Türkiye ile Suudi Arabistan arasında stratejik yakınlaşma

Orta Doğu'nun önemli iki ülkesi olarak öne çıkan Türkiye ile Suudi Arabistan, tarihi ve köklü ilişkilerini son yıllarda yoğunlaşan karşılıklı üst düzey ziyaretlerle güçlendirmeyi sürdürüyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan yarın, Türkiye ve Suudi Arabistan arasındaki önemli ziyaretlerinden birini daha gerçekleştirecek.

Yarın Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın başkent Riyad'daki Yemame Sarayı'nda Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman tarafından resmi törenle karşılanması bekleniyor.

Ziyaret kapsamında Ticaret Bakanlığı ve Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) organizasyonlarıyla "Suudi Arabistan-Türkiye İş Forumu" düzenlenecek.

Suudi Arabistan Bakanlar Kurulu, geçen hafta Türkiye ile yenilenebilir enerji ve sivil savunma alanlarında anlaşmalar yapılması için ilgili bakanlıklara yetki verirken, iki ülke arasında sosyal hizmetler alanındaki işbirliğine dair mutabakat zaptını onayladı.

AA muhabiri, son yıllarda daha da ileriye taşınan Türkiye-Suudi Arabistan arasındaki ilişkilerin tarihi seyrini derledi.

İki ülke arasındaki tarihi diplomatik ilişkiler ve işbirliği mekanizmaları

Diplomatik ilişkilerini 1929'da imzalanan Dostluk Anlaşması'yla başlatan Türkiye ve Suudi Arabistan, yaklaşık yüz yıldır gerçekleştirilen üst düzey karşılıklı ziyaretlerle ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) gibi bölgesel kuruluşlar üzerinden güçlü bağlar kuruyor.

Diplomatik ziyaretlerle güçlenen ikili ilişkiler doğrultusunda dönemin Suudi Arabistan Kralı Faysal bin Abdülaziz Al Suud, 1966'da Müslüman ülkelerin birliği çabaları doğrultusunda Türkiye'yi ziyaret etti.

İki ülke, Irak-İran Savaşı'nın yaşandığı yıllarda ortak çıkarlar doğrultusunda yeni bir yakınlaşma sürecine girdi ve dönemin Cumhurbaşkanı Kenan Evren de bu doğrultuda Suudi Arabistan'ı ziyaret etti.

Suudi Arabistan Ticaret ve Sanayi Odaları Konseyi arasında 11 Ekim 2003'te Cidde kentinde imzalanan anlaşmayla Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) çatısı altında "Türkiye-Suudi Arabistan İş Konseyi" kuruldu.

Dönemin Suudi Arabistan Kralı Abdullah bin Abdülaziz Al Suud, 8 Ağustos 2006'da Türkiye'ye 50'den fazla iş insanıyla geldi. Suudi Arabistan'dan Türkiye'ye kral düzeyinde 40 yıl aradan sonra gerçekleşen bu ziyaret sırasında turizm, ulaştırma, sağlık ve karşılıklı yatırımların teşviki alanında 6 ayrı anlaşma imzalandı.

Türkiye ile Suudi Arabistan, birçok alanda ekonomik işbirliğini güçlendirme hedefini yakalamak üzere Karma Ekonomik Komisyon (KEK) protokolü imzaladı.

Türkiye-Suudi Arabistan arasındaki ticaret hacmi

Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki yakın ilişkiler, iki ülke arasındaki ticarete de yansıyor.

Devlet gelirlerinin yüzde 85-90'ını petrolden elde eden Suudi Arabistan, Türkiye'ye ham petrol ve petro-kimya ürünleri ihraç ederken Türkiye'den de halı, inşaatlar için işlenmiş taşlar, tütün ürünleri, gıda ve mobilya başta olmak üzere çeşitli ürünler ithal ediyor.

Türkiye İstatistik Kurumunun verilerine göre, Türkiye ile Suudi Arabistan arasında 2015 yılında 5,590 milyar dolara ulaşan ticaret hacmi, 2016 yılında 5,007 milyar dolar, 2017 yılında 4,845 milyar dolar, 2018 yılında 4,954 milyar dolar ve 2019 yılında da 5,107 milyar oldu.

Kovid-19 salgını etkisiyle ticaret hacminde düşüş görüldüğü 2020-2021 yıllarından sonra da iki ülke arasındaki ticaret hacmi oranları artarak devam ediyor.

İki ülke arasındaki ticaret hacmi 2022 yılında 6,493 milyar dolar ve 2023 yılında 6,825 milyar dolara ulaştı. Ticaret hacmi 2024'te de yaklaşık 8 milyar dolar seviyesinde seyretti.

Türkiye'nin Suudi Arabistan'a ihracatı geçen yıl, 3 milyar 149,6 milyon dolara yükseldi.

Bu ülkeye ihracatta 371,7 milyon dolarla hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri ilk sırada yer aldı. Bunu 299,3 milyon dolarla halı, 283,1 milyon dolarla kimyevi maddeler ve mamulleri sektörü izledi.

DEİK Başkanı Nail Olpak, birkaç hafta önce AA'ya yaptığı açıklamalarda, Suudi Arabistan ile ticarette artış ivmesinin yakalandığını belirtti.

Suudi Arabistan'da özellikle yurt dışı müteahhitlik firmaların her ne kadar bir miktar hızını kaybetse de çok önemli projelerde bulunduğunu anlatan Olpak, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) başta olmak üzere Körfez ülkeleri ile ticaretin son üç yılla beraber bakılırsa yaklaşık 45 milyar dolar seviyesinde gerçekleştiğini söyledi.

Suudi Arabistan Dışişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Adil el-Cubeyr ise daha önce AA'ya yaptığı açıklamalarda, Türkiye ile Suudi Arabistan'ın özellikle son dönemde işbirliğini geliştirdiğinin altını çizdi.

Cubeyr, "İki ülke arasındaki işbirliğini farklı alanlarda ilerletmeyi hedefliyoruz. Ekonomi, enerji, siyasi ve askeri alanda birçok ortak çıkarımız var." görüşünü kaydetti.

Savunma ve askeri alanlardaki iş birliği arttı

Türkiye-Suudi Arabistan arasında gelişen diplomatik ve ticari ilişkiler, askeri alanlara da olumlu yansıdı.

ASELSAN, Suudi Arabistan'la savunma elektroniği alanında iş birliğini artırmak üzere Temmuz 2015'te Kral Abdulaziz Bilim ve Teknoloji Kenti ve TAQNIA DST ile mutabakat zaptı imzaladı.

ASELSAN'ın ürünlerinin Suudi Arabistan'daki ilgili birimlerin ihtiyaçlarını karşılayabilecek düzeyde olduğu kanaatine varılmasının ardından 2016'da TAQNIA DST ile ASELSAN arasında iş birliği anlaşması sağlandı.

ASELSAN ile TAQNIA DST ortaklığında kurulan "Suudi Savunma Elektroniği Şirketi" (Saudi Defense Electronics Company-SADEC), Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki önemli işbirliklerden birini oluşturuyor.

Baykar da Temmuz 2023'te Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı ile Bayraktar AKINCI Taarruzi İnsansız Hava Aracı (TİHA) ihracatı ve işbirliği sözleşmesi imzaladı. Söz konusu sözleşme, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en büyük savunma ve havacılık ihracatı sözleşmesi olarak kayıtlara geçti.

Ankara ve Riyad'ın işbirliğinin bölgesel meselelere etkileri

Türkiye ve Suudi Arabistan, bölgenin önemli askeri ve ekonomik ülkeleri olarak son yıllarda güçlendirdikleri siyasi ve diplomatik ilişkileri üzerinden bölgesel politikalarında ciddi başarılara imza attı.

Bölgesel politikalarında çatışma yerine kontrollü rekabet ve iş birliğine dayalı olgun bir dengeyi koruyabilen Ankara ve Riyad, Filistin meselesinin yanı sıra Suriye, Sudan, Somali ve Yemen'deki krizler için İİT ve Birleşmiş Milletler (BM) gibi kurumlar üzerinden etkin duruşlar sergiledi.

İsrail'in Gazze Şeridi'ne savaş ilan ettiği Ekim 2023'ten sonra Filistin meselesinde tutumlarını yakınlaştıran Türkiye ve Suudi Arabistan, iki devletli çözümü destekleme ve olası bir siyasi uzlaşmada ortak rol oynama konusunda örtüşen çıkarlara sahip çıktı.

Öyle ki Türkiye ve Suudi Arabistan'ın diğer bölge ülkeleriyle birlikte sarf ettikleri uluslararası çabalar sayesinde BM'ye üye 193 ülkeden 160'ı Filistin'i devlet olarak tanıdı.

Türkiye ve Suudi Arabistan, halkın Aralık 2024'te Beşşar Esed rejimini devirdiği Suriye'de iç barış ve istikrarın sağlanması için bölgedeki diğer ülkelerle güçlü bir işbirliği örneğini sergilediler.

Suriye'de Cumhurbaşkanı Ahmed Şara liderliğinde yeni yönetimi destekleyen Türk ve Suudi Arabistan hükümetleri, Suriye'nin yeniden inşa sürecine katkı sağlayacak uluslararası yaptırımların kalkmasında da önemli rol üstlendi.

Türkiye ve Suudi Arabistan, uzun yıllardır iç çatışmalara sahne olan Yemen'in yanı sıra Sudan ve Somali'deki krizlere de insani yardım çalışmaları ve uluslararası platforumlardaki diplomatik desteklerle istikrardan yana güçlü duruşlar ortaya koyuyor.

Kaynak: AA

Güncel, 2026.02.02 12:06