Bursa Tarihi Hanlar Çarşısı'nda Yüksel Başak, yarım asırdır el emeğiyle çalı süpürgesi üretiyor. Robot süpürgeler, azalan hammadde ve çırak yokluğu nedeniyle mesleğin Bursa'da sona ereceğini söylüyor.
Teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte robot süpürgeler ve akıllı temizlik cihazları evlerin vazgeçilmezleri arasına girdi. Ancak Bursa'nın tarihi çarşısında yarım asırdır el emeğiyle çalı süpürgesi üreten bir usta, geleneksel zanaatını yaşatmak için mücadelesini sürdürüyor. Bursa'da bu işi yapan son isim olduğunu söyleyen Yüksel Başak, mesleğin yeni ustalar yetişmemesi nedeniyle yok olma noktasına geldiğini belirterek, "Benden sonra bu meslek devam etmeyecek" sözleriyle dikkat çekti.
Yarım Asırlık Emek Tarihi Çarşıda YaşatılıyorBursa'nın simge noktalarından Tarihi Hanlar ve Çarşılar Bölgesi'nde bulunan küçük dükkânında çalışmalarını sürdüren Yüksel Başak, çocukluk yıllarından bu yana çalı süpürgesi üretiminin içinde yer alıyor.
Yaklaşık 80 yıldır aynı aile tarafından işletilen dükkânda dedesinden babasına, babasından da kendisine geçen mesleği sürdüren Başak, geleneksel üretim yöntemlerinden vazgeçmeden el emeğiyle süpürge hazırlamaya devam ediyor. Cumhuriyet Caddesi'ndeki atölyesinde ürettiği çalı süpürgeleri, teknolojik temizlik ürünlerinin yaygınlaşmasına rağmen hâlâ belirli bir müşteri kitlesi tarafından tercih ediliyor.
Son yıllarda robot süpürgeler ve akıllı ev teknolojilerinin yaygınlaşması, geleneksel temizlik ürünlerine olan talebi önemli ölçüde azalttı. Bir zamanlar hemen her evde bulunan çalı süpürgeleri artık daha sınırlı bir kullanım alanına sahip.
Yüksel Başak, değişen tüketim alışkanlıklarının mesleği doğrudan etkilediğini belirterek, geçmişte yoğun talep gören ürünlerin bugün daha çok nostaljik ya da belirli kullanım alanları için tercih edildiğini ifade ediyor. Buna rağmen el işçiliğiyle hazırlanan doğal çalı süpürgelerinin dayanıklılığı ve kullanım kolaylığı nedeniyle hâlâ vazgeçmeyen müşterilerinin bulunduğunu söylüyor.
Çırak Yetişmiyor, Meslek Yok Olma Tehlikesiyle Karşı KarşıyaBaşak'a göre mesleğin geleceğini tehdit eden en büyük sorun ise yeni neslin bu zanaata ilgi göstermemesi. Yıllar boyunca aile geleneği olarak sürdürülen çalı süpürgesi üretiminin artık devam ettirilemediğini dile getiren usta, kendisinden sonra bu işi yapacak kimsenin olmadığını ifade ediyor.
Gençlerin farklı sektörlere yönelmesi ve el sanatlarına olan ilginin giderek azalması nedeniyle çırak yetişmediğini söyleyen Başak, bu durumun yalnızca kendi mesleği için değil birçok geleneksel zanaat için de büyük risk oluşturduğunu belirtiyor.
Mesleğin sürdürülebilirliğini etkileyen bir diğer unsur ise çalı süpürgesi yapımında kullanılan hammaddenin temininde yaşanan sıkıntılar. Süpürge otu yetiştiren üreticilerin sayısının her geçen yıl azalması, ustaların üretim sürecini daha da zorlaştırıyor.
Hammaddeye ulaşmanın geçmiş yıllara göre daha güç hale geldiğini belirten Başak, üretim maliyetlerinin arttığını ve geleneksel üretimin giderek daha fazla emek istediğini ifade ediyor. Bu gelişmeler, zaten azalan talep ile birleşince mesleğin geleceğine ilişkin endişeleri artırıyor.
Yüksel Başak, Bursa'da çalı süpürgesi üretimini sürdüren son usta olduğunu belirterek, yıllardır büyük emek verdiği mesleğin yok olmasını istemediğini dile getiriyor.
Kendisinden sonra dükkânı devralacak ya da bu işi öğrenmek isteyen bir çırak bulunmadığını söyleyen Başak, mevcut şartların değişmemesi halinde çalı süpürgesi ustalığının Bursa'da tarihe karışacağını ifade ediyor.
Çalı süpürgesi ustalığı, yalnızca bir üretim faaliyeti değil aynı zamanda kuşaktan kuşağa aktarılan köklü bir el sanatı olarak değerlendiriliyor. Teknolojik ürünlerin hayatı kolaylaştırdığı günümüzde birçok geleneksel meslek benzer sorunlarla mücadele ederken, uzmanlar bu tür zanaatların yaşatılabilmesi için usta-çırak ilişkisinin desteklenmesi ve kültürel mirasın korunmasına yönelik çalışmaların önemine dikkat çekiyor.
Bursa'nın tarihi çarşısında üretimini sürdüren Yüksel Başak ise yıllardır aynı dükkânda el emeğini yaşatmaya devam ederken, çalı süpürgesi ustalığının gelecek kuşaklara aktarılabilmesi için bu mesleğe ilgi duyacak yeni isimlerin yetişmesini umut ediyor.
Kaynak: IHA
Bursa Bölge, 2026.07.19 09:43