Mudanya'nın tarihi mahallesi Tirilye, Bizans döneminden günümüze ulaşan kiliseleri, manastırları ve tarihi yapılarıyla bin yılı aşan inanç mirasını yaşatıyor. Yüzyılların izlerini taşıyan eserler, Bursa'nın kültür ve inanç turizmine değer katmayı sürdürüyor.
Bursa'nın Mudanya ilçesine bağlı tarihi Tirilye, taş evleri, dar sokakları ve zeytinlikleriyle olduğu kadar, Bizans döneminden günümüze ulaşan dini yapılarıyla da dikkat çekiyor. Asırlar boyunca farklı inanç ve kültürlerin bir arada yaşadığı önemli merkezlerden biri olan Tirilye, geçmişte 7 kilise, 3 manastır ve 3 ayazmaya ev sahipliği yapıyordu. Bugün bu eserlerin büyük bölümü zamana yenik düşmüş olsa da ayakta kalan yapılar, bin yılı aşan tarihi mirası geleceğe taşımaya devam ediyor.
Bursa Büyükşehir Belediyesi ile Mudanya Belediyesi'nin kültür envanterinde yer alan tarihi eserler, Bizans'tan Osmanlı'ya, Osmanlı'dan Cumhuriyet dönemine uzanan çok katmanlı geçmişin en önemli tanıkları arasında bulunuyor. Restorasyon çalışmalarıyla koruma altına alınan yapılar, her yıl çok sayıda yerli ve yabancı ziyaretçiyi ağırlıyor.
Tirilye'nin simgesi: 700 yıllık Kemerli Kilise
Tirilye denildiğinde akla ilk gelen yapılardan biri, halk arasında Kemerli Kilise olarak bilinen Panagia Pantobasilissa Kilisesi oluyor. Anadolu'daki en önemli Bizans yapılarından biri kabul edilen kilisenin, mimari özellikleri doğrultusunda 13. yüzyılın sonlarında inşa edildiği değerlendiriliyor.
Mudanya Belediyesi'nin paylaştığı bilgilere göre yapının adına ilk kez 1676 yılında İngiliz din adamı ve gezgin Dr. John Covel'in el yazması notlarında rastlanıyor. Meryem'e adanan kilise, özellikle Hz. Meryem'in yaşamını anlatan freskoları, Başmelek Mikail tasvirleri ve dini figürleriyle Bizans resim sanatının Anadolu'daki seçkin örnekleri arasında gösteriliyor.
1855 Bursa Depremi'nde ağır hasar gören Kemerli Kilise, uzun yıllar farklı amaçlarla kullanıldı. Günümüzde ise sürdürülen restorasyon çalışmalarıyla tarihi dokusunun korunarak gelecek nesillere aktarılması amaçlanıyor.
Yüzyıllara meydan okuyan Hagios Stephanos
Tirilye'nin en eski dini yapılarından biri olan Hagios Stephanos Kilisesi, bugün Fatih Cami olarak ibadete hizmet vermeyi sürdürüyor.
Geçmişi 7 ile 9. yüzyıllar arasına uzanan yapının giriş kapısında bulunan Hicri 968 (Miladi 1560) tarihli kitabe, kilisenin Osmanlı döneminde camiye dönüştürüldüğünü ortaya koyuyor. Yaklaşık 19 metre yüksekliğindeki kubbesi, Bizans döneminden kalan sütun başlıkları ve taş işçiliğiyle dikkat çeken yapı, Tirilye'nin en önemli tarihi eserleri arasında yer alıyor.
Hagios Ioannes bugün kültürün hizmetinde
Mahallede günümüze ulaşan bir diğer önemli yapı ise Hagios Ioannes Rum Kilisesi. Halk arasında Dündar Evi olarak bilinen tarihi bina, mübadelenin ardından özel mülkiyete geçti.
Taş mimarisi, kemerli giriş kapısı ve özgün yapısını büyük ölçüde koruyan bina, uzun yıllar farklı amaçlarla kullanıldı. Bir dönem Taş Mektep'in yemekhanesi olan yapı, daha sonra sinema ve düğün salonu olarak hizmet verdi. Restorasyon çalışmalarının ardından ise kültür merkezi olarak yeniden kent yaşamına kazandırıldı. Bugün çeşitli sergilere, toplantılara ve kültürel etkinliklere ev sahipliği yaparak geçmiş ile gelecek arasında köprü kuruyor.
Aya Yani Manastırı tarihin sessiz tanığı
Tirilye'nin dini mirasının önemli parçalarından biri olan Aya Yani Manastırı, bugün yalnızca kalıntılarıyla geçmişe ışık tutuyor.
Kökeni yüzyıllar öncesine dayanan ve Ortodoks dünyasının önemli dini merkezlerinden biri olarak kabul edilen manastır, tarih boyunca yaşanan saldırılar ve doğal afetler nedeniyle büyük ölçüde yok oldu. Buna rağmen günümüze ulaşan kalıntılar, Tirilye'nin zengin tarihi ve kültürel kimliğini yansıtmaya devam ediyor.
Bin yıllık miras geleceğe taşınıyor
Bizans'tan Osmanlı'ya uzanan tarihi yolculuğun en önemli duraklarından biri olan Tirilye, sahip olduğu kiliseleri, manastırları ve tarihi yapılarıyla Bursa'nın inanç ve kültür turizminde özel bir yere sahip bulunuyor. Restorasyon ve koruma çalışmalarıyla yaşatılan bu eşsiz miras, ziyaretçilerine yalnızca tarihi yapıları değil, yüzyılların birikimini ve farklı medeniyetlerin izlerini de bir arada sunuyor. Tirilye, geçmişin sessiz tanıklığını bugüne taşıyan en önemli kültürel miras alanlarından biri olmayı sürdürüyor.
Kaynak: BURSADA BUGÜN
Bursa Bölge, 2026.08.06 15:04