Tüketicinin sert freni piyasaları mı sarsıyor?

Dün sabah bir unlu mamul dükkanından hasta olan bir yakınıma götürmek üzere sıcak poğaça almak istedim.Bir hasta ziyaretinde daha şık olsun diye 8 adet poğaçayı bir karton kutuya koymasını istedim tezgahtardan...Aldığım cevap beni hem şaşırttı hem de düşündürdü ama...Tezgahtar:"Eğer poğaçaları karton kutuya koyarsam 40 lira da kutu parası alırım" dedi bana...İlk kez bir esnaftan ambalaj parası talebi aldığımdan olacak bende "8 Adet poğaça yerine kutuya 7 adet koy sen de. Kutu parasını da ayrıca al " dedim biraz da tepkili bir biçimde...Ve bir daha o börekçiden bir şey almamaya karar verdim anında da...

İşte satıcının bu arsız talebi bana perakende sektöründeki negatif değişimin ip uçlarını da verdi zaten...Maliyet nedeniyle işlerin ve kazançların azalması, demek ki esnafı bu tür centilmenlik dışı isteklere itebiliyor diye düşünüyorum artık.

Yani; yakın gelecekte pazardaki satıcılar da sizden poşet parası isterlerse şaşırmayın. Yüksek maliyetlerden bunalan üretici ve satıcı firmalar, belki de ister-istemez, masrafları müşterilerine yüklemek istiyorlar. Ama bu durum da, tabii ki tüketici cephesinde pek hoş karşılanmıyor. Tüketimin azalmasının bir sebebi de bu zaten..!

DAHA AZ TÜKETİM, İŞYERLERİNİ ÇOK ETKİLİYOR ARTIK..!

Bugünlerde görüyoruz ki; eskiden kiralanacak boş dükkan bulunmayan hareketli semt ve caddelerde bile birçok dükkan boşalıyor veya camlarına devren kiralık ilanı asılıyor. Demek ki; insanların belki tasarruf için belki de yüksek fiyatlar nedeniyle alışveriş yapma kültüründe yaptığı köklü değişiklikler, işyerlerinin cirolarına kesin etki ediyor. Maliyetlerin artması esnafı sürekli zamma zorlarken, tüketici de buna cevap olarak daha az alışveriş olarak cevap veriyor.

Anlaşılıyor ki; temposu giderek artan hayat pahalılığı, sabit bütçeleri zorlarken insanların tüketim alışkanlıklarını da kökünden değiştiriyor.Yaşanan ekonomik zorluklar nedeniyle; özellikle lokanta, kafeterya, kahve ve pastane alışkanlıklarında bir geri dönüş dönemi yaşanıyor. Süpermarkette 7,5-10 lira arasında satılan 0,5 litre içme suyuna bu tür işyerlerinde 30-40 lira ödemek tüketicilerin aldatılma hissine neden oluyor çünkü...

Her zaman hayatın içinde olan bir yazar olarak; gittiğim bu tür işyerlerinde hesabı öderken kasada görevlilere" İşlerinizde bir düşme var mı son aylarda" sorusunu soruyorum. Minik bir piyasa araştırması olarak da adlandırılabilecek bu soruma yüzde 75 oranında "Evet...Kesinlikle işlerimiz geçen yıla göre yarı-yarıya azaldı.Her geçen gün daha da azalıyor" cevabını aldığımı söyleyebilirim.Bana"İşlerimiz hep aynı " şeklinde cevap veren esnaf sayısı da yüzde 25 gibi...İşleri iyi olan esnafların markalı ve köklü kuruluşlar olduğunun da özellikle belirtmem gerek...

BİR TÜKETİCİ ARAŞTIRMASININ SARSICI SONUÇLARI

Nisan-2026 tarihinde bir araştırma yapan İstanbul Planlama Ajansı, piyasaların nabzını tutmuştu. İPA'nın "Sürdürülebilir tüketim algısı" isimli bu araştırmasındaki en can alıcı soru: "Yaşam maliyetlerinizdeki artış, tüketim alışkanlıklarınızı nasıl değiştirdi..?" şeklindeydi. Araştırmanın bu en önemli sorusuna; katılımcıların yüzde 34,5'u, "Artık daha bilinçli ve daha az tüketmeye yöneldim" şeklinde oldu.

Bu soruya yüzde 21,8 oranında "Tasarruf etmek ve bütçemi denkleştirmek için tüketimi azalttım" cevabı veren araştırmanın diğer katılımcıları, perakende sektörüne güçlü bir cevap verdi aslında...

Ülkemizdeki tüketicilerin yarıdan fazlası, artık daha az alışveriş yaparak bütçelerini korumak istediğinin net bir mesajını verdiler 6 ay önce...Bu tüketici alışkanlığı ve tutumundaki değişim, bugünlerde daha güçlü olarak hissediliyor. Çünkü sıcak alışveriş yapılan birçok yerde, daha az satış yapıldığı gerçeği yayılıyor kulaktan kulağa...

Türkiye'de uzun süredir devam eden yüksek enflasyon ve artan maliyetler, tüketicilerin alım gücünün düşmesine neden oluyor. Yakın geçmişte tüketim çılgınlıkları da yaşanan ülkemizde artık kontrollü alış ve ihtiyaçları erteleme dönemi yaşandığı konuşuluyor.

Artık insanlar; bütçelerini dengelemek ve borç sarmalına girmemek için çeşitli tedbirler almaya başladı. Araştırdığımızda; bunları şöyle tespit edebiliyoruz:

-Uzun ömürlü ürünler satın almak

-Ellerindeki ürünleri tamir ettirerek yeniden kullanmak

-İkinci el giysilere yönelmek

-Pazar ve marketlerde mevsimin meyve ve sebzelerini almak

-İndirim kampanyalarını yakından takip etmek

-Ucuzluğu tescilli satış noktalarından alışveriş yapmak

DIŞARIDA YEMEK ARTIK LÜKS MÜ OLUYOR..?

İstanbul Planlama Ajansı araştırmasında ortaya çıkan bir başka önemli gerçek de; insanların dışarıda yemek yeme alışkanlığı ile ilgili oldu. Araştırmaya katılanların yüzde 45,6'sı artık dışarıda yemek yerken daha hesaplı davranmak zorunda olduklarını belirtmişler. Bu arada giyim-kuşam harcamalarını kısma kararı alan katılımcı oranı da: yüzde 48,4 oldu.

Kısacası; derinleşen ekonomik kırılganlık ve enflasyon, insanların bazı tedbirler almasına yol açıyor. Tüketicilerin bilinen alışkanlıklarının kökten değişmeye başladığı bugünlerde; perakende piyasasında faaliyet gösteren işyerlerinin cirolarını direkt olarak etkiliyor.

Tüketici sert bir fren yapınca olanlar oldu. Daha az tüketmenin faturası da, esnaf ve sanatkarların cirolarını vurdu.

İşin özeti bu aslında...