Türkiye ile Özbekistan arasındaki diplomatik ilişkiler 34. yılını geride bırakırken iki ülke arasındaki bağlar, "tanıyan ilk ülke" vurgusundan "kapsamlı stratejik ortaklık" seviyesine uzanan bir dönüşüm sergilemesiyle dikkati çekiyor.
Bağımsızlığını 31 Ağustos 1991'de ilan eden Özbekistan ile bu kararı 16 Aralık 1991'de tanıyan ilk ülke olan Türkiye arasındaki diplomatik ilişkiler, 4 Mart 1992'de tesis edildi.
Özbekistan'da ilk büyükelçiliği açan ülke, Türkiye oldu. Türkiye'nin Taşkent Büyükelçiliği Nisan 1992'de, Özbekistan'ın Ankara Büyükelçiliği ise Ocak 1993'te faaliyete geçti.
Özbekistan'ın bağımsızlığını kazanmasının ardından geçen 24 yıllık süreçte, iki ülke ilişkilerinde çeşitli nedenlerle inişli çıkışlı dönemler yaşandı.
Jeostratejik konumu, köklü tarihi, zengin kültürel mirası, ekonomik potansiyeli, 38 milyonu aşan nüfusu ve Orta Asya'daki birçok ülkeyle ortak sınırlara sahip olması nedeniyle bölgenin kilit ülkelerinden olan Özbekistan ile Türkiye arasındaki ilişkilerde yeni dönem, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Kasım 2016'da Semerkant'a yaptığı ziyaretle başladı.
Erdoğan'ın bu ziyareti sırasında Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ile yaptığı görüşmelerle ikili ilişkiler canlandırıldı ve yeni bir ivme kazandı. Bunun ardından Mirziyoyev, Ekim 2017'de Cumhurbaşkanı sıfatıyla 21 yıl aradan sonra Türkiye'yi ziyaret eden en üst düzey Özbek yetkili oldu.
İlişkiler yüksek düzeyli stratejik ortaklık seviyesine çıkarıldı
İki ülke cumhurbaşkanları arasındaki yakın dostluk ve güçlü siyasi irade doğrultusunda, Türkiye-Özbekistan ilişkileri 2017'de stratejik ortaklık seviyesine yükseltildi. Uzun yıllar düzenlenemeyen Türkiye-Özbekistan Karma Ekonomik Komisyonu Toplantıları yeniden yapılmaya başlandı.
2018'de iki liderin başkanlığında Türkiye-Özbekistan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi kuruldu. Konseyin ilk toplantısı Şubat 2020'de Ankara'da, ikinci toplantısı Mart 2022'de Taşkent'te, üçüncü toplantısı ise Haziran 2024'te Ankara'da düzenlendi.
Son yıllarda iki ülke arasında üst düzey karşılıklı ziyaretler ve temaslar yoğunlaşırken iki cumhurbaşkanı son üç yılda beş kez karşılıklı ziyaretlerde bulundu.
Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, son olarak ocak ayında Ankara'ya resmi bir ziyaret gerçekleştirirken bu ziyaret sırasında, Türkiye-Özbekistan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi'nin dördüncü toplantısı düzenlendi.
Toplantıda, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Mirziyoyev tarafından "Türkiye-Özbekistan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi 4. Toplantısı Ortak Bildirisi" ile "Türkiye Cumhuriyeti İle Özbekistan Cumhuriyeti arasında Kapsamlı Stratejik Ortaklık İlişkilerinin İşbirliği Mekanizmaları Hakkında Karar" imzalanırken taraflar arasında ayrıca farklı alanlardaki işbirliklerini öngören 10'a yakın anlaşmaya imza atıldı.
Bu ziyaret öncesinde ayrıca Ankara'da Türkiye-Özbekistan Ortak Stratejik Planlama Grubu Dördüncü Toplantısı ile iki ülkenin dışişleri, içişleri ve savunma bakanları ile istihbarat başkanlarının katılımıyla Türkiye-Özbekistan 4+4 Mekanizması Birinci Toplantısı tertip edildi.
Özbekistan "kara gün dostu" olduğunu gösterdi
Türkiye'de Şubat 2023'te meydana gelen depremlerin ardından Özbekistan, iki ülke arasındaki güçlü ilişkilerin bir yansıması olarak hızlı bir dayanışma örneği sergileyerek "kara gün dostu" olduğunu gösterdi.
Depremin hemen ardından arama kurtarma ve sağlık ekiplerini Türkiye'ye gönderen Özbekistan, yaklaşık 700 ton yardım malzemesi ulaştırdı. Ayrıca çok sayıda Özbekistan vatandaşı afet bölgelerinde gönüllü olarak çalışmalara katıldı.
Özbekistan hükümeti tarafından, Hatay'da depremzedeler için 306 daireden oluşan konut projesi hayata geçirildi.
Mirziyoyev'in son Türkiye ziyaretinde, Özbekistan hükümetince Hatay'daki depremzedeler için inşa edilen konutların yer aldığı Özbekistan Mahallesi'nin açılış töreni düzenlendi. Törende, iki ülke cumhurbaşkanı bazı ailelere, yapılan konutların anahtarlarını teslim etti.
Mirziyoyev, burada yaptığı konuşmada, "dost kara günde belli olur" atasözünü hatırlatarak halkının o zor günlerde Türk halkının acısını kendi meseleleri gibi kabul ettiğini ve dayanışma gösterdiğini belirtti.
6 Şubat depremlerinin ardından ülkesinden çok sayıda arama kurtarma görevlisinin Türkiye'ye geldiğini ve deprem bölgelerinde çalışmalar yürüttüğünü hatırlatan Mirziyoyev, bu çalışmalarla ülkesinin "kardeşlik görevini" yerine getirdiğini vurguladı.
Mirziyoyev, Hatay'da inşa edilen deprem konutlarının, "ata yurdunun mütevazı bir katkısı olarak" kabul edilmesini isteyerek şunları kaydetti:
"Bu müreffeh yerleşimler ve güzel binalar zorlu sınavlarda başlarını eğmeyen cesur Türk halkıyla olan ebedi dostluğumuzun parlak bir sembolü olacaktır. Yeni evleriniz hayırlı olsun.
Bugünün istikrarsız ve hızla değişen dünyasında temiz hedeflerimizi iyi niyetlerle birleştirip cesurca ilerlersek aynı köklere sahip halklarımızı hiçbir güç, hiçbir tehlike yenemez."
Türkiye, Özbekistan'ın en büyük 4. ticari ortağı
Türkiye ile Özbekistan arasındaki ticari ilişkilerde de son yıllarda önemli bir ivme yakalandı. 2016'da 1 milyar 242 milyon dolar olan ikili ticaret hacmi, 2025'te 3 milyar doları aştı. Taraflar, bu rakamın kısa vadede 5 milyar, uzun vadede ise 10 milyar dolara çıkarılmasını hedefliyor.
Türkiye, Özbekistan'ın dış ticaretinde yüzde 3,7'lik payla en büyük dördüncü ticari ortağı konumuna yükseldi.
Türkiye'nin Özbekistan'a 2025 yılındaki ihracatı 1 milyar 888 milyon 100 bin dolar olurken Özbekistan'dan ithalatı 1 milyar 136 milyon 400 bin dolar olarak kayıtlara geçti.
Türkiye, Özbekistan'a başta makine, elektronik eşya, mobilya ve aydınlatma cihazları, prefabrik yapılar, motorlu kara taşıtları, tekstil, gıda ve tüketim ürünleri ihraç ederken Özbekistan'dan plastik mamuller, bakır, çinko ve pamuk ipliği ithal ediyor.
Eğitim alanındaki işbirliği hızla gelişiyor
İki ülke arasında eğitim, sağlık ve kültür alanlarındaki işbirliği de son dönemde önemli ölçüde gelişti. Bu kapsamda sağlık ve eğitim forumları düzenlendi, somut projeler hayata geçirildi.
Halen Özbekistan'da TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Taşkent Şubesi, Buhara'da Sağlık Bilimleri Üniversitesi İbni Sina Tıp Fakültesi ve Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu, Semerkant'ta SBÜ Tıp Fakültesi ile Taşkent'te SBÜ Hemşirelik Akademisi faaliyet gösteriyor.
Ayrıca Taşkent'te Yunus Emre Türk Kültür Merkezi hizmet verirken Semerkant İnşaat ve Mimarlık Üniversitesi'nde Türk akademisyen rektörlük görevini yürütüyor.
Taşkent'te geçen yıl faaliyete geçen Uluslararası Türk Devletleri Üniversitesinde ise İstanbul Teknik Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi ve Ege Üniversitesinin müfredatlarına göre mühendislik, bilişim, sağlık ve tarım programlarında eğitim veriliyor.
Haftada 100'e yakın tarifeli uçak seferi yapılıyor
Mirziyoyev'in göreve gelmesinin ardından vize konusunda da önemli kolaylıklar sağlandı. 2018'de Türk vatandaşlarına 30 günlük vize muafiyeti tanınmasının ardından karşılıklı ziyaretlerde ciddi artış yaşandı.
2016'da yaklaşık 150 bin olan Türkiye'ye giden Özbekistanlı sayısı 2025'te 500 bine yaklaştı. İki ülke arasında 2016'ya kadar haftada 5 olan tarifeli uçak seferleri ise 100'e ulaştı.
Karşılıklı ilişkilerin gelişmesiyle iki ülke hava yolu şirketlerinin uçuş düzenlediği güzergahların sayısı da çoğaldı. Taşkent-İstanbul hattının yanı sıra Ankara, İzmir ve Trabzon ile Semerkant, Buhara, Ürgenç, Namangan ve Fergana arasında da uçuşlar gerçekleştiriliyor.
İki ülke arasında geçen yıl imzalanan Turizm Alanında Niyet Protokolü ve Eylem Planı ile uçak seferlerinin artırılması ve karşılıklı ziyaretçi sayısının 1 milyona çıkarılması hedefleniyor.
Kaynak: AA
Güncel, 2026.03.04 16:07