Osmanlı'nın ilk başkentinden Türkiye'nin sanayi ve kültür öncülüğüne uzanan süreçte Bursa, tiyatrodan sanayiye, spordan mimariye kadar pek çok alanda "ilk"e imza attı. İşte Bursa'yı tarih boyunca ayrıcalıklı kılan 53 dikkat çekici ilk...
Tarih boyunca medeniyetlerin kesişme noktası olan Bursa, yalnızca Osmanlı'ya başkentlik yapmasıyla değil; kültür, sanat, sanayi, eğitim, spor ve şehircilik alanlarında Türkiye ve dünya tarihine yön veren pek çok "ilk"e ev sahipliği yapmasıyla da öne çıkıyor. Birçok kişi Bursa'yı yalnızca tekstili ya da kestane şekeriyle tanısa da; dünyanın ilk belediye ve tüketiciyi koruma kanununun burada kaleme alındığını, Anadolu'nun ilk tiyatro binasının bu şehirde inşa edildiğini ya da Türkiye'nin ilk köy filminin bu topraklarda çekildiğini bilenlerin sayısı oldukça az.
Anadolu'nun ilk tiyatro binasından Türkiye'nin ilk organize sanayi bölgesine, ilk Osmanlı parasından ilk kış turizmi merkezine kadar uzanan bu kapsamlı liste, Bursa'nın neden "öncü şehir" olarak anıldığını bir kez daha gözler önüne seriyor. İşte Bursa'yı Bursa yapan 53 tarihi ilk ve dikkat çeken detayları...
İŞTE BURSA'NIN "İLK"LERİ
1. Anadolu'nun ilk tiyatro binası Bursa'dadır.
2. İlk kadın savaş pilotu Bursalıdır. (Sabiha Gökçen)
3. İlk suni ipek fabrikası Bursa'da açıldı.
4. İlk Türk opera bestecisi Bursalıdır. (Mehmet Baha Pars)
5. İlk ve tek ipekçilik okulu Bursa'dadır.
6. İlk döner kebap Bursa'da üretildi.
7. Osmanlı'nın ilk hastanesi Bursa'da kuruldu.
8. İlk medreseli camii Bursa'dadır.
9. İlk çini Bursa'da üretildi.
10. Günlük gazetede çizen Türkiye'nin ilk karikatür sanatçısı "Cemal Nadir Güler" Bursalıdır.
11. Osmanlının ilk parası Bursa'da basıldı.
12. İlk gölge oyunu Bursa'da oynatıldı.
13. İlk şehirlerarası ulaşım Bursa'dan yapıldı.
14. Türkiye'nin ilk organize sanayi bölgesi Bursa'da kuruldu.
15. İlk memleket hastanesi Bursa'da açıldı.
16. İlk havlu Bursa'da üretildi.
17. Türkiye'nin ilk tekstil kongresi Bursa'da gerçekleştirildi.
18. Türkiye'nin güreşte ilk Avrupa Kulüpler Şampiyonluğu'nu Bursalı Tofaş Spor Kulübü aldı.
19. Dünya'nın ilk Belediye Standartlar ve Tüketiciyi Koruma Kanunu: Bugünkü anlamıyla dünyadaki ilk standartlar 1502 yılında Bursa'da 2. Beyazıt tarafından yürürlüğe sokulan Kanunname-i İhtisab-ı Bursa'ydı.
20. Osmanlının ilk yapısı olan 1307 tarihli Balabanbey Kalesi Bursa'dadır.
21. İlk Osmanlı Başkenti Bursa'dır.
22. Mevlit 1409-1410 yılları arasında Bursa'da Süleyman Çelebi tarafından dönemin konuşulan Bursa Türkçesi ile yazılmıştı.
23. Osmanlı'daki ilk işçi grevi 3 Ağustos 1910 tarihinde koza fabrikalarında çalışanlar valiliğe bir yazılı başvuru yaparak 16 saatlik çalışma saatlerinin sağlıklarını bozduğu için işi tatil ettiklerini belirtmişler. Ayrıca kadın işçilerdeki ilk grev de Bursa'da yaşanmış.
24. Dünyada tatil amaçlı olarak kurulan en eski ve ilk sayfiye kenti M.Ö 9.yy'da bugünkü Mudanya ilçesi sınırlarında kaldığı bilinen kayıp Miyrelenia antik kentidir.(Bir bölümü şu anda yeni açılan Özdilek AVM zemininde gömülü kalmıştır)
25. Uludağ'daki oteller bölgesinde Türkiye'nin ilk kış turizm alanı faaliyete geçmiştir.
26. İlk Osmanlı Padişahı'nın mezarının olduğu yer (ve ikincisinin) "Osman Gazi" ve "Orhan Gazi"lerin istirahatgâhları Tophane mevkiindedir.
27. İlk Osmanlı Sarayı Bursa'da yapıldı.
28. Türkiye'nin ilk süt ve süt ürünleri fabrikası olan SAYAS Ayran Fabrikası Bursa'da kuruldu.
29. Türkiye'de ilk kez işçilerin sendikalaşma hareketleri Bursa'da başlamış, Türk-İŞ'in temelleri Bursa Merinos Fabrikasında atıldı.
30. Bursa Çalı'da çekilen ve yönetmenliğini Muhsin Ertuğrul, senaryo yazarlığını Nazım Hikmet Ran, müziklerini ise Cemal Reşit Rey'in yaptığı ve Cahide Sonku'nun başrollerinde oynadığı "Aysel Bataklı Damın Kızı" adlı film Türkiye'de çekilmiş ilk köy filmidir. Melo-dramatik öğelerle harmanlanmış ve sonraki yıllarda bir türün prototipini oluşturarak benzerleri kopyaları yapıldı. Türün sonrakilerinde sık sık gördüğümüz çeşmebaşı dedikodularını içeren sahneler ilk kez bu filmde yer aldı. İlkleri oluşturmasının yanı sıra filmin başlıca bir özelliği de köy kızı Aysel rolündeki Cahide Sonku'yu yıldızlaştırması ve başına taktığı yemenisiyle de halk arasında bir moda yaratmasıydı.
31. İznik'te bulunan Orhaniye Medreseleri 1331 yılında Orhangazi tarafından yaptırılmış ve din dersleri dışında modern tıp, matematik, coğrafya, felsefe, fen bilimleri, astronomi ve mühendislik eğitimleri verildi. Diğer medreselerden en büyük farkı ise Dar'ül Fünûn (İstanbul Üniversitesi) kuruluncaya kadar branşlaşmış eğitim veren ilk kurulduğu zamanki amacından sapmadan özerklik kadro yapısı ve ders programları ile bugünkü üniversiteler gibi çalışan ilk yüksek eğitim kurumudur.
32. Dünyadaki ilk çarşılı köprü 1442'de Bursa'da yaptırılan Irgandı Köprüsü'dür.
33. Türkiye'de lisanslı ilk uzun seri otomobil üretimi; Tofaş'ta Fiat lisansı ile, "Murat 124", Oyak Renault'ta Renault lisansı "Renault TL" ile, Otosan'ın İstanbul Acıbadem'de 1965'li yıllarda ürettiği Anadol motoru ithal karoseri dizaynı Türk olan otomobilimizdir.
34. İlk Festival ve Milli Fuar organizasyonu: Bursa Milli Fuarı.
35. İlk Anadolu Arabaları Müzesi Bursa'da açıldı.
36. Türkiye'nin ilk otobüs karoseri imalatı Bursa'da yapıldı.
37. İlk otomobil ihracatı (Sürekli olarak): Tofaş'tan "Station Tempra"
38. Dünyadaki seri üretim sonrası klimasız araçlara klima montajı projesi (Tempra Re-trofit Klima Projesi) ilk defa Bursa'da başarı ile hayata geçirilmiştir.
39. Türk otomotiv endüstrisi için ilk silindir blokların dingil ve diferansiyellerin üretimi ilk kez Bursa'da yapıldı.
40. Bugünkü plaza tipi alış veriş merkezlerinin temelini oluşturan ilk katlı çarşı Bali Bey Hanı Bursa'dadır.
41. Türk Osmanlı tarihinde demokratik yaşama geçişin ilk adımı olan Meşrutiyet Islahat Fermanı ve Tanzimat Fermanı'nın pilot bölge seçilerek ilk uygulandığı yer Bursa'dır. Bu açıdan da ilk demokratikleşen Osmanlı ve Türk toprağı denebilir.
42. Türkiye'nin ilk cetvel fabrikası: Hatas Bursa'dadır.
43. Bursa bir vakıflar şehridir. Osmanlı vakıf medeniyetinin temeli burada atılmıştır. Ayrıca Bursa'da 15. yüzyılda kurulan 303 tane vakıftan yarıdan fazlası hanımlar tarafından kuruldu.
44. İlk mineralli su 1870'de Çaybaşı'nda bulunan Uludağ Madensuyu'dur. bu sadece Türkiye'nin değil Osmanlının da ilk madensuyu tesisleridir.
45. Türkiye'de ki ilk alışveriş merkezi örneği Bursa'da kuruldu. (Özdilek).
46. Osmanlı'nın ilk spor alanı Bursa'da, Atıcılar'da kuruldu.
47. Türkiye'nin ilk özel havayolu şirketi olan Sönmez Havayolları 1984 yılında Bursa'da kuruldu.
48. Dünyanın en küçük arsasına sığdırılmış olan en çok kullanım alanlı ev ilk kez Bursa'da yapıldı. (Ulucami-PTT tarafından Maksem'e doğru çıkan dik yokuşun ortalarında sağ yakadaki mavi sıvalı ev sadece; 13.5 metrekarelik bir alana sığdırılmış ve üzerine çıkılan 3 katta toplam 40 metrekare kullanım alanı sunuyor. Arsası ikizkenar üçgendir. İkizkenarların bir tarafı caddeye sırt verir. Dünya mimarî literatürüne geçen bu evin girişinde taşlıktan oluşan bir antre mutfak ocak ve fırın olup ikinci katında; üçgen şeklinde bir oturma salonu üçüncü ve son katında da; yatak odası ve banyo mevcut. Boşluk bulunan hemen her yere gömme dolaplar var. Giriş kapısı caddeden 2-3 basamak yüksekte. Orta katın üçgen formunun birleşme kısmı küt şekilde olup buradan Maksem tarafına bakan bir de pencere açılmış. Üçüncü kat zeminden itibaren kalın bir kolonla desteklenerek dışarıya taşırılmış.)
49. Dünyada ilk kez sokak çeşmeleri dışında evlerde de çeşmelerin yapıldığı dünyadaki evden eve su şebekesi olan ilk şehirlerden biri Bursa'dır.
50. Dünyada, Avrupa Şehri unvanı olan ilk şehir Bursa'dır.
51. Türkiye'nin ilk çamaşır makinesi olan Tolon markası Bursa'da üretildi.
52. Türkiye'nin ilk kadın posta memuru (posta memuresi) Bursalı Müveddet Hanım'dır.
53. Futbolda 3+1 büyüklerden sonra ilk ve tek lig şampiyonluğunu kazanan şehir takımı Bursaspor.
Kaynak: BURSADA BUGÜN
Bursa Bölge, 2026.02.02 11:06