Şili'ye bağlı Robinson Crusoe Adası'nda, dünyada yalnızca tek bir örneği kalan "Dendroseris neriifolia" türünü kurtarmak için bilim insanları zamanla yarışıyor. Kayalık bir uçurumda halatlarla sabitlenerek koruma altına alınan son ağacın tohumları, İngiltere'deki Milenyum Tohum Bankası'na ulaştırıldı. Laboratuvar ortamında gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda ilk 8 fideye hayat verilmesi, türün devamı için umutları artırdı.
Şili'nin ana karasından yüzlerce kilometre açıkta yer alan Robinson Crusoe Adası, dünyanın en nadir canlılarından birine ev sahipliği yapıyor. "Dendroseris neriifolia" olarak bilinen ve halk arasında "ağaç papatyası" adıyla anılan türün doğadaki tek bireyi, yok olma tehlikesine karşı bilim insanlarının yoğun çabasıyla ayakta tutulmaya çalışılıyor. Şili Ulusal Orman Kurumu (CONAF) ile İngiltere merkezli botanik uzmanlarının yürüttüğü ortak çalışma, türün tamamen kaybolmasını önlemeyi amaçlıyor.
Uçurum Kenarında Hayatta Kalma MücadelesiJuan Fernández Takımadaları'na özgü olan bu endemik tür, Robinson Crusoe Adası'ndaki sarp kayalık bir bölgede yaşamını sürdürüyor. Bir zamanlar çok daha geniş bir popülasyona sahip olduğu bilinen ağaç, yıllar içinde habitat kaybı, istilacı türlerin etkisi ve ekosistemdeki değişimler nedeniyle ciddi bir gerileme yaşadı. 1980'lerde sekiz bireye kadar düştüğü bilinen türden bugün doğada yalnızca tek bir ağaç kaldı.
Ağacın bulunduğu konumun ulaşılması son derece zor olması, onu koruma çalışmalarını da güçleştiriyor. Ekipler, devrilme riskine karşı ağacı halatlarla kayalıklara sabitleyerek fiziksel olarak destekliyor ve alanı sürekli gözetim altında tutuyor.
Koruma çalışmaları yalnızca ağacın bulunduğu noktada değil, aynı zamanda türün geleceğini garanti altına almak için yürütülen tohum toplama faaliyetleriyle de devam ediyor. CONAF uzmanları, yılın belirli dönemlerinde sarp uçurumlara tırmanarak ağacın olgunlaşan tohumlarını büyük risk alarak topluyor.
Son gerçekleştirilen çalışmada yaklaşık 400 tohumun toplandığı, bunların bir kısmının ise uluslararası koruma programları kapsamında değerlendirilmek üzere İngiltere'ye gönderildiği bildirildi. Özellikle türün genetik çeşitliliğini koruma amacı taşıyan bu süreç, bilim dünyasında büyük önem taşıyor.
İngiltere'de İlk Fide UmuduToplanan tohumlar, İngiltere'de bulunan Kew Wakehurst içerisindeki Milenyum Tohum Bankası'na ulaştırıldıktan sonra detaylı analizlerden geçirildi. Yapılan incelemelerde tohumların önemli bir kısmının çimlenme potansiyeli taşıdığı belirlendi.
Laboratuvar ortamında yürütülen hassas çalışmalar sonucunda ilk etapta 8 fide başarıyla yetiştirildi. Bu gelişme, nesli kritik seviyede olan türün yeniden çoğaltılabilmesi adına önemli bir adım olarak değerlendirildi. Fidelerin bir bölümünün Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi'ne aktarılması planlanırken, geri kalan tohumların gelecekteki koruma projeleri için özel koşullarda saklanacağı ifade edildi.
Uzmanlar, türün kurtarılmasında en büyük zorluklardan birinin düşük genetik çeşitlilik olduğunu vurguluyor. Uzun yıllar boyunca izole bir adada varlığını sürdüren ağaç, genetik çeşitliliğini büyük ölçüde kaybetmiş durumda. Bu durum, üreme kapasitesini ve yeni bireylerin sağlıklı şekilde gelişme ihtimalini olumsuz etkiliyor.
Bilim insanlarına göre geçmişte botanik bahçelerinde yetiştirilen sınırlı sayıda örneğin diğer türlerle melezleşmiş olması da süreci daha karmaşık hale getiriyor. Bu nedenle elde edilen her yeni fide, türün devamlılığı açısından kritik bir öneme sahip.
Kritik Dönem UyarısıAraştırmacılar, önümüzdeki birkaç yılın "ağaç papatyası"nın geleceği açısından belirleyici olacağını ifade ediyor. İngiltere'de geliştirilen fidelerin sağlıklı şekilde büyüyerek yeniden tohum verebilmesi, türün doğada tamamen yok olmasının önüne geçebilecek en önemli aşama olarak görülüyor.
Bilim dünyası, Robinson Crusoe Adası'ndaki tek ağacın korunması ve laboratuvar ortamında büyütülen fidelerin başarılı şekilde doğaya kazandırılması için çalışmaların aralıksız devam ettiğini belirtiyor.
Kaynak: BURSADA BUGÜN
Güncel, 2026.06.08 10:19