Bursa'nın sanayi tarihinde önemli bir yere sahip olan Pars Kiremit ve Tuğla Fabrikası, Cumhuriyet'in ilk yıllarında kurulan öncü sanayi tesislerinden biri olarak uzun yıllar kentin yapılaşmasına yön verdi. Bir dönem Bursa'nın inşaat sektörünün en önemli tedarikçilerinden olan fabrika, bugün yerini Downtown Bursa projesine bırakırken, geride hem kentin sanayi geçmişine hem de imar tartışmalarına uzanan dikkat çekici bir hikâye bıraktı.
YUSUF OSMAN İMAN/ BURSADA BUGÜN
Bursa'nın sanayi tarihine damga vuran Pars Kiremit ve Tuğla Fabrikası, Cumhuriyet'in ilk yıllarında üretime başlayarak onlarca yıl kentin yapılaşmasına katkı sağladı. Enes Agah'ın "Bursa Hayalet Yapılar" çalışmasında yer alan bilgilere göre, Cumhuriyet'in ilk yıllarında kurulan Pars Kiremit ve Tuğla Fabrikası, dönemin sanayileşme politikaları doğrultusunda hayata geçirilen kolektif şirketlerden biri olarak faaliyet gösterdi. 2000'li yıllarda faaliyetlerini sonlandıran fabrikanın arazisi ise bugün Downtown Bursa projesine ev sahipliği yaparken, dönüşüm süreci imar tartışmaları ve hukuki girişimlerle de gündeme geldi.
BURSA'NIN YAPI MALZEMESİ İHTİYACINI KARŞILIYORDU
Cumhuriyet'in ilk yıllarında kurulan Pars Kiremit ve Tuğla Fabrikası, dönemin sanayileşme politikaları doğrultusunda hayata geçirilen kolektif şirketlerden biri olarak faaliyet gösterdi. Büyük olasılıkla Pars ailesinin öncülüğünde kurulan işletme, yüksek sermaye gerektiren sanayi yatırımlarının yaygın modeli olan ortaklık sistemiyle oluşturuldu. O yıllarda çimento, tuğla ve kiremit üretimi yapan birçok fabrikanın benzer yapıda kurulması, Türkiye'nin sanayileşme hamlesinin önemli örnekleri arasında gösteriliyordu. Kuruluşundan itibaren Bursa'nın artan yapı malzemesi ihtiyacını karşılayan fabrika, özellikle kentin büyüme sürecinde önemli rol üstlendi. Ürettiği tuğla ve kiremitler, uzun yıllar Bursa'daki konutlar, kamu binaları ve sanayi yapılarında kullanıldı.
1950'LERDE EL DEĞİŞTİRDİ
1950'li yıllarda Konya'dan Bursa'ya göç eden Erdönmez Ailesi, Pars Kiremit ve Tuğla Fabrikası'nı devralarak üretimi sürdürdü. Fabrika, ailenin yönetiminde özellikle Bursa'nın hızla geliştiği dönemlerde kapasitesini artırdı.
1980'li ve 1990'lı yıllarda Bursa'da yaşanan yoğun göç, sanayileşme ve konut üretimindeki artış, tuğla ve kiremit sektörünü de doğrudan etkiledi. Kentte hızla yükselen apartmanlar ve gecekondular nedeniyle yapı malzemelerine olan talep zirveye çıktı. Bu süreçte Pars Kiremit, tarihinin en yüksek üretim ve satış rakamlarına ulaştı. Fabrika, Bursa ekonomisinin önemli sanayi kuruluşlarından biri olarak faaliyetlerini sürdürdü.
EKONOMİK KOŞULLAR ÜRETİMİ BİTİRDİ
2000'li yıllara gelindiğinde ise sektörde yaşanan değişimler, farklı yapı teknolojilerinin yaygınlaşması ve ekonomik zorluklar fabrikanın faaliyetlerini olumsuz etkiledi. Azalan talep ve ağırlaşan piyasa koşulları nedeniyle üretim durduruldu. Uzun yıllar Bursa'nın yapı sektörüne hizmet veren tesis, faaliyetlerini sonlandırarak iflas etti. Fabrikanın kapanmasıyla birlikte Bursa'nın en köklü sanayi tesislerinden biri de tarih sahnesinden çekilmiş oldu.
SANAYİ ARAZİSİ DOWNTOWN AVM'YE DÖNÜŞTÜ
Fabrikanın bulunduğu geniş arazi daha sonra Atış Yapı tarafından geliştirilen Downtown Bursa projesinin yatırım alanı haline geldi. Eski sanayi bölgesi; alışveriş merkezi, rezidans, ofis ve sosyal yaşam alanlarından oluşan büyük ölçekli karma kullanımlı bir projeye dönüştürüldü.
Ancak proje yalnızca dönüşüm süreciyle değil, imar kararlarıyla da uzun süre gündemde kaldı. Askerî havaalanına komşu konumda bulunan bölgede imar planlarının değiştirilmesi ve yüksek katlı yapılaşmaya izin verilmesi kamuoyunda tartışmalara neden oldu. Daha önce havaalanı nedeniyle yükseklik kısıtlamalarının bulunduğu bölgede bu sınırlamaların kaldırılması, çeşitli çevreler tarafından eleştirildi.
HUKUKİ SÜREÇLERE SAHNE OLDU
İmar değişikliklerinin ardından geçmişte arazilerini askeriyeye devreden Çeltik Mahallesi sakinleri ile bölgede mülk sahibi olan ailelerin mirasçıları çeşitli hukuki girişimlerde bulundu. Bölgedeki mülkiyet hakları ve imar uygulamalarına ilişkin açılan davalar uzun süre kamuoyunun gündeminde yer aldı.
Öte yandan Downtown Bursa projesinin beklenen ekonomik başarıyı sağlayamaması ve Atış Yapı'nın yaşadığı mali sıkıntılar da dikkat çekti. Bu sürecin ardından Erdönmez Ailesi, elinde kalan işletme ve mülklerini Anpagross'a devretti. Bugün Downtown Bursa'nın bulunduğu alan, bir zamanlar Bursa'nın en önemli tuğla ve kiremit üretim merkezlerinden biri olan Pars Kiremit ve Tuğla Fabrikası'na ev sahipliği yapıyordu. Kentin sanayi hafızasında önemli bir yere sahip olan fabrika, Cumhuriyet'in üretim odaklı sanayileşme döneminden günümüzün büyük ölçekli gayrimenkul projelerine uzanan dönüşümün en somut örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Bursa Bölge, 2026.07.25 15:19