Türkiye'de deprem güvenliğini artırmaya yönelik yeni bir uygulama hayata geçirilmeye hazırlanıyor. Binaların güvenliği artık yalnızca inşaat aşamasında ve yapı kullanma izni alınırken kontrol edilmeyecek. Yeni düzenlemeyle birlikte tamamlanmış binalar da belirli aralıklarla yeniden denetimden geçirilecek. Özellikle kolon kesilmesi, kaçak kat eklenmesi ve taşıyıcı sisteme zarar veren müdahalelerin önüne geçilmesi hedefleniyor.
Deprem gerçeğiyle karşı karşıya olan Türkiye'de yapı güvenliğinin sürekli takip edilmesine yönelik çalışmalar hız kazanıyor. İnşaatı tamamlanan ve iskânı alınan binalarda zaman içerisinde yapılan izinsiz değişiklikler, yapıların deprem karşısındaki dayanıklılığını olumsuz etkileyebiliyor. Özellikle iş yerlerine dönüştürülen zemin katlarda kolonların kesilmesi veya taşıyıcı elemanlara müdahale edilmesi, binaların güvenliği açısından ciddi riskler oluşturuyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni düzenlemeyle bu tür tehlikelerin önceden belirlenmesi amaçlanıyor. Planlanan sistem kapsamında binaların beş yılda bir kontrol edilmesi öngörülüyor. Böylece yapıların yalnızca ilk inşa edildikleri dönemde değil, kullanım süresi boyunca da belirli standartlara uygun olup olmadığı takip edilecek.
BİNALARDA 5 YILDA BİR ZORUNLU MUAYENE UYGULAMASI GELİYORYeni uygulamanın en önemli başlıklarından birini, binalara getirilecek periyodik denetim sistemi oluşturuyor. ATV Ana Haber'de aktarılan bilgilere göre Bakanlık, belirli kapsamdaki yapıların her beş yılda bir teknik incelemeden geçirilmesini planlıyor. Denetimlerle birlikte binalarda meydana gelen değişiklikler, ruhsata aykırı uygulamalar ve yapısal güvenliği tehdit eden müdahaleler tespit edilecek.
Düzenlemenin kapsamındaki binalar için Bina Kimlik Sertifikası uygulaması da önemli bir yer tutacak. Bu sistem sayesinde yapıların ruhsat, iskân ve onaylı proje gibi teknik ve idari bilgileri dijital ortamda kayıt altında tutulacak. Böylece bir binanın hangi projeye göre inşa edildiği ve resmî kayıtlarında hangi özelliklerin bulunduğu daha kolay takip edilebilecek.
Dijital kayıt sisteminin, binaların mevcut durumuyla onaylı projeleri arasındaki farklılıkların belirlenmesine de katkı sağlaması bekleniyor. Özellikle yıllar içerisinde gerçekleştirilen tadilatlar ve izinsiz yapı değişiklikleri, denetim sırasında kayıtlı bilgilerle karşılaştırılabilecek.
Beş yıllık kontrol sürecinde binaların tamamı değerlendirmeye alınırken, taşıyıcı sistemin bulunduğu bölümlere özel önem verilecek. Özellikle dükkânların ve farklı ticari işletmelerin yer aldığı zemin katlar, denetimlerin öncelikli noktaları arasında bulunacak.
Bazı binalarda ticari alanların daha geniş kullanılabilmesi amacıyla kolonların kesilmesi, duvarların kaldırılması veya taşıyıcı sisteme zarar verebilecek değişiklikler yapılabiliyor. Bu tür müdahaleler binanın yük taşıma kapasitesini değiştirebildiği için deprem sırasında ağır sonuçlara neden olabiliyor.
Yeni sistemde görevlendirilecek teknik ekipler, binanın taşıyıcı elemanlarını inceleyerek projeye aykırı bir müdahale bulunup bulunmadığını araştıracak. İnşaat Mühendisi Enes Güvercin'in aktardığı bilgilere göre Bakanlık, denetim yapılacak binalar için yapı denetim kuruluşlarını elektronik ortamda görevlendirecek. Görevlendirilen ekiplerin ise kendilerine verilen görevi iki ay içerisinde yerine getirmesi planlanıyor.
Bu yöntemle denetim sürecinin belirli bir takvim içerisinde yürütülmesi ve kontrollerin ilgili kuruluşlar aracılığıyla gerçekleştirilmesi hedefleniyor.
BİNA DENETİMLERİNDE HANGİ NOKTALAR KONTROL EDİLECEK?Yeni düzenleme kapsamında yapılacak incelemelerde yalnızca binanın dış görünümü veya genel fiziki durumu değerlendirilmeyecek. Yapının güvenliğini doğrudan etkileyen teknik ayrıntılar da kontrol edilecek.
Denetim ekipleri öncelikle kolon ve kiriş gibi taşıyıcı elemanlarda herhangi bir kesme, delme veya başka bir müdahale yapılıp yapılmadığını araştıracak. Binanın mevcut kat sayısı ile ruhsat ve proje kayıtlarında belirtilen kat sayısı karşılaştırılacak. Sonradan eklenen kaçak katlar veya projede bulunmayan yapı bölümleri de inceleme konusu olacak.
Bunun yanında binanın farklı noktalarında oluşan çatlakların niteliği değerlendirilecek. Özellikle taşıyıcı sistemde meydana gelmiş olabilecek ve yapısal güvenlik açısından risk oluşturabilecek çatlakların tespit edilmesi amaçlanıyor.
Kontroller sırasında yapının ruhsatına uygunluğu, kullanım amacı ve mevcut fiziki özellikleri de ele alınacak. Binanın onaylı projesinde belirtilen kullanım biçiminden farklı bir amaçla değerlendirilip değerlendirilmediği araştırılacak.
Kat sayısındaki değişiklikler, tavan ve döşeme alanlarına yönelik uygulamalar ile dış cephede gerçekleştirilen çıkmalar da denetim kapsamında incelenecek konular arasında yer alacak. Böylece binanın yalnızca taşıyıcı sistemi değil, projeye uygunluğu ve sonradan yapılan değişiklikleri de bütüncül biçimde değerlendirilecek.
Binalarda gerçekleştirilen izinsiz değişiklikler, yeni denetim sisteminin öncelikli mücadele alanlarından birini oluşturuyor. Özellikle taşıyıcı kolonların kesilmesi veya zayıflatılması, yapının deprem sırasında maruz kalacağı yükleri taşıma kapasitesini ciddi şekilde etkileyebiliyor.
Binaların zemin katlarında daha geniş işletme alanı oluşturmak amacıyla yapılan bazı tadilatlar, taşıyıcı sisteme müdahale edilmesiyle sonuçlanabiliyor. Benzer şekilde mevcut binaya ruhsat alınmadan yeni kat eklenmesi de yapının tasarımında öngörülmeyen yüklerin ortaya çıkmasına neden olabiliyor.
Denetim sırasında mevzuata veya onaylı projeye aykırı bir durum belirlenmesi halinde hazırlanan raporun ilgili belediyeye ya da yetkili idareye iletilmesi planlanıyor. Tespit edilen uygunsuzluğun niteliğine ve oluşturduğu tehlikenin boyutuna göre farklı işlemler gündeme gelebilecek.
Gerekli görülmesi halinde binada güçlendirme çalışması yapılması istenebilecek. Yapının kullanımının güvenlik açısından sakıncalı olduğunun değerlendirilmesi durumunda mühürleme işlemi de uygulanabilecek. Ağır risk taşıyan ve güvenli hale getirilmesi mümkün olmayan yapılar için ise yıkım süreci gündeme gelebilecek.
Bu kapsamda denetimlerin yalnızca eksiklikleri belirlemekle sınırlı kalmaması, tespit edilen sorunların giderilmesine yönelik idari süreçlerin de işletilmesi amaçlanıyor.
YENİ BİNA DENETİM SİSTEMİ 1 OCAK 2027'DE BAŞLAYABİLİRBakanlığın üzerinde çalıştığı yeni uygulamanın 1 Ocak 2027 tarihinde hayata geçirilmesi planlanıyor. Belirlenen takvimin uygulanmasıyla birlikte bina güvenliğinin belirli aralıklarla kontrol edilmesini sağlayacak yeni bir dönem başlayacak.
Mevcut sistemde yapı denetimleri ağırlıklı olarak inşaat sürecine odaklanırken, yeni düzenleme tamamlanmış ve kullanılmaya başlanmış binaların da takip edilmesini öngörüyor. Böylece yapıların ilk ruhsat ve proje aşamasında sahip olduğu özellikleri zaman içerisinde koruyup korumadığı kontrol edilebilecek.
Bina Kimlik Sertifikası ile dijital kayıtların oluşturulması, elektronik görevlendirme yöntemiyle denetim ekiplerinin belirlenmesi ve beş yıllık kontrol takvimi, uygulamanın temel unsurları arasında bulunuyor.
Yeni dönemde özellikle kolon kesilmesi, kaçak kat, taşıyıcı sisteme müdahale ve ruhsata aykırı tadilatlar daha yakından incelenecek. Deprem güvenliğini tehdit eden değişikliklerin tespit edilmesi halinde ilgili kurumların gerekli işlemleri gerçekleştirmesi hedefleniyor.
1 Ocak 2027 için planlanan düzenleme, binaların yalnızca yapıldığı dönemde değil, kullanım ömrü boyunca da güvenlik açısından denetlenmesini öngören yeni bir uygulama olarak gündeme geliyor.
Güncel, 2026.11.11 22:11