Denizlerin yeni umudu: Su altı bahçıvanları

Avrupa Birliği tarafından finanse edilen araştırmacılar, yerel toplulukların katılımıyla deniz ekosistemlerini restore etmeye ve vatandaşları okyanusun koruyucuları haline getirmeye çalışıyorlar.

Michaela Nesvarova tarafından kaleme alınan bu yazıda, Tenerife'nin masmavi sularının altında, eski volkanik patlamalarla şekillenmiş etkileyici bir su altı manzarasının yer aldığı anlatılıyor. Batık lav tünelleri ve girintili çıkıntılı bazalt oluşumları, eşi benzeri olmayan bir su altı dünyası yaratıyor.

İspanya'nın Kanarya Adaları yakınlarındaki bu eşsiz deniz ortamı, yaşamla dolup taşıyor. Dalış yapanlar, nesli tehlikede olan deniz kaplumbağaları, zarif kartal vatozları, yakalanması zor köpekbalıkları ve hatta balinalarla karşılaşabilirler. Şaşırtıcı bir şekilde, Dünya üzerindeki tüm deniz memelisi türlerinin üçte biri Tenerife çevresinde görüldü.

Deniz biyoloğu Isabel Peters, profesyonel dalış ekipmanlarıyla, şimdiye kadar gördüğü en berrak sulardan bazılarında süzülüyor.

Kıdemli bir araştırmacı olarak, AB tarafından finanse edilen OCEAN CITIZEN adlı araştırma girişiminin bir parçası olarak, deniz tabanından dikkatlice örnek ve veri toplamak amacıyla sualtı dalışlarını organize etmeye ve yönetmeye yardımcı oluyor.

9 ÜLKEDEN DEV "DENİZ VATANDAŞLIĞI" PROJESİ

OCEAN CITIZEN projesi, Almanya, Danimarka, İsrail, İrlanda, İspanya, İtalya, Norveç, Birleşik Krallık ve Fransa'dan önde gelen uzman araştırmacıları ve okyanus koruma uzmanlarını bir araya getiriyor.

2026 yılının sonuna kadar devam edecek olan çalışmaları, özellikle deniz ormanlarını - deniz çayırları, algler, sünger alanları, mercanlar ve "gorgonlar" adı verilen yumuşak mercanlar gibi canlıların bulunduğu su altı alanlarını - restore etmeyi amaçlıyor.

Peters, "Dünyanın içinde bulunduğu durum ve tanık olduğumuz çevresel bozulma göz önüne alındığında, yalnızca korumanın yeterli olmayabileceği bir noktaya geldik" diyor.

Bu nedenle OCEAN CITIZEN ekibinin çabaları, su altı yaşamını aktif olarak restore etmeyi amaçlamaktadır.

Amaçları, Atlantik Okyanusu, Akdeniz, Kızıldeniz, Barents Denizi ve Danimarka iç sularındaki beş pilot bölgede deniz ormanlarını restore etmek, korumak ve yönetmek için esnek ve ölçeklenebilir bir model geliştirmektir.

Karadaki ormanlar gibi, deniz ormanları da çok çeşitli yaşam formlarını destekleyen zengin ve karmaşık ekosistemlerdir. Bu çeşitli deniz yaşam alanları, okyanusların biyoçeşitliliğini ve dayanıklılığını korumada hayati bir rol oynar. Ayrıca karbon depolamaya yardımcı olarak çevre için de önemli bir rol üstlenirler.

İspanyol deniz biyoloğu ve çevre eğitimcisi Juanita Sorilla-Pujana, "Deniz ormanları sadece bir arada yaşayan tür grupları değil, karmaşık biyolojik ilişkiler üzerine kuruludur" diyor.

DÖNÜM NOKTASI

Bu hayati öneme sahip ekosistemler, insan faaliyetleri ve küresel ısınma nedeniyle ciddi şekilde zarar görüyor.

OCEAN CITIZEN projesinin bilimsel iletişiminden sorumlu olan Sorilja-Puhanna, "Okyanuslarımız baskı altında," diye uyarıyor . "Yüzyıllardır onlardan her şeyi aldık ve karşılığında sadece plastik ve kirlilik verdik."

İtalya'nın Lecce kentindeki Salento Üniversitesi'nde okyanus bilimci ve OCEAN CITIZEN ekibinin koordinatörü Sergio Rossi de radikal ekolojik değişimlerin yaşandığı bir dönemde olduğumuza dikkat çekiyor. "Binlerce yıldır var olan türler yok oluyor ."

Bu değişim, biyoçeşitlilik kaybına, kaynak tükenmesine ve karmaşık besin ağlarının bozulmasına yol açarak balıkçılığa bağımlı toplulukları tehdit ediyor. Ayrıca, fırtınalara ve aşırı hava olaylarına karşı doğal bariyerler olan deniz ormanlarını da yok ediyor.

Rossi, "Bu çok büyük bir sorun ve önümüzdeki yıllarda veya on yıllarda sonuçlarının ne olacağını tahmin edemiyoruz," diye uyarıyor.

ACİL EYLEM GEREKLİLİĞİ

OCEAN CITIZEN ekibi, beş pilot bölgede yürüttüğü çalışmalarında, deniz seviyesinin 25 metreden 100 metre altına kadar değişen derinliklerdeki farklı ekolojik bölgeleri inceliyor.

Amaçları sadece ekosistemleri daha iyi anlamak değil, aynı zamanda farklı koşullar altında yerel kıyı ormanlarını restore etmek ve korumak için etkili çözümler geliştirmektir.

"Çünkü mesele sadece suya bir mercan parçası koymak değil. Çok daha karmaşık bir süreç," diyor Sorilya-Puhana.

Her bölgenin kendine özgü zorlukları vardır.

Danimarka'da, su altı yaşam alanlarından milyonlarca ton kayanın çıkarılması, bazı bölgelerin deniz organizmalarının yerleşebileceği bir zeminden yoksun kalmasına neden oldu. Norveç denizleri ise önüne çıkan her şeyi yiyen deniz kestanesi popülasyonunun artmasıyla mücadele ediyor.

Tenerife'de yaşayan ve bu endişe verici duruma bizzat tanık olan Peters, "İspanya'da sular o kadar kirlenmiş durumda ki, koruma altındaki deniz kaplumbağalarının karanlık kanalizasyon sularında yüzdüğünü görebilirsiniz" diyor.

Rossi'ye göre, bozulma o kadar hızlı gerçekleşiyor ki acil önlem alınması gerekiyor. "Amacımız bu deniz ormanlarının iyileşmesini hızlandırmak ve halihazırda bulundukları alanlarda genişlemeleri için uygun koşulları yaratmaktır."

Sualtı bahçıvanları olarak vatandaşlar

Ancak deniz ormanlarını yeniden oluşturmak, bilim insanlarının tek başına başaramayacağı devasa bir görevdir. Bu nedenle OCEAN CITIZEN ekibi sadece deniz biyologları ve profesyonel dalgıçlardan değil, aynı zamanda yerel topluluklardan da oluşmaktadır.

Bu girişim, restorasyon projelerini aktif olarak destekleyen topluluk üyeleri olan "deniz bahçıvanları" kavramını ortaya koyuyor. Bazıları deniz tabanına deniz organizmaları "ekmek" için dalış yaparken, diğerleri karadaki akvaryumlarda bunların yetiştirilmesine yardımcı olacak.

Çevresel faydalarının yanı sıra, bu yaklaşım yerel ekonominin de gelişmesine yardımcı olacaktır. Örneğin, Tenerife şu anda turist katılımının restorasyon faaliyetlerinin finansmanına yardımcı olduğu bir iş modeli geliştiriyor.

Kıyı ormanları aynı zamanda doğal karbon yutakları olarak da işlev görebilir. Kesin karbon tutma potansiyelleri hala araştırılıyor olsa da, Rossi bunun hektar başına yılda 1,5 ila 5 ton karbon arasında değişebileceğini öne sürüyor.

Bitki dikimi ve yapay resifler

İki yıllık veri toplama ve değerlendirme sürecinin ardından, OCEAN CITIZEN ekibi artık bir sonraki aşamaya geçiyor: pilot bölgelerin aktif olarak restore edilmesi.

Isabel Peters gibi dalgıçlar makroalgler, deniz çayırları, gorgonlar ve siyah mercanlar dikmeye başlayacak, ayrıca deniz ormanlarını yeniden canlandırmaya yardımcı olmak için özel olarak tasarlanmış yapay resifler kurulacak.

OCEAN CITIZEN ekibinin amacı, Avrupa ve ötesindeki gelecekteki restorasyon faaliyetlerine rehberlik edecek esnek ve tekrarlanabilir protokolleri 2026 yılına kadar oluşturmaktır.

Yine de Sorilla-Puhana'nın da belirttiği gibi, "okyanus yüzyıllar boyunca insan eylemlerinin bir aynasıdır. Bizim çalışmamız çok daha büyük bir çözümün sadece bir parçasıdır."

Güncel, 2026.04.21 11:26