Boşanma davasında nafaka

Nafaka; Türk Medeni Kanunu'nda öngörülen şartların gerçekleşmesi halinde mahkeme kararıyla bir kişinin diğer bir kişinin geçimini sağlamaya katkıda bulunmak üzere düzenli olarak ödemekle yükümlü tutulduğu parasal edimi ifade eder. Bu yükümlülük, bir eşin diğer eşe karşı olabileceği gibi bir kişinin yardıma muhtaç olan altsoyu, üstsoyu veya kardeşleri bakımından da söz konusu olabilir.

Nafaka, özellikle boşanma süreciyle birlikte gündeme geldiğinde gerek uygulamada gerekse toplumsal alanda en fazla tartışma yaratan hukuki kurumlardan biri haline gelmektedir. Kamuoyunda sıklıkla "ömür boyu nafaka", "çalışabilecek durumda olan eşe nafaka bağlanması", "kusurlu eşin nafaka alıp alamayacağı" ve "nafaka yükümlüsünün yeni bir hayat kurmasına rağmen bu yükümlülüğün devam etmesi" gibi başlıklar etrafında tartışılan nafaka, hem nafaka yükümlüsü hem de nafaka alacaklısı bakımından ciddi ve uzun vadeli sonuçlar doğurmaktadır. Bu nedenle nafakanın hukuki niteliğinin, hangi şartlarda ve hangi ölçütler esas alınarak hükmedildiğinin doğru şekilde anlaşılması büyük önem taşımaktadır.

Bu yazıda yalnızca boşanma davası kapsamında eş için hükmedilen nafaka türleri ele alınacaktır. Özellikle dava süresince bağlanan tedbir nafakası ile boşanma sonrasında gündeme gelen yoksulluk nafakasının hangi şartlarda söz konusu olduğu açıklanacaktır.

Tedbir Nafakası : Tedbir nafakası, boşanma davası açılmadan önce veya dava süresince talep edilebilen ekonomik açıdan daha zayıf durumda bulunan eş lehine, diğer eş tarafından ödenmesine karar verilen nafaka türüdür. Ayrıca ergin olmayan çocuklar (18 yaşından küçükler) için de tedbir nafakasına hükmedilebilir. Bu nafaka bakımından kusur aranmaz. Başka bir ifadeyle, nafaka talep eden eşin kusurlu olup olmaması bu nafaka bakımından belirleyici değildir.

Boşanma davası açıldıktan sonra Türk Medeni Kanunu'nun 169.maddesi uyarınca hakim, taraflardan talep olmasa dahi gerekli geçici tedbirleri alabilir ve tedbir nafakasına hükmedebilir. Dava sürecinde şartların değişmesi halinde nafaka miktarı hakim tarafından re'sen veya talep üzerine artırılabilir ya da azaltılabilir. Tedbir nafakası, boşanma kararının kesinleşmesine kadar devam eder, boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte ise tedbir nafakası sona erer. Koşulların varlığı halinde bu nafaka, eş için yoksulluk nafakasına dönüşür.

Yoksulluk Nafakası : Türk Medeni Kanunu'nun 175.maddesine göre boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan eş, diğer eşten daha ağır kusurlu olmamak şartıyla yoksulluk nafakası talep edebilir. Yoksulluk nafakasının temel koşulu boşanma sonucu kişinin ekonomik olarak kendi geçimini sağlayamaz hale gelmesidir. Yargıtay içtihatlarında yoksulluk; kişinin yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım gibi zorunlu yaşam giderlerini karşılayabilecek düzeyde bir gelire sahip olmaması şeklinde kabul edilmektedir. Bu nedenle düzenli bir gelir elde ediliyor olması, her somut olayda yoksulluğun ortadan kalktığı anlamına gelmez. Mahkeme, nafakaya hükmederken tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını, yaşam standartlarını ve somut ihtiyaçlarını birlikte değerlendirir.

Yoksulluk nafakası, talep üzerine hükmedilebilen ve kural olarak süresiz olan bir nafaka türüdür. Ancak nafaka alacaklısının evlenmesi, taraflardan birinin ölümü durumunda kendiliğinden; yoksulluğun ortadan kalkması, nafaka alacaklısının evlenme olmadan fiilen evliymiş gibi başka birisi ile birlikte yaşama ve haysiyetsiz hayat sürme hallerinde yoksulluk nafakası mahkeme kararı ile kaldırılabilir.

Sonuç olarak boşanma sürecinde ve sonrasında hükmedilen nafakalar, taraflar arasında bir cezalandırma aracı değil ekonomik dengenin korunmasına yönelik hukuki düzenlemelerdir. Tedbir nafakası, dava süresince ekonomik olarak zayıf durumda olan eşin korunmasını amaçlarken yoksulluk nafakası ise boşanma sonrasında yoksulluğa düşecek eşin asgari yaşam koşullarını sürdürebilmesini hedefler. Her iki nafaka türü de somut olayın özellikleri ve ekonomik şartları dikkate alınarak değerlendirilir.