Sizin Tercihiniz Nedir? Kavun mu? Karpuz mu?

"Yaz mevsiminin takvimde bir başlangıç tarihi vardır. Ama insanın ruhunda yaz, ilk kavun kokusu ve ilk karpuz dilimiyle başlar."

Yaz geldiğinde Türkiye'de her evde, her pazarda, her piknikte aynı tatlı tartışma yeniden başlar:

"Kavun mu daha güzel, karpuz mu?"

Kimileri kavunun mis gibi kokusundan vazgeçemez.

Kimileri buz gibi bir karpuz diliminin yerini hiçbir meyvenin dolduramayacağını söyler.

Aslında bu sorunun doğru bir cevabı yoktur.

Çünkü biri yazın kokusudur...

Diğeri yazın serinliği...

İkisi de Anadolu sofralarının vazgeçilmezidir.

Ve ikisi de yalnızca bir meyve değil, kültürümüzün sessiz kahramanlarıdır.

Yazın Geldiğini Bir Meyve Haber Verir

Türkçede dünyanın en güzel deyimlerinden biri vardır:

"Karpuz kabuğu denize düştü."

Takvimler 21 Haziran'ı gösterse de bizim için yazın gerçek başlangıcı bu cümledir.

Bu söz; deniz mevsiminin açıldığını, çocukların okulların kapanmasıyla sahillere koştuğunu, pikniklerin başladığını, balkon sofralarının kurulduğunu anlatır.

Belki de dünyada yazın gelişini tek bir meyveyle anlatan ender milletlerden biriyiz.

Çünkü bizim kültürümüzde karpuz yalnızca yenmez...

Mevsimi de başlatır.

Afrika'dan Anadolu'ya Uzanan Yolculuk

Karpuzun hikâyesi yaklaşık beş bin yıl önce Afrika'da başlıyor.

Bugünkü Sudan ve çevresinde yetişen yabani karpuzlar zamanla insanların seçerek geliştirdiği en değerli yaz meyvelerinden biri hâline geliyor.

Eski Mısır'da firavun mezarlarına karpuz bırakıldığı biliniyor.

İnanışa göre öteki dünyada susuzluğu giderecek en değerli armağanlardan biriydi.

Kavunun yolculuğu ise Orta Asya, İran ve Anadolu arasında şekillendi.

İpek Yolu boyunca taşınan kavun, Osmanlı döneminde büyük değer kazandı.

Evliya Çelebi, Anadolu şehirlerini gezerken kavunlardan övgüyle söz eder.

Osmanlı saray mutfağında yaz sofralarının vazgeçilmezlerinden biri hâline gelir.

Bugün Türkiye, hem kavun hem de karpuz üretiminde dünyanın en önemli ülkeleri arasında yer alıyor.

Osmanlı'nın Kavuncubaşıları

Osmanlı Sarayı'nda kavun ve karpuz sıradan bir meyve değildi.

Saray bostanlarında yalnızca bu ürünlerin yetiştirilmesiyle ilgilenen usta bahçıvanlar vardı.

Padişahın sofrasına gelecek kavunun olgunluğu, kokusu ve tadı büyük bir titizlikle kontrol edilirdi.

İyi kavun yetiştirmek adeta bir sanat sayılırdı.

Bugün gurme şeflerin peşinde koştuğu mükemmel ürün anlayışının kökleri belki de o bostanlarda saklıydı.

Bereketin Mitolojik Simgesi

Antik çağ insanı büyük meyvelere yalnızca yiyecek gözüyle bakmıyordu.

Binlerce çekirdeği olan meyveler bereketin ve yaşamın sembolüydü.

Bir karpuzun içindeki yüzlerce çekirdek...

Bir kavunun taşıdığı sayısız tohum...

Doğanın insana söylediği en eski cümlelerden biriydi:

"Hayat paylaşınca çoğalır."

Belki de bu yüzden yaz sofralarının ortasına bırakılan kocaman bir karpuz ya da mis kokulu bir kavun, yalnızca meyve değil; bereketin de simgesiydi.

Bursa'nın Yaz Kokusu

Benim çocukluğumun Bursa'sında yaz, hava sıcaklığından önce pazarlarda hissedilirdi.

Daha manav sokağına girmeden burnunuza kavun kokusu gelirdi.

Bir yanda Bursa Ovası'nın bereketi...

Diğer yanda Karacabey'in, Mustafakemalpaşa'nın, Yenişehir'in verimli topraklarında yetişen yaz ürünleri...

Tezgâhlarda üst üste dizilmiş çizgili karpuzlar...

Sapsarı kavunlar...

Ve manavın hiç değişmeyen sesi:

"Keselim abi... Bal gibi..."

Bazı cümleler insanın ömrü boyunca kulağından silinmez.

Kavun Kokusunun Hafızası

Bilim insanları, hafızayla en güçlü bağı kuran duyunun koku olduğunu söylüyor.

Belki de bu yüzden çocukluğumuzu düşündüğümüzde önce kavun gelir aklımıza.

Çünkü kavun yalnızca tadıyla değil...

Kokusuyla yaşayan bir meyvedir.

Eskiden Anadolu evlerinde olgun kavunlar odalara bırakılırdı.

Doğal bir oda parfümü gibi...

Evi sessizce yaz kokusuyla doldururdu.

Karpuz ise tam tersidir.

Kokusuyla değil...

Serinliğiyle konuşur.

Yaklaşık yüzde 92'si sudan oluşur.

Yaz sıcağında doğanın en güzel ikramlarından biridir.

Üstelik içerdiği likopen, C vitamini ve antioksidanlar sayesinde yalnızca serinletmez; sağlığımıza da katkı sağlar.

Kavun ise beta-karoten, potasyum ve C vitamini bakımından yazın en değerli meyvelerinden biridir.

Beyaz Peynirle Kurulan Dostluk

Dünyanın birçok ülkesinde kavun ve karpuz tatlı olarak yenir.

Ama Türkiye'de hikâye biraz farklıdır.

Biz onları beyaz peynirle aynı tabağa koyarız.

İlk bakışta şaşırtıcı gibi görünür.

Ama aslında mükemmel bir denge vardır.

Meyvenin doğal şekeri...

Peynirin hafif tuzluluğu...

Birbirini tamamlayan iki eski dost gibidir.

İtalya'da kavun, ince dilimlenmiş prosciutto ile sunulur.

Yunanistan'da karpuz, feta peyniriyle eşleştirilir.

Biz ise yüzyıllardır beyaz peynir, kavun ve karpuzu aynı yaz sofrasında buluşturuyoruz.

Belki de gastronomi bazen en sade tariflerde gizlidir.

Karpuzdan Yapılan Fenerler

Bugünün çocukları tabletlerle büyüyor.

Bizim çocukluğumuz ise hayal gücüyle...

Karpuz yenildikten sonra kabuğu çöpe gitmezdi.

İçi oyulur...

Gözleri ve ağzı kesilir...

İçine küçük bir mum yerleştirilirdi.

Akşam olduğunda ortaya çıkan karpuz feneri, çocukların en büyük eğlencesiydi.

Bugün dünyaya "Halloween" balkabakları pazarlanıyor.

Oysa Anadolu'nun pek çok köyünde çocuklar yıllar boyunca karpuzdan fener yapıyordu.

Belki de kültürümüzün bu güzel ayrıntılarını yeterince anlatamadık.

Bir Karpuz Nasıl Seçilirdi?

Eskiden büyüklerimizin kendilerine özgü yöntemleri vardı.

Karpuza vururlar...

Çıkan sesi dinlerler...

Sapına bakarlar...

Altındaki sarı lekeyi incelerler...

Sonra büyük bir güvenle şöyle derlerdi:

"Bu tamam..."

Bugün buna deneyim diyoruz.

Oysa bu, nesilden nesile aktarılan sessiz bir halk bilgeliğiydi.

Japonya'nın Kare Karpuzu

Dünyanın en ilginç karpuzlarından biri Japonya'da yetiştiriliyor.

Cam kalıpların içinde büyütülen kare karpuzlar, taşınmayı kolaylaştırmak amacıyla geliştirilmiş.

Bugün çoğu dekoratif olarak satılıyor ve fiyatları yüzlerce dolara ulaşıyor.

Biz ise karpuzun şekline değil...

Sofrada kaç kişiyle paylaşıldığına bakıyoruz.

Çünkü Anadolu kültüründe bereket, paylaşınca büyür.

Yazın En Güzel Diplomasisi

Bugün ülkeler mutfaklarıyla tanınıyor.

İtalya pizzasıyla...

Japonya suşisiyle...

Meksika tacosuyla...

Türkiye ise belki de dünyanın en güzel yaz sofralarından birine sahip.

Buz gibi bir karpuz...

Mis gibi kokan bir kavun...

Yanında birkaç dilim beyaz peynir...

Ne uzun tarif gerekir...

Ne saatler süren hazırlık...

Sadece paylaşacak insanlar yeterlidir.

Ünlü Fransız gastronom Jean Anthelme Brillat-Savarin bir zamanlar şöyle demişti:

"Bana ne yediğini söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim."

Ben bugün bu sözü biraz değiştirmek istiyorum:

"Bana yaz sofranı göster, sana hangi kültürde büyüdüğünü söyleyeyim."

Çünkü Anadolu'da yaz; yalnızca sıcak hava değildir.

Yaz...

Pazardan eve taşınan ilk kavundur.

Soğuk suya bırakılan ilk karpuzdur.

Denize düşen karpuz kabuğudur.

Çocukların karpuz kabuğundan yaptığı fenerdir.

Balkonda paylaşılan beyaz peynirli sofradır.

Ve belki de en önemlisi...

Çocukluğumuzun her yaz yeniden bize uğramasıdır.

Öyleyse gelin...

Bu yaz da aynı soruyu soralım:

Kavun mu? Karpuz mu?

Ben yine taraf olmayacağım.

Çünkü biri yazın kokusuysa...

Diğeri yazın serinliğidir.

Yazın gerçek lezzeti ise ikisinin aynı sofrada, aynı gülümsemede ve aynı hatırada buluştuğu andır.