Zeytinin gölgesindeki miras: Trilye

Derler ki cennette iki ağaç vardır: İncir "Gerçek Ağacı", zeytin ise "Hayat Ağacı"dır.

İnsanlık tarihi boyunca toplumlar yaşamın sırrını bir ağacın gölgesinde aramışlardır. Kimi zaman ona kutsallık yüklemiş, kimi zaman bereketin ve ölümsüzlüğün simgesi olarak görmüşlerdir. Akdeniz coğrafyasında ise bu ağacın adı zeytindir.

Zeytin yalnızca bir meyve ağacı değildir; dinlerin, efsanelerin ve medeniyetlerin ortak hafızasında yer alan kadim bir semboldür.

Efsaneye göre Havva ile birlikte cennetten yeryüzüne gönderilen Adem, ömrünün sonuna yaklaştığını hissettiğinde Tanrı'nın affını dilemek ister. Bu amaçla oğlu Şit'i Cennet Bahçesi'ne yollar. Bahçenin bekçisi olan melek, ona Bilgi Ağacı'ndan aldığı üç tohumu verir ve bunları öldüğünde Adem'in ağzına koymasını söyler.

Yıllar sonra Adem toprağa verildiğinde, ağzındaki üç tohum filizlenir.

Bu tohumlardan Akdeniz medeniyetinin simgesi üç ağaç yükselir:

Zeytin, sedir ve servi...

Belki de bu yüzden zeytin ağacı sadece toprağın değil, insanlığın hafızasının da kök saldığı bir ağaçtır.

Nuh Tufanı anlatısında tufanın sona erdiği müjdesini getiren güvercinin gagasında da bir zeytin dalı vardır. Bu nedenle zeytin; yeniden doğuşun, umudun, barışın ve insanın hem Tanrı hem de doğa ile yeniden kurduğu ilişkinin simgesi kabul edilir.

İşte Trilye'ye her gelişimde aklıma önce bunlar gelir.

Çünkü Marmara'nın kıyısında, yüzyıllık zeytin ağaçlarının gölgesinde kurulmuş bu kadim kasaba, yalnızca bir yerleşim yeri değil; zeytinin etrafında şekillenmiş binlerce yıllık bir kültürün yaşayan hafızasıdır.

Derler ki Trilye'nin adı, yüzyıllar önce bu kıyılara sığınan üç keşişten gelir. İkonaların yasaklandığı, inançların sürgün edildiği bir dönemde İstanbul'dan ayrılmak zorunda kalan üç ruhani lider, Marmara'nın bu sakin koyuna sığınır. Zamanla onların hikâyesi kasabanın hikâyesine dönüşür. Kimilerine göre Trilye adı da buradan gelir; "üç papaz", "üç keşiş" anlamına gelen bu anlatı, kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze ulaşır.

Tarih bunun ne kadarını doğrular bilinmez. Ancak Trilye'nin taş döşeli sokaklarında yürürken, ahşap cumbaların gölgesinden geçerken, yüzyıllık zeytin ağaçlarının altında soluklanırken insan bu hikâyeye inanmak ister. Çünkü bazı şehirler belgelerle değil, hafızalarla yaşar.

Belki de bu yüzden Trilye yalnızca bir sahil kasabası değildir. Burası inançların, kültürlerin, dillerin ve medeniyetlerin üst üste katmanlaştığı yaşayan bir zaman sandığıdır.

Üç keşişle başladığı söylenen bu yolculuk, yüzyıllar boyunca zeytin ağaçlarının gölgesinde büyümüş; Bizans'tan Osmanlı'ya, mübadeleden günümüze uzanan eşsiz bir kültürel mirasa dönüşmüştür. Bugün Trilye'yi özel kılan da tam olarak budur.

Burada taş sadece taş değildir; bir hatıradır.

Zeytin sadece bir meyve değildir; bir medeniyettir.

Ve Trilye sadece bir kasaba değildir; geçmişle geleceğin aynı sofrada buluştuğu yaşayan bir hikâyedir.

Geçtiğimiz günlerde Trilye Zeytin Festivali'ne GASTRODER Gastronomi Kültür ve Seyahat Derneği adına jüri üyesi olarak katıldım. Bir yandan Trilye'nin muhteşem zeytinlerini, zeytinyağlarını ve zeytinyağlı lezzetlerini değerlendirirken, diğer yandan bu kadim kasabanın kültürel hafızasında keyifli bir yolculuğa çıktım.

Osmanlı döneminde sadrazamların yabancı büyükelçiler için verdiği resmi davetlerde, misafirlerin özellikle talep ettikleri ürünlerden birinin Trilye zeytini olduğu anlatılır. Bu bile Trilye'nin zeytin konusundaki ününün yüzyıllar öncesine uzandığını göstermeye yeter.

Hasat zamanı geldiğinde Trilye'nin sokakları sıkılan zeytinlerin kokusuyla dolar. İsmi zeytinle özdeşleşen bu kasabada, Osmanlı döneminde Amerika'ya kadar ulaşan bir ticaret ağının kurulmuş olması tesadüf değildir.

Zeytin, insanoğlunun sabırla evcilleştirdiği en özel meyvelerden biridir. Dalından koparıldığında acıdır. Ama zaman, emek ve bilgiyle lezzete dönüşür. Suda bekletilir, çizilir, kırılır, salamuraya yatırılır. Kimi zaman limonla, kimi zaman rezene, kekik ya da nane ile zenginleştirilir.

Aslında biraz insana benzer zeytin.

Olgunlaşması zaman ister.

Derinleşmesi sabır ister.

Değer kazanması emek ister.

Kentler de böyledir.

Bir şehrin marka değeri bir günde oluşmaz. Tarihini koruyarak, kültürünü yaşatarak, hikâyesini doğru anlatarak ve insanını bu sürecin bir parçası haline getirerek yükselir.

Mudanya Belediye Başkanı Deniz Dalgıç'ın da Mudanya ve Trilye'nin geleceğine tam bu pencereden baktığını görüyorum.

Çünkü bir destinasyonun değeri yalnızca sahip olduğu doğal güzelliklerle ya da tarihi mirasıyla ölçülmez; o mirası koruyabilmesi, geliştirebilmesi ve gelecek kuşaklara aktarabilmesiyle anlam kazanır.

Deniz Dalgıç'ın ortaya koymaya çalıştığı vizyonun da Mudanya ve Trilye'yi gastronomisiyle, zeytin kültürüyle, Girit mirasıyla, tarihi dokusuyla ve yaşam kültürüyle öne çıkan güçlü bir marka destinasyona dönüştürmek olduğunu düşünüyorum.

Bugün dünyanın birçok kenti turizmden daha fazla pay almak için yarışırken, Mudanya ve Trilye de sahip olduğu özgün kimliği koruyarak gastronomi turizmi, kültür turizmi ve deneyim turizminin Marmara'daki en güçlü duraklarından biri olma yolunda ilerliyor.

Tıpkı zeytinin lezzete dönüşmesi gibi, kentlerin de değere dönüşmesi zaman, sabır ve emek istiyor.

Bugün dünyanın birçok kentinin turizmden pay almak için yarıştığı bir dönemde, Mudanya ve Trilye de sahip olduğu eşsiz tarih, zeytin kültürü, Girit mirası, gastronomik zenginliği ve özgün yaşam dokusuyla; gastronomi turizmi, kültür turizmi ve deneyim turizminin Marmara'daki en güçlü merkezlerinden biri olma yolunda ilerliyor.

Ancak zeytinin lezzete dönüşmesi gibi, kentlerin de değere dönüşmesi zaman, sabır ve ortak akıl istiyor. Mudanya ve Trilye'nin hikâyesi de bugün tam olarak böyle yazılıyor.

Festival boyunca tadına baktığımız onlarca zeytinyağlı yemekte de bu emeğin izlerini gördüm. Her tabakta anneanneden toruna, anneden kıza aktarılan bir kültür vardı. Her tarifte geçmişten bugüne ulaşan bir aile hikâyesi saklıydı.

Bu arada Trilye'nin hafızasında iz bırakan mekânlardan biri olan Liman Restoran'da tanık olduğum bir manzara da beni ayrıca etkiledi.

İşletmeci Murat Kara'nın yanında eşi ve kızının büyük bir uyum içinde çalışması, misafirleri aynı içtenlikle karşılaması ve işletmenin her köşesinde emeklerini hissettirmeleri bana Trilye'nin özünü bir kez daha hatırlattı.

Çünkü bu coğrafyada zeytin yalnızca aileden aileye değil, emek de kuşaktan kuşağa aktarılıyor.

Murat Kara'nın güler yüzlü eşi ve kızının onun en büyük destekçisi olarak aynı sofranın etrafında, aynı hedef için çalışması; günümüzde giderek az rastlanan aile dayanışmasının güzel bir örneğiydi. Bir restorandan çok daha fazlasını, birlikte üretmenin ve birlikte var olmanın hikâyesini temsil ediyorlardı.

Belki de Trilye'nin gerçek zenginliği tam da burada saklıdır; insanların birbirine omuz verdiği, emeğin aile içinde paylaşıldığı ve hayatın dayanışmayla güzelleştiği bu sıcak insan hikâyelerinde...

O nedenle çocuklarımıza bırakacağımız en değerli mirasın yalnızca evler, arsalar ya da banka hesapları olmadığını düşünüyorum.

Asıl miras; kültürdür.

Asıl miras; sofradır.

Asıl miras; paylaşma ve dayanışma kültürüdür.

Zeytinyağı da bu mirasın en kıymetli temsilcilerinden biridir. Rengiyle, kokusuyla, lezzetiyle ve doğallığıyla binlerce yıllık bir üretim kültürünün günümüze ulaşan altın rengindeki hatırasıdır.

Bu arada Trilye'nin yalnızca tarihi ve lezzetleri değil, insanları da çok özel.

Trilye Kültür ve Turizm Dayanışma Derneği Kurucu Başkanı Semiha Öztan , Mudanya Girit ve Yanya Derneği Başkanı Zehranur Özman Biricik; "Şeker Hanım Atölyesi" markasıyla Bursa'nın örnek kadın girişimcilerinden biri haline gelen Dilek Şeker, bu toprakların üreten ve değer yaratan kadınlarına sadece birkaç örnek.

Festival alanında yol boyunca kurulan stantlarda ise Trilye'nin ve Mudanya'nın emekçi kadınları vardı.

Kimi kendi bahçesinden topladığı zeytinleri, kimi evinde yaptığı reçelleri, tarhanaları, sabunları, erişteleri, kimi de yıllardır yaşattığı geleneksel lezzetleri ziyaretçilerin beğenisine sunuyordu.

Onlar gibi daha niceleri, Trilye'nin ve Mudanya'nın kültürel mirasını yaşatmak için emek veriyor.

Yolunuz Trilye'ye düşerse sadece tarihi yapıları gezmeyin.

Sokaklarında kaybolun.

Bir zeytin ağacının gölgesinde oturun.

Denize karşı çay için.

Yerel üreticilerden alışveriş yapın.

Bir balık sofrasına misafir olun.

Ve mutlaka insanların hikâyelerini dinleyin.

Çünkü Trilye'nin asıl hazinesi taş binalarında ya da kartpostallık manzaralarında değil;

insanında, kültüründe ve yüzyıllardır kök salan zeytin ağaçlarının anlattığı hikâyelerdedir.

Belki de bu yüzden Trilye'den ayrılırken yanınızda yalnızca birkaç şişe zeytinyağı ya da birkaç kalıp sabun götürmezsiniz.

Biraz tarih,

biraz hatıra,

biraz da bu toprakların ruhunu götürürsünüz.