Hamas ve İsrail arasındaki ateşkesin ilk aşaması sona ererken ikinci aşamaya dair bir net gelişme yok. Hamas, ateşkeste ikinci aşama için şu ana kadar kendileriyle bir görüşme yapılmadığını bildirdi. İsrail ise, ABD Başkanı Donald Trump'ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff'un ramazan ayı ve Yahudilerin Hamursuz (Pesah) Bayramı (12-20 Nisan) boyunca Gazze Şeridi'nde geçici ateşkes uygulanmasını öngören planının edildiğini bildirdi. Peki birinci aşama sonrası hangi senaryolar gündemde? Bu senaryolarda hangi faktörler etkili olacak?
Hamas ile İsrail arasında varılan ateşkes ve esir takası anlaşmasına göre, ikinci aşama için 3 Şubat'ta başlaması gereken müzakerelere başlanmadan, anlaşmanın ilk aşaması sona erdi.
İkinci aşama için müzakerelerin başlamaması, İsrail'in Gazze Şeridi'nde soykırımı sürdürmesi, İsrail baskısının artmasıyla mevcut aşamanın devam etmesi ve kapsamlı bir anlaşmaya varılması gibi pek çok olası senaryonun kapısını aralıyor.
İSRAİL, ATEŞKESİN RAMAZAN BOYUNCA UZATILMASI PLANINI ONAYLADIİsrail Başbakanlık Ofisinden yapılan açıklamada, Başbakan Binyamin Netanyahu başkanlığında İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, üst düzey askeri komutanlar ve müzakere heyetinin katılımıyla güvenlik toplantısı yapıldığı belirtildi.
Plana göre önerilen ateşkesin ilk gününde Gazze'deki İsrailli esirlerin yarısının ölü veya sağ olarak serbest bırakılacağına dikkati çekilen açıklamada, "Kalıcı bir ateşkes sağlanması halinde ise Gazze'deki esirlerin diğer yarısı serbest bırakılacak." ifadelerine yer verildi.
Açıklamada, "Witkoff'un mevcut koşulların savaşı sona erdirmek için nihai bir anlaşmaya varılmasına izin vermediğini, uzun vadeli bir ateşkes için müzakerelerin yürütülmesinin daha fazla zaman gerektirdiğini göz önünde bulundurarak planının ateşkesi uzatmayı amaçladığını söylediği." bilgisi paylaşıldı.
Planın, müzakerelerin ilerlememesi halinde İsrail'e, 42 gün sonra savaşa yeniden başlama hakkı verdiğine işaret edilen açıklamada, "İsrail, esirleri kurtarmak amacıyla ABD önerisini kabul etti ancak Hamas henüz bunu kabul etmedi." iddiasına yer verildi.
Açıklamada, Hamas'ın tutumunu değiştirmesi ve Witkoff planını kabul etmesi halinde İsrail'in derhal planın detayları hakkında müzakerelere başlayacağı vurgulandı.
İsrail'in açıklamasına ilişkin Hamas, arabulucular Mısır ve Katar ile Witkoff'tan henüz bir açıklama gelmedi.
İsrail, esir değişimi anlaşmasının ilk aşamasını, mümkün olan en fazla sayıda Gazze Şeridi'ndeki İsrailli esiri serbest bırakacak şekilde ve bunun için herhangi bir karşılık teklif etmeden uzatmak istiyor.
Hamas, bunu reddederek, İsrail'in ateşkes anlaşmasında öngörülenlere uymasını talep ediyor ve arabuluculara, İsrail'in Gazze Şeridi'nden çekilmesi ve saldırıların tamamen durdurulmasını kapsayan ikinci aşamanın müzakerelerine derhal başlama çağrısında bulunuyor.
Hamas, ikinci aşamaya ilişkin müzakerelerin başlatılması ve İsrail'in Philadelphi Koridoru'ndan çekilmesi konusunda ısrarcı, bu sebeple görüşmelerde ilerleme kaydedilemedi.
Kahire görüşmeleri sırasında, Hamas, İsrail'in Gazze'de bugün sona erecek olan ateşkesin 42 günlük ilk aşamasını uzatma formülünü reddettiğini bildirdi.
Habere göre, anlaşmanın uzatılması, Hamas'ın elindeki İsrailli esirleri serbest bırakmaya devam etmesi, buna karşılık İsrail'in sadece Gazze'ye yardım akışının devamına ve bazı Filistinli esirlerin serbest bırakılmasına izin vermesi koşuluna bağlı.
Hamas Sözcüsü Hazim Kasım, İsrail'i ikinci aşamayı uygulamaya bağlı kalması için arabulucuların çabaları olduğunu belirten Kasım, Hamas'ın her aşamada anlaşmaya ısrarla bağlı olduğunu vurguladı.
Hamas'ın ikinci aşama müzakerelere başlamaya hazır olduğunu dile getiren Kasım, "Hamas, teknik, profesyonel ve siyasi düzeyde buna hazırdır." dedi.
İsrail'in ilk aşamayı uzatma isteğine ilişkin Kasım, Tel Aviv'in "savaşı durdurma ve Gazze Şeridi'nden çekilme sözü vermeden, esirlerini Gazze'den geri almak istediğini" söyleyerek, bunun anlaşmada öngörülenlere aykırı olduğunu ve reddettiklerini vurguladı.
Filistinli analist ve yazar İbrahim el-Medhun, Gazze Şeridi'nde ateşkesin birinci aşamasının ardından gelecek dönem için 4 senaryonun bulunduğunu söyledi.
Birinci senaryonun, savaşın ve imha politikasının eski haliyle, ABD'nin doğrudan katılımıyla, kapsamlı kara harekâtı, yıkım ve öldürme şeklinde geri dönmesi olduğunu dile getiren Medhun, İsrail yönetimi içerisinde aşırı akımların ön plana çıkmasına rağmen, mevcut bölgesel ve uluslararası dengelerin gölgesinde bu senaryonun gerçekleşme ihtimalinin imkansız olduğunu vurguladı.
İkinci senaryonun ise, bir takas anlaşması olmadan ve Gazze'den çekilme, ablukanın kaldırılması ve Hamas'ın diğer talepleri gibi yeni icraatlar alınmadan, mevcut durumu koruyarak sükunetin sürdürülmesi üzerine odaklandığını ifade eden Medhun, bu senaryonun gerçekleşme ihtimalinin zor olduğunu, çünkü Hamas'ın, İsrail'in istediği karşılıksız bir takas anlaşmasını reddettiğini söyledi.
Medhun, bu senaryonun İsrail'in kapsamlı bir savaşa girmeden yardım girişini kontrol ederek ve suikastları tırmandırarak ateşle müzakere politikasına dayandığını belirtti.
Üçüncü ve en olası senaryonun ise mevcut sürecin İsrail baskısının artmasıyla devam etmesi olduğunu aktaran Medhun, bununla ilgili olarak şunları söyledi:
"İsrail, yardımı bir baskı aracı olarak kullanacak, yardımın yönetimini ve dağıtımını kontrol edecek, hava saldırıları yapmak üzere uçaklar gönderecek ve belki de bazı sınırlı kara saldırıları düzenleyecek, kapsamlı bir savaş ilan etmeden sürekli bir gerginlik durumu yaratmayı amaçlayacak."
Medhun, dördüncü senaryonun ise çatışmayı kökten sonlandıracak kapsamlı ve hızlı bir anlaşmaya varılmasını, yani Gazze'den tamamen çekilmeyi, ablukanın kaldırılmasını ve her iki taraftan tüm esirlerin serbest bırakılmasını içeren bir anlaşmaya varılmasını öngördüğünü dile getirdi.
Medhun, anlaşmanın gelecekteki seyrini belirlemede birkaç faktörün etkili olduğunu, bunlardan ilkinin İsrail faktörü olduğunu, İsrail içindeki aşırı akımların hala tırmanmaya doğru ilerlediğini ve bu durumun kapsamlı siyasi çözümlere ulaşma şansını zorlaştırdığını belirtti.
İkinci faktörün Filistin faktörü olduğunu, zira Hamas ve direnişin, disiplinini ve her türlü olasılıkla başa çıkmaya hazır olduğunu kanıtladığını dile getiren Medhun, Hamas'ın savaş peşinde olmadığını, aksine sükuneti sağlamak için çalıştığını, tırmanma halinde ise her zaman sert tepki verme eğiliminde olduğunu ifade etti.
ABD'nin tutumunun da bir diğer etken olduğunu kaydeden Medhun, zira anlaşmada gelecekte herhangi bir girişimin, özellikle Hamas'ın siyasi sahneden dışlanması olmak üzere şartların gözden geçirilmesini gerektireceğini, zira aktif direnişin katılımı olmadan kapsamlı bir çözüm mümkün olmadığını belirtti.
Diğer bir aktörün ise Arap faktörü olduğunu aktaran Medhun, Arap ülkelerinin Gazze'deki Filistinlilerin acılarını hafifletmek ve çatışmanın bölgeye yayılmasını önlemekle ilgilendiği bir dönemde, Mısır'ın bölgesel sükûneti sağlamada temel bir rol oynadığını söyledi.
Hamas ve İsrail arasındaki ateşkes, Gazze'de 15 aydan fazla süren savaşın ardından 19 Ocak'ta yürürlüğe girmişti. Hamas, İsrail hapishanelerinde tutulan yüzlerce Filistinli mahkum karşılığında, 25 İsrailli rehineyi serbest bırakmış, 8 rehinenin de cansız bedenlerini İsrail'e iade etmişti. Amerika Birleşik Devletleri, Katar ve Mısır'ın arabuluculuk yaptığı ateşkesin ikinci aşamasının bugün başlaması bekleniyordu.
Kaynak: AA
Dünya, 2025.03.02 09:18