Miras paylaşımında eşitsizlik ve hukuki yollar

Sevgili okurlar, geçen hafta miras bırakanın malvarlığını dilediği kişiye bırakıp bırakamayacağı konusunu ele almış ve saklı pay kurumunun bu konuda nasıl bir sınır çizdiğini incelemiştik. Bu hafta ise konunun devamı niteliğinde, mirasçıların miras haklarının ve saklı paylarının ihlal edilmesi halinde hangi haklara sahip olduğunu ve hangi hukuki yollara başvurabileceğini sizlerle paylaşacağım.

Muris Muvazaası : Miras bırakanın, mirasçısını miras hakkından mahrum bırakmak ve mirasçıları aldatmak amacıyla yaptığı karşılıksız kazandırmalar miras hukukunda muris muvazaası olarak adlandırılır. Örneğin; miras bırakanın kızından mal kaçırmak amacıyla taşınmazını oğluna devretmesi durumunda, görünüşte tapuda satış işlemi yapılmış olsa da gerçekte amaç bağış yapmaktır. Yani tapuda görünen işlem "satış", gizli gerçek işlem ise "bağış" niteliğindedir. İşte bu durumda muris muvazaası söz konusu olur.

Bu tür işlemlerde miras hakkı zedelenen mirasçı, muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davası açabilir. Davanın kazanılması sonucunda ise dava konusu taşınmazın tapu kaydı iptal edilir ve taşınmaz yeniden mirasçılar adına tescil edilir.

Denkleştirme Davası : Miras hukukunda denkleştirme davası, yasal mirasçılar arasında miras paylaşımında ortaya çıkan dengesizliklerin giderilmesi için başvurulan bir dava türüdür. Amaç, miras bırakanın sağlığında bazı mirasçılara karşılıksız kazandırmalar yapması nedeniyle oluşan eşitsizliği ortadan kaldırmaktır. Bu sayede, karşılıksız kazandırma elde eden mirasçının aldığı mal ya aynen terekeye iade edilir ya da miras paylaşımı sırasında miras payından mahsup edilir. Örneğin; miras bırakanın sağlığında üç çocuğundan yalnızca birine bir taşınmaz bağışladığını düşünelim. Miras bırakanın vefatının ardından diğer çocukların denkleştirme davası açması ve mahkemenin denkleştirmeye karar vermesi hâlinde, TMK m.671 uyarınca taşınmazı alan mirasçının iki seçimlik hakkı bulunmaktadır. Buna göre mirasçı, isterse aldığı taşınmazı aynen terekeye iade ederek miras paylaşımına katılır ve payına düşeni alır. İsterse de taşınmazı iade etmeksizin elinde tutar; bu durumda taşınmazın değeri miras payını aşıyorsa aradaki farkı diğer mirasçılara ödemekle yükümlü olur.

Tenkis Davası : Tenkis davası, miras bırakanın tasarruf yetkisini aşarak saklı paylı mirasçıların saklı paylarını zedelemesi durumunda, bu ihlalin düzeltilmesi amacıyla açılan bir davadır. Bu dava yalnızca saklı paylı mirasçıların başvurabileceği bir yoldur; saklı paylı mirasçı olmayan kişilerin tenkis davası açma hakkı bulunmamaktadır. Tenkis davasını açabilecek saklı paylı kişiler ise miras bırakanın altsoyu, sağ kalan eşi ile anne ve babasıdır. Örneğin; bir miras bırakan, sağlığında tüm malvarlığını bir vakfa bağışlamış ve geriye eşi ile bir çocuğunu bırakmıştır. Miras bırakanın ölümüyle birlikte saklı paylı mirasçılar olan eş ve çocuk mirastan hiçbir pay alamamıştır. Bu durumda saklı payları ihlal edilen mirasçılar, tenkis davası açarak yapılan bağışın saklı paylarını aşan kısmının azaltılmasını talep edebilir. Böylece mirasçıların saklı payları korunmuş olur.

Tüm bu hukuki yollar, miras bırakanın iradesi ile mirasçıların kanundan doğan hakları arasındaki dengeyi korumak için düzenlenmiştir. Miras hukuku, bir yandan kişilerin malvarlıkları üzerinde serbestçe tasarruf edebilmesini sağlarken diğer yandan mirasçıların mirastan tamamen mahrum kalmasının da önüne geçer. Bu nedenle miras bırakanın yaptığı işlemler saklı payı ihlal ediyor ya da mirasçılar arasında adaletsiz bir sonuç doğuruyorsa mirasçılar kanunun öngördüğü hukuki yollara başvurarak bu duruma itiraz edebilirler.

Elbette her somut olayda izlenecek yol, sürelere ve başvurulacak yargı merciine göre farklılık gösterebileceğinden, bu hususların olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmesi gerekir.