde bulunan bu hamamın ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Bölgenin en anıtsal yapısı olan bu hamam doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlıdır. Bunu tamamlayan bölümler tromplu bir kubbe ile örtülmüştür.
Günümüze oldukça harap durumda gelen bu hamamın içerisinde mermer bir şadırvan bulunmaktadır. Ayrıca duvarlarda nişler ve yuvarlak kemerli kapıları vardır. Üst örtünün eteğinde mukarnaslı bir silme yer almaktadır. Büyük kubbenin üzerinde aydınlık feneri, bunun çevresinde de halat örgülü bir friz bulunmaktadır. Hamamın duvarları moloz taş ve tuğladan örülmüştür
Armutlu Hamamı (Osmangazi)
Bursa Çekirge Caddesinin altında yer alan Armutlu Hamamı Eski Kaplıca ismi ile de tanınmıştır.
Bursa'nın en büyük hamamlarından biri olup Sultan I.Murad döneminde 1394 yılında yapılmış, Sultan Yıldırım Bayezid döneminde de hamama bir soğukluk eklenmiştir.
Bursa Çekirge Caddesinin altında yer alan Armutlu Hamamı Eski Kaplıca ismi ile de tanınmıştır.
Bursa'nın en büyük hamamlarından biri olup Sultan I.Murad döneminde 1394 yılında yapılmış, Sultan Yıldırım Bayezid döneminde de hamama bir soğukluk eklenmiştir.
Hamamın giriş kapısı üzerine mermerden onarım kitabesi yerleştirilmiştir:
Kaplucenin binası ve cümle yer yapıldı
Sn gülab tyneti oldu miskile tağmir
Feyyaz zulmenend-in feyz-i iyanet erdir
İt'mame dendi tarih kapluca oldu tamir 917 h.(1511)
Hamam taş ve tuğla dizilerinden yapılmış olup yer yen Bizans devşirme parçalarından da yararlanılmıştır. Soyunmalık bölümünün ortasına büyük bir şadırvan yerleştirilmiş olup üzeri iki kubbe ve iki yarım kubbe ile örtülmüştür.Buradan geçilen sıcaklık yine kubbelidir ve sekiz sütuna oturan yuvarlak kemerlerin taşıdığı kubbeli bir mekana geçilmektedir. Sıcaklık 7.00 m. çapında havuz çevresinde çokgen bir plan geliştirilmiş,çevresine de tonozlu nişler yerleştirilmiştir. Bu bölüme aslan ağzı başlıklardan sıcak sular akmaktadır.Bu bölüme1675 tarihli Farsça bir kitabe yerleştiriliş kitabe günümüze kadar gelebilmiştir:
"Hamamın tarihini cevat dinle Ya Rab daima su ve kuvvet ver"
Hamamın üst örtüsü ilk yapılışında kurşun kaplı iken 1612 yılında bunlar sökülmüş yerini kiremit örtü almıştır. XIX.yüzyıldan sonra hamamın çevresine yapılan eklerle dış görünüşü orijinal şeklinden uzaklaşmış ve etrafındaki yapıların arasında kaybolmuştur.
Arap Hamamı (Gemlik)
Gemlik Küçük Kumla Köyü'nde bulunan bu hamamın ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Bölgenin en anıtsal yapısı olan bu hamam doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlıdır. Bunu tamamlayan bölümler tromplu bir kubbe ile örtülmüştür.
Gemlik Küçük Kumla Köyü'nde bulunan bu hamamın ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Bölgenin en anıtsal yapısı olan bu hamam doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlıdır. Bunu tamamlayan bölümler tromplu bir kubbe ile örtülmüştür.
Günümüze oldukça harap durumda gelen bu hamamın içerisinde mermer bir şadırvan bulunmaktadır. Ayrıca duvarlarda nişler ve yuvarlak kemerli kapıları vardır. Üst örtünün eteğinde mukarnaslı bir silme yer almaktadır. Büyük kubbenin üzerinde aydınlık feneri, bunun çevresinde de halat örgülü bir friz bulunmaktadır. Hamamın duvarları moloz taş ve tuğladan örülmüştür
At Pazarı (Dayıoğlu) Hamamı (Osmangazi)
Bursa , Ahmet Dai Mahallesinde, Cumhuriyet Caddesi ile Ahmed Dai Sokağının kesiştiği yerde bulunan At Pazarı Hamamının kimin tarafından yaptırıldığı kesinlik kazanamamakla beraber vakfiyesinden 1604 yılında yaptırıldığı ve Emir Sultan'a vakfedildiği öğrenilmiştir. Hamam 1664 ve 1758 ...
Bursa , Ahmet Dai Mahallesinde, Cumhuriyet Caddesi ile Ahmed Dai Sokağının kesiştiği yerde bulunan At Pazarı Hamamının kimin tarafından yaptırıldığı kesinlik kazanamamakla beraber vakfiyesinden 1604 yılında yaptırıldığı ve Emir Sultan'a vakfedildiği öğrenilmiştir. Hamam 1664 ve 1758 yıllarında onarım görmüş ve orijinalliğinden kısmen de olsa uzaklaşmıştır.
Hamam soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden oluşmaktadır. Ortasında asıl yıkanma yeri ve buradan geçilen sıcaklık yer almaktadır. Aynı zamanda ılıklığa üzeri tonoz örtülü helalar eklenmiştir. Hamamın tümü kubbelerle örtülüdür. Soğukluk kare planlı olup üzeri pandantiflerin taşıdığı sekiz köşeli bir kasnağın taşıdığı kubbe ile örtülüdür. Soğukluktan kubbeli ve tek eyvanlı sıcaklığa oradan da halvet odalarına geçilmektedir.
Babasultan Hamamı (Kestel)
Babasultan Hamamı, Babasultan Camisi ve türbesi ile birlikte Orhan Gazi (1324-1362) tarafından yaptırılmıştır.
Hamam, kare planlı bir bölüm ile dikdörtgen bir bölümden meydana gelmiştir. Bunların doğusuna külhan ve su deposu eklenmiştir.
Babasultan Hamamı, Babasultan Camisi ve türbesi ile birlikte Orhan Gazi (1324-1362) tarafından yaptırılmıştır.
Hamam, kare planlı bir bölüm ile dikdörtgen bir bölümden meydana gelmiştir. Bunların doğusuna külhan ve su deposu eklenmiştir.
Başcı İbrahim Hamamı (Osmangazi)
Bursa, Maksem semti yakınında, Başcı İbrahim Camisi'nin yanındadır. XV.yüzyılda Başcı İbrahim Bey tarafından tek hamam olarak yaptırılmıştır.
Osmanlı hamam tipleri arasında tek hamam gurubundan olup soğukluk kare planıdır, üzeri sekizgen bir kasnağın taşıdığı bir kubbe ile örülmüştür..
Bursa, Maksem semti yakınında, Başcı İbrahim Camisi'nin yanındadır. XV.yüzyılda Başcı İbrahim Bey tarafından tek hamam olarak yaptırılmıştır.
Osmanlı hamam tipleri arasında tek hamam gurubundan olup soğukluk kare planıdır, üzeri sekizgen bir kasnağın taşıdığı bir kubbe ile örtülüdür.Soğukluk kısmı sıcaklık bölümünden daha büyük ölçüdedir. Buradan dikdörtgen planlı sıcaklığa ve iki kubbeli halvete geçilmektedir. Ilıklığın her iki yanına üzerleri kubbeli helalar yerleştirilmiştir. Sıcaklık 6.55 X 10.60 m. ölçüsünde olup bununda üzeri pandantifli kubbe ile örtülmüştür. Sıcaklıktan sonra iki halvet hücresi bulunmaktadır.
Hamam tuğla ve moloz taş duvarlıdır.Bunların arlarına yer yer tuğla hatıllar yerleştirilmiştir. Bu örgü sistemi yerden 2.00 m. yüksekliğe kadar olup üzeri tamamen tuğla örgülüdür.
Hamam uzun süre kendi haline terkedilmiş,bir ara dokuma atölyesi olarak kullanılmıştır
Büyük Hamam (Gemlik)
Günümüze harap bir durumda gelebilen ve yer yer yıkılmış olan bu hamamın ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir.
Hamam doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı olup, doğudan batıya doğru hamamı oluşturan mekanlar peş peşe sıralanmıştır.
Günümüze harap bir durumda gelebilen ve yer yer yıkılmış olan bu hamamın ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir.
Hamam doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı olup, doğudan batıya doğru hamamı oluşturan mekanlar peş peşe sıralanmıştır. Bunlardan ilk mekan dikdörtgen planlı olup, üzeri ayna tonozludur. Doğu duvarının ortasında hamamın giriş kapısı bulunmaktadır. Buradan tromplu bir kubbe ile örtülü mekana, oradan da ılıklık ve sıcaklığa geçilmektedir. Bölümlerin üzerini örten kubbelerin büyük çoğunluğu yıkılmıştır. Günümüze gelebilen kalıntılardan içerisinin malakari rumili, damla motifli, yıldızlı, palmetli bezemelerinin olduğu anlaşılmaktadır. Hamam içeride ve dışarıda moloz taş ve düzensiz tuğlalardan örülmüştür
Çakır Ağa Hamamı (Osmangazi)
Bursa, Tophaneye çıkan yolun solunda, Timurtaş Paşa Türbesi yakınında, kalenin de eteğinde bulunan Çakır ağa hamamını Sultan II. Murad döneminde Sekban Başa ve aynı zamanda Çakırcı başı görevlerini yapmış olan Çakır Ağa yaptırmıştır.
Bursa, Tophaneye çıkan yolun solunda, Timurtaş Paşa Türbesi yakınında, kalenin de eteğinde bulunan Çakır ağa hamamını Sultan II. Murad döneminde Sekban Başa ve aynı zamanda Çakırcı başı görevlerini yapmış olan Çakır Ağa yaptırmıştır.
XV.yüzyılın ilk yarısına tarihlenen hamam çifte hamamlar plan düzenindedir.Oldukça geniş olan kadınlar ve erkekler kısmının sıcaklığının sonunda iki halvet hücresi eklenmiştir. Soyunmalık bölümleri kare planlar halinde olup, üzerleri kubbelerle örtülüdür. Kubbelerin oturduğu kasnakların üzerine ikinci bir kasnak oturtulmuş ve böylece oldukça yüksek bir kasnak elde edilmiştir. Sıcaklığın ortasında oldukça geniş bir göbek taşı bulunmaktadır. Hamamın erkekler kısmı kadınlar kısmına göre çok daha geniştir. Ayrıca hamam gelir sağlamak amacıyla kuzey v batısına dükkanlar eklenmiştir.
Hamamın yapı malzemesi taş ve tuğladandır. Çakır Ağa hamamı1962 yılında orijinal durumuna uygun biçimde onarılmıştır.Günümüzde hamam işlevini sürdürmektedir.
Çandarlı Hamamı (İznik)
İznik Elbeyli Köyü'nün güneybatısında Çandarlı Mevkiinde, Çandarlı Camisi ile hamamı bulunmaktadır. Bu yapı topluluğunun kitabesi ve vakıf kayıtları bilinmemektedir. İ.A.Yüksel'e göre; büyük olasılıkla Çandarlı İbrahim Paşa tarafından yaptırılmıştır.
İznik Elbeyli Köyü'nün güneybatısında Çandarlı Mevkiinde, Çandarlı Camisi ile hamamı bulunmaktadır. Bu yapı topluluğunun kitabesi ve vakıf kayıtları bilinmemektedir. İ.A.Yüksel'e göre; büyük olasılıkla Çandarlı İbrahim Paşa tarafından yaptırılmıştır. Çandarlı İbrahim Paşa'nın 1429-1430 tarihlerinde öldüğü dikkate alınacak olursa cami ile birlikte hamamın da bu tarihten önce yapıldığı sanılmaktadır.
Günümüze oldukça harap bir durumda gelen bu yapı kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen planlı olup, içerisine doğu cephesinden girilmektedir. Giriş kare planlı ve pandantifli bir kubbelidir. Buradan dikdörtgen planlı, beşik tonozlu bir mekana geçilmektedir. Sıcaklık kare planlı olup, bunun da üzeri pandantifli bir kubbe ile örtülmüştür. Hamamın güney cephesinde büyük ölçüde tahrip olmuş su deposu bulunmaktadır.
Hamamın duvarları moloz taş ve tuğla hatıllıdır. Bunların arasına yer yer tuğlalarla hareketli bir görünüm verilmiştir. Ayrıca giriş kapısının kemeri de tuğladandır.
Çarşı Hamamı (Yenişehir)
Yenişehir merkezindeki bu hamam, Çarşı hamamı, Çifte hamam ve Belediye Hamamı isimleri ile tanınmaktadır. Kitabesi ve vakıf kaydı bulunmadığından ne zaman yapıldığı konusunda kesin bir bilgi edinilememiştir.
Hamam kuzey-güney doğrultusunda, dikdörtgen planlıdır.
Yenişehir merkezindeki bu hamam, Çarşı hamamı, Çifte hamam ve Belediye Hamamı isimleri ile tanınmaktadır. Kitabesi ve vakıf kaydı bulunmadığından ne zaman yapıldığı konusunda kesin bir bilgi edinilememiştir.
Hamam kuzey-güney doğrultusunda, dikdörtgen planlıdır. Çifte hamam düzenindeki hamamın doğusunda kadınlar kısmı bulunmaktadır. Burası kare planlı soyunmalık, üç bölümlü ılıklık, iki eyvanlı sıcaklık ve iki de halvet hücresinden meydana gelmiştir. Hamamın batısında yer alan erkekler kısmı da yine aynı bölümlerden meydana gelmiştir. Her iki bölüm arasında, batı yönünde ortak kullanılan bir su deposu bulunmaktadır. Hamamın bölümleri tromplu kubbelerle örtülmüştür. Sıcaklık bölümlerinin ortasına sekizgen bir göbek taşı yerleştirilmiştir.
Yapı kaba taş ve tuğladan yapılmış bir duvar işçiliğine sahiptir. Üst örtülerinde testere dişli frizler kullanılmıştır. Ayrıca zikzak şeklinde tuğlalar ile de cepheye hareketli bir görünüm verilmiştir.
Çekirge Hamamı (Osmangazi)
Bursa Çekirge Semtinde I.Murad Caddesi'nin yol seviyesinin altında kalan Çekirge Hamamı XIV.yüzyılda yapılmıştır.
Bursalı kadınlarca şifalı ve kutsal bilinen bu hamam başlangıçta halka açık, ücretsiz olarak yapılmıştır.
Bursa Çekirge Semtinde I.Murad Caddesi'nin yol seviyesinin altında kalan Çekirge Hamamı XIV.yüzyılda yapılmıştır.
Bursalı kadınlarca şifalı ve kutsal bilinen bu hamam başlangıçta halka açık, ücretsiz olarak yapılmıştır. Yolun birkaç basamak altında girişi bulunan hamamın kapısı üzerinde tuğla ile deniz dalgalarına benzeyen bir motif işlenmiştir. Girişten sonra oldukça uzun bir koridordan soğukluk bölümüne ulaşılmaktadır. Soğukluk, trompların yardımı ile tek bir kubbe ile örtülmüştür. Soğukluktan dikdörtgen planlı bir başka koridorda sıcaklık ve helalar bulunmaktadır. Sıcaklığın üzeri de kasnaklı bir kubbe ile örtülmüştür.
Çekirge Hamamı kesme taş ve tuğladan yapılmış olup, örgü sıraları arasına iki sıra, bazen de üç sıra tuğlalar yerleştirilmiştir. Bunun yanı sıra taşların arasında dikey olarak tek tuğlalar da görülmektedir. Hamamın yan duvarları diğerlerinden farklı olup, kesme taş yerine kaba ve oldukça iri taşlardan yapılmıştır.
Günümüzde hamamın kubbeleri beton ile kaplanmıştır
Cumalıkızık Hamamı (Yıldırım)
Cumalıkızık Hamamının ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Kuzey ve güney doğrultusunda peş peşe yerleştirilmiş kare planlı iki bölüm ve bunların doğusunda dikdörtgen planlı bir su deposu bulunmaktadır. Ayrıca bunlara soyunmalık, külhan ve tuvaletler bölümü sonradan eklenmiştir
Cumalıkızık Hamamının ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Kuzey ve güney doğrultusunda peş peşe yerleştirilmiş kare planlı iki bölüm ve bunların doğusunda dikdörtgen planlı bir su deposu bulunmaktadır. Ayrıca bunlara soyunmalık, külhan ve tuvaletler bölümü sonradan eklenmiştir.
Hamamın kare planlı ilk bölümü tromplu bir kubbe ile örtülmüştür. Bunun doğu duvarından soyunmalığa, güney duvarından da sonradan eklenen bölüme geçilmektedir. İkinci bölüm yine kare planlı olup, üzeri tromplu bir kubbe ile örtülmüştür. Bu bölümün duvarlarında nişler ve sekiler bulunmaktadır. Sonradan eklenen bölümler kareye yakın dikdörtgen planlıdır ve üzeri ayna tonozla örtülmüştür.
Kaynak: BURSADA BUGÜN
Bursa Bölge, 2011.08.16 09:21