Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) nedir?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ceza yargılamasında sanık hakkında verilen mahkumiyet hükmünün belirli şartların varlığı halinde açıklanmaması ve belli bir denetim süresi boyunca hukuki sonuç doğurmamasını ifade eden bir ceza hukuku kurumudur. Başka bir ifadeyle mahkeme, sanığın suçu işlediği kanaatine ulaşmakta ancak belirli koşulların gerçekleşmesi halinde hükmü hemen açıklamayarak sanığa ikinci bir fırsat tanımaktadır.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilebilmesi için sanık hakkında hükmedilen cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da doğrudan hükmedilmiş adli para cezası olması gerekmektedir. Ancak hapis cezasından çevrilen adli para cezalarında HAGB kararı verilmesi mümkün değildir. Bunun yanında sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış olması, yargılama sürecindeki tutum ve davranışları dikkate alınarak yeniden suç işlemeyeceği yönünde mahkemede olumlu kanaat oluşması aranır. Ayrıca suç nedeniyle mağdurun uğradığı maddi zararın giderilmiş olması da HAGB uygulanmasının şartları arasında yer almaktadır.

Bunun yanında her suç bakımından HAGB kararı verilmesi mümkün değildir. Bazı suçlar açısından hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemeyeceğine dair özel kanunlarda düzenlemeler vardır.

HAGB kararı verilmesi halinde sanık, beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur. 18 yaşından küçük çocuklar için denetim süresi üç yıldır. (Çocuk Koruma Kanunu m.23) Bu süre içerisinde kasıtlı yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uygun davranılırsa açıklanmayan hüküm ortadan kaldırılır.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı, adli sicil kaydında yani halk arasındaki ifadeyle "sabıka kaydında" görünmez. Bu nedenle kişi e-Devlet üzerinden aldığı normal adli sicil kaydında HAGB kararını göremez. HAGB kararları, adli sicil kaydında bu hükümlere özgü bir sisteme kaydedilir ve yalnızca mahkemeler, savcılıklar veya kanunda yetkili belirtilen kurumlar tarafından görülebilir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi halinde sanık hakkında denetim süresi içerisinde herhangi bir yükümlülük öngörülmeyebileceği gibi, denetimli serbestlik tedbirleri kapsamında bazı yükümlülüklere hükmedilmesi de mümkündür. Bu husus tamamen mahkemenin takdirindedir. Uygulamada çoğu zaman sanığın denetim süresini yeni bir kasıtlı suç işlemeksizin geçirmesi yeterli görülmekte ve ayrıca bir yükümlülük yüklenmemektedir. Bununla birlikte mahkeme gerekli gördüğü durumlarda sanığın bir eğitim programına devam etmesine, belirli bir meslek veya sanat edinmesine yönelik kurslara katılmasına, gözetim altında ücret karşılığında çalıştırılmasına ya da belirli yerlere gitmekten yasaklanmasına veya bazı yerlere düzenli olarak devam etmesine karar verebilmektedir. Bu yükümlülüklerin amacı, sanığın topluma yeniden kazandırılması ve yeniden suç işlemesinin önlenmesidir.

Denetim süresi içerisinde sanığın kasıtlı yeni bir suç işlemesi veya mahkeme tarafından belirlenen yükümlülüklere aykırı davranması halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı ortadan kalkar ve daha önce açıklanmayan mahkumiyet hükmü mahkeme tarafından açıklanır. Bu durumda sanık hakkında verilen ceza hukuki sonuç doğurmaya başlar. Bununla birlikte denetim süresi içinde işlenen her suç HAGB'nin bozulmasına neden olmaz. HAGB kararının açıklanabilmesi için denetim süresi içerisinde sanığın kasıtlı bir suç işlemesi gerekir. Taksirli suçlar HAGB kararının bozulmasına yol açmaz.