Betonarme binalar domino taşları gibi yıkılırken birer birer!

Tarih:06 Şubat 2023'tü...Saat 04.17'de Türkiye tarihinin en büyük yer sarsıntısı yaşandı. İnsanlar öldü ve ocaklar söndü üst-üste meydana gelen büyük depremlerde...Karanlık ve soğuk deprem gecesinin bilançosu oldukça kötüydü.

Riskli yapı sistemi, ihmal, denetimsizlik, rant ve vurdumduymazlık nedeniyle resmi rakamlara göre:53.537 vatandaşımız hayatını kaybetti.107.213 kişi yaralanırken,35'i çocuk tam 145 kişi de kayboldu. Bu büyük depremlerin 11 milyon vatandaşımızın hayatını doğrudan etkilediğini belirtmekte fayda var.

Bugün; depremlerde yaşamını yitiren tüm vatandaşlarımızı saygı ile anarak, yazıma devam ediyorum.

DEPREMLERDE YIKILMAYAN BİNA YAPIMI

Ülkemizde çok büyük bir yıkıma neden olan K. Maraş depremlerinin 3.yıldönümünde; sıra dışı bir mimara ve onun yapı tasarımı konusundaki ilginç görüşlerine yer vermek istiyorum. Şu anda aramızda olmayan bu bilim insanı, depremlerde yıkılmayan bina üretimi konusunda uzmanlaşmış bir isimdi.

Adı: Çelik Erengezgin...Onu; ülkemizin önemli mimarlarından biri olarak tanıyoruz.Y. Mimar Erengezgin; 1946 yılında inşaat mühendisi bir babanın oğlu olarak doğar. Yine inşaat mühendisi olan büyük ağabeyi ve baba mesleği nedeniyle, daha 10 yaşında inşatlara gidip-gelmeye başlar ve sektörü tanır. Mesleki kariyerinin ilk adımlarını, tam da hayatın içinde atar.

Şimdi Bursa Nilüfer Ürünlü Mahallesi'nde yaşar ve yaşamını sürdürdüğü ev de, kendisinin ve ailesinin yaşam felsefesini içeren ince ayrıntılarla doludur. Evin kendine has sistemi; enerjisini güneşten, bahçe sulama suyunu da yağmurdan kendisi üretir çünkü...

Erengezgin'in sürdürülebilir enerji kaynaklarını kullanarak hayata geçirdiği birçok konut projesi var ülkemizin değişik kentlerinde...Sağlıklı, güvenli ve ekolojik evler bunlar...

Ancak insanlık için çok önemli adımlar atan, projeler üreten Y.Mimar Çelik Erengezgin'i 2 Eylül 2023'te kaybettik.

HAYATTA VE AYAKTA KALMAK ÜZERİNE BİR TEZ!

Pandemi sürecinde; TMMOB Mimarlar Odası Bursa Şubesi tarafından online olarak organize edilen bir söyleşi de söylediği ilginç şeylerle, bugünkü köşemde bir kez daha sıra dışı bir yazı yazılmasına neden oldu Çelik Erengezgin...

11. Çevrim İçi Söyleşiler programına katılan Y. Mimar Çelik Erengezgin'in ahşabı yere-göge sığdıramadığı bu söyleşisinde öyle ilginç ayrıntılar ortaya çıkmıştı ki, herkes şaşırıp kalmıştı.

Bursa Mimarlar TV'nin resmi Youtube hesabı üzerinden canlı olarak yayınlanan "Hayatta ve ayakta kalmak" başlıklı o söyleşide Erengezgin; ekolojik enerji, betonlaşmanın zararları, ahşabın kullanım alanları ve deprem konularında özellikle genç mimarlara öğütlerde bulunmuştu.

Çelik Erengezgin; betonarmenin insanlığa ve doğal yaşama bir ihanet olduğunu özellikle belirtirken, ekoloji ve enerjiyi beraberce kullanarak inşa ettiği ahşap projelerden görsel örnekler de sunmuştu.

İşte onun bu sözleri bugün de güncelliğini korumaya başlıyor. 3 Yıl önce Kahramanmaraş merkezli yaşanan 2 büyük deprem sonrasında; ülkemizin 10 ilinde yaşanan büyük yıkımlar, beton yapılaşmanın getirdiği acı sonu görmemiz için bir sebep oldu.

Türkiye'nin yüzde 97'lik oran ile dünyanın en yoğun betonarme stokuna sahip olduğunu ve bunun da epey maliyetli olduğunu belirten Erengezgin'in o yorumları, yaşanan depremler sonrasında daha güncel hale geldi.

"AMERİKALILAR AHŞABI BİZDEN ÖĞRENDİ..!"

Y. Mimar Çelik Erengezgin'in ahşap malzeme konusunda söylediği önemli şeyleri aktararak yazımın bu bölümüne doğal bir atmosfer katmak istiyorum şimdi...

Erengezgin: "Ahşabın yangına dayanıklı hale getirilerek, kendi kendine yetebilen, kendi enerjisini üretebilen, son derece düşük maliyetli, hızlı yapıma uygun, depreme dayanıklı, sağlıklı, doğal ve kolay uygulanabilir yönünü hiç unutmamak lazımdır. Bu tür ahşap yapılar üreterek, doğal ve sağlıklı bir yaşam sürdürmenin imkan dahilinde olduğunu herkesin bilmesi gerekir" diyerek betonla karşılaştırmalı örneklemeler için ilk anahtar açıklamayı sunmuştu pandemi sürecindeki o bilimsel görüşmede...

ABD'li bir profesörün kendisine ahşabı Türklerden öğrendiklerini söylediğini sözlerine ekleyen Y. Mimar Erengezgin, bu ilginç olayı şöyle anlatmıştı:" 1999 Yılında mesleki bir çalışma ortamında tanıştığım ABD'li bir profesör bana 'Biz ahşabı sizden öğrendik. Peki siz ne zaman unuttunuz bunu, neden betonarmeye yöneldiniz...Ne oldu size ?.."

ABD, Kanada ve Avustralya'da konutların yüzde 90'ının ahşap olması, üstüne üstlük önemli bir deprem bölgesi olan Kaliforniya'da ahşap oranının yüzde 99'a kadar çıkması ABD'li profesörün söylediği gerçeklerle hiç çelişmiyor tabii ki...

Dünya galiba ahşabı sonradan öğrendi ve yapı sektöründe bundan da vazgeçmiyor.3 Yıl önce aramızdan ayrılan ünlü mimarın verdiği mesajın ana fikri buydu işte...

"AHŞAP EVİN DEPREM RİSKİ SIFIRDIR"

Şimdi Erengezgin'in depremler ile ilgili sözlerine bir bakalım:: "Avrupa'daki konutların yüzde 55-60'ı ahşaptır. Kanada'da ise 7-8 katlı ahşap binalar vardır. Akıllı bir ahşap binanın deprem riski sıfırdır. Örneğin 1999 Gölcük depreminde altından fay hattı geçen 3 katlı ahşap bir ev sadece biraz yan yattı. Fakat karşı kaldırımda bulunan betonarme binalar, bir iskambil kağıdı gibi çöktü. Betonarmenin bilimsel ömrü 60-61 yıl olunca, bundan kaçıp kurtulmak gerek..." derken gerçeklere parmak basıyordu.

Anlaşılıyor ki; betonarme binaların geleneksel alternatifi ahşap yapılar, üstün özellikleri ile hem doğal felaketlerin karşısında dimdik duracak, hem de sağlıklı ve estetik yönleri ile zamana meydan okuyacaklar.

TMMOB Mimarlar Odası Bursa Şubesi'nin düzenlediği online söyleşiden benim çıkardığım mesaj: "Ahşap ölmeyen bir hayattır. Hayatta ve ayakta kalmak için de tek alternatif budur" olacaktır bundan böyle...Hele hele son depremlerdeki büyük beton yenilgisinden sonra..!

Ünlü mimarın söylediği sözler şimdi çok daha anlamlı oluyor ve olacak. Anlaşılıyor ki; ülkemizde binaların domino taşları gibi yıkılmasını önleyecek yeni sistemlere ihtiyaç vardır artık ve bunun dünyada örnekleri çoktur.

K.Maraş depremlerinin 3.yıldönümünde bu gerçeği görmezden gelemeyiz.

Hayatta ve ayakta kalmak için...