Temmuz ayında etkisini göstermesi beklenen El Nino hava olayına ilişkin endişeler giderek artarken, küresel emtia piyasalarında tarım ürünleri üzerinden yeni risk senaryoları öne çıkıyor. Palm yağı, kakao, pamuk ve pirinç gibi temel ürünlerde arz daralması ve fiyatlarda dalgalanma ihtimali daha fazla tartışılıyor. Uzmanlar, özellikle Asya'daki üretim merkezlerinde ortaya çıkabilecek kuraklık koşullarının küresel piyasa dengelerini belirgin şekilde etkileyebileceğine dikkat çekiyor.
2026 yılının ortalarına doğru dünya genelinde etkisini hissettirmesi beklenen El Nino hava olayına ilişkin beklentiler güçleniyor. Küresel iklim modelleri şu an için nötr koşulların sürdüğünü gösterse de, uzmanlar Pasifik Okyanusu merkezli sıcaklık değişimlerinin önümüzdeki dönemde ciddi etkiler yaratabileceği görüşünde birleşiyor. Olası El Nino süreci, yalnızca hava sıcaklıklarını değil, tarım üretiminden emtia fiyatlarına kadar geniş bir alanı etkileyebilecek bir risk başlığı olarak değerlendiriliyor.
Pasifik'te Isınma Sinyalleri Küresel İklim Dengelerini ZorluyorEl Nino, Pasifik Okyanusu yüzey sularındaki anormal ısınmayla ortaya çıkan ve dünya genelinde iklim düzenini değiştiren doğal bir hava olayı olarak biliniyor. Bu süreçte özellikle okyanuslara kıyısı bulunan bölgelerde sıcaklık artışı belirginleşirken, etkiler zamanla küresel ölçekte hissediliyor. Bunun tam tersi olan La Nina dönemlerinde ise daha serin ve yağışlı koşullar öne çıkıyor.
İki hava olayı arasındaki geçiş döneminde ise atmosfer daha dengeli ve nötr bir yapı sergiliyor. Ancak mevcut göstergeler, bu nötr yapının kalıcı olmayabileceğine işaret ediyor. Uzmanlara göre deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki artış, El Nino ihtimalini her geçen gün daha güçlü hale getiriyor.
Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, yaptığı değerlendirmede El Nino oluşumuna ilişkin olasılığın giderek yükseldiğini belirtiyor. Temmuz ayı itibarıyla El Nino'nun ortaya çıkma ihtimalinin yüzde 80'in üzerine çıktığını ifade eden Ergezen, kış dönemine girildiğinde bu oranın yüzde 90 seviyelerini aşabileceğine dikkat çekiyor.
Bu tablo, küresel piyasalarda özellikle tarımsal üretim ve gıda fiyatları açısından yeni bir belirsizlik dönemine işaret ediyor. Artan sıcaklıklar ve değişen yağış rejimleri, emtia piyasalarında da hareketliliği artırabilecek faktörler arasında görülüyor.
Bölgesel İklim Farklılıkları Tarımı Doğrudan EtkiliyorEl Nino'nun etkisi yalnızca sıcaklık artışıyla sınırlı kalmıyor. Pasifik merkezli bu hava olayı, farklı bölgelerde zıt iklim etkileri oluşturuyor. Asya ve Avustralya hattında kuraklık riski artarken, Amerika kıtasında ise yağış ve sel riskleri daha belirgin hale geliyor. Afrika ve Hindistan gibi bölgelerde ise mevsimsel döngülerde kaymalar yaşanabiliyor.
Uzmanlara göre bu durum, küresel tarım üretiminde dengesizliklere yol açabilecek en önemli faktörlerden biri. Özellikle muson sistemine bağlı tarımsal üretim yapan ülkelerde yağış rejiminin değişmesi, ürün verimliliğini doğrudan etkiliyor.
El Nino'nun en çok etkileyebileceği alanlardan biri de bitkisel yağ üretimi olarak öne çıkıyor. Küresel palm yağı arzının büyük bölümünü karşılayan Endonezya ve Malezya gibi ülkelerde hava koşullarındaki değişimin üretim üzerinde doğrudan etkili olabileceği belirtiliyor.
Uzmanlar, soya ve ayçiçeği gibi alternatif yağlı tohumlarda da fiyat oynaklığının artabileceğini ifade ediyor. Ayrıca geçmiş El Nino dönemlerine bakıldığında kakao üretiminde düşüş eğiliminin sıkça görüldüğü, bu nedenle ilerleyen süreçte fiyat baskısının yeniden gündeme gelebileceği değerlendiriliyor.
Pamuk tarafında ise Hindistan ve Pakistan gibi üretici ülkelerde muson gecikmeleri ve sıcaklık artışlarının zararlı böcek popülasyonunu artırabileceği, bunun da üretim üzerinde baskı oluşturabileceği ifade ediliyor.
Pirinç ve Soya Fasulyesinde Dalgalanma BeklentisiEl Nino'nun etkili olabileceği bir diğer ürün grubu ise pirinç olarak öne çıkıyor. Tayland ve Vietnam gibi önemli üretici ülkelerde yağışların zayıflaması, küresel pirinç arzında dalgalanmalara neden olabilecek riskler arasında gösteriliyor.
Buna karşılık bazı bölgelerde soya fasulyesi üretiminde artış görülebileceği de değerlendiriliyor. Özellikle Amerika ve Arjantin gibi üretim merkezlerinde önceki El Nino dönemlerinde üretim artışlarının kaydedildiği biliniyor. Bu durum, bazı ürünlerde dengeleyici bir etki yaratabilse de genel tabloyu değiştirmeye yetmeyebilir.
Uzmanlara göre 2026 yazı ve sonbaharında Hindistan'da yaşanacak muson yağışları, El Nino'nun gücüne dair en önemli göstergelerden biri olacak. Normal seviyelerde gerçekleşen bir muson, risklerin sınırlı kalabileceğine işaret ederken, zayıf yağışlar güçlü bir El Nino döneminin habercisi olarak kabul ediliyor.
Özellikle tarımsal emtia piyasaları açısından pamuk, şeker, pirinç ve bitkisel yağlar bu sürecin en hassas ürün grupları arasında yer alıyor. Küresel iklim dinamiklerinin değişmesiyle birlikte fiyat oynaklığının artabileceği ve tarım piyasalarında yukarı yönlü risklerin daha fazla gündeme gelebileceği değerlendiriliyor.
Kaynak: AA
Güncel, 2026.05.18 14:03