Kansızlık (Anemi) nedir?

Kansızlık olarak da bilinen anemi, vücutta dokulara oksijen taşıyacak kadar sağlıklı kırmızı kan hücresinin bulunmaması veya hemoglobin proteinin normalden düşük olmasıdır. Anemi durumu kan testinde düşük hemoglobin veya hematokrit olarak yer alır. 

KANSIZLIK (ANEMİ) NEDİR?

Anemi olarak da adlandırılan kansızlık, vücutta organ ve dokulara yeterli oksijeni taşıyacak kadar sağlıklı kırmızı kan hücresi veya hemoglobinin bulunmaması durumudur. Kansızlık, vücudun doku ve organlarına oksijen akışının azalmasına yol açarak birtakım belirtiler ortaya gösterir. Yorgunluk, ciltte solgunluk, nefes darlığı, baş dönmesi ve hızlı kalp atışı gibi semptomlar kansızlığın işaretleri olarak değerlendirilir.

Kırmızı kan hücresi üretiminin eksikliği başta olmak üzere kritik vitamin ve minerallerin eksikliği kansızlık meydana gelmesine neden olur. Kandaki hemoglobin seviyesinin litre kan başına erkeklerde 130 gram, kadınlarda 120 gram, yeni doğanlarda ise 140 gramın altında olması anemi olarak değerlendirilir.

Hem erkek hem de kadınlarda rastlanabilen anemi, genç yaştaki kadınlarda anemiye bağlı demir eksikliği durumu fazla görülür. Bunun sebebi ise regl dönemlerinde kadınların çok fazla kan kaybetmelerinden kaynaklanır.

Geçici olmakla birlikte kronik bir şekilde de yaşanabilen kansızlık çeşitli ilaçlar, tedavi yöntemleri ve beslenme programlarıyla etkisi azaltılabilir.

KANSIZLIK (ANEMİ) NEDEN OLUR?

Aneminin 4 ana nedeni vardır; kan kaybı, kırmızı kan hücresi üretimi eksikliği, kırmızı kan hücrelerinin hızlı yıkımı ve kırmızı kan hücrelerinin yapımı için gerekli olan vitamin ve mineraller (demir, B12 vitamini ve folik asit) alım veya emilim eksikliğidir.

Kan kaybı sonucu oluşan anemilerin en büyük nedeni; kadınlarda adet kanamaları, gastrointestinal ( mide- bağırsak sistemi ile ilgili) kanamalar, trombositlerin veya pıhtılaşma faktörlerinin azalmasına bağlıdır. Kırmızı kan hücresi üretiminin olmaması çeşitli kronik hastalıklar, kemik iliği kanserleri (lösemi)  ve kırmızı kan hücrelerinin hızlı yıkımına sebep olan kalıtsal hastalıklara bağlı olarak oluşabilir. Ayrıca bazı ilaçlar, bazı otoimmün hastalıklar, kanserler, hamilelik, bebeklik çağı, ergenlik ve ileri yaş anemi nedenleri arasında yer almaktadır.

Vücudun kırmızı kan hücrelerini üretebilmesi için B12 gibi ve folik asit (B9) gibi vitaminlere, demir gibi minerallere de ihtiyacı vardır. Demir eksikliği anemisinin en yaygın nedenleri arasında bulunmaktadır. Demir, oksijen taşınmasını sağlayan hemoglobinin merkezi bileşenidir. Vücutta az demir varsa, daha az hemoglobin oluşur ve daha az oksijen taşınır. Demir eksikliği anemisi kadınlarda erkeklerden daha yaygın görülmektedir. Demir eksikliğine genellikle fazla adet kanaması veya yetersiz beslenme neden olur.

KANSIZLIK (ANEMİ) TÜRLERİ NELERDİR?

Kansızlık kendi içinde aplastik anemi, hemolitik anemi, megaloblastik anemi ve pernisiyöz anemi olarak dörde ayrılır.

Aplastik anemi

Aplastik anemi, kemik iliğindeki bir bozukluktan kaynaklanır. Kemik iliğinin kan oluşturan hücreleri bağışıklık sistemi hücreleri tarafından yok edilir. Bu, yeterli kanın yeniden üretilemeyeceği anlamına gelir. Sadece kırmızı kan hücrelerinin değil, aynı zamanda diğer kan hücrelerinin de sayısı da azalır.

Hemolitik anemi

Hemolotik anemide kırmızı kan hücreleri normal ömürlerini tamamlayamadan yıkıma uğrayarak yok olurlar. Kemik iliği yeni kan hücrelerini vücudun ihtiyacı olan sürede üretemez ve anemi meydana gelir. Hemolotik aneminin birçok nedeni olabilir.  Vücudun kendi antikorlarının kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasına neden olduğu otoimmün hemolitik anemi de vardır.

Megaloblastik anemi

DNA sentezinde oluşan bir bozukluk sonucu ortaya çıkar. B12 vitamini veya folik asit (B9) eksikliğinden kaynaklanmaktadır.  Megaloblastik anemi de alyuvarlar daha az miktarda üretilir ama normalden daha büyük yapıda olurlar.

Pernisiyöz anemi

Pernisiyöz anemi B12 vitamini eksikliğinden kaynaklanan otoimmün bir anemi türüdür. B12 vitamini kan oluşumu için gereklidir. Vücutta B12 vitamini, intrinsik faktör olarak adlandırılan bir glikoprotein yoluyla midede emilmektedir. Bu hastalıkta vücudun kendi antikorları B12 vitamininin vücut tarafından emilimini engeller.

KANSIZLIK (ANEMİ) BELİRTİLERİ NELERDİR?

Halsiz ve bitkin hissetme, baş ağrısı, nefes darlığı, kalp atışının hızlanması, ciltte solgunluk gözlenmesi ve el-ayaklarda soğukluk yaygın kansızlık belirtileridir.

Kırmızı kan hücrelerinin veya hemoglobin yetersizliği ile ortaya çıkan genel anemi belirtileri şunlardır:

Bitkin ve yorgun hissetme

Cildin soluklaşması

El ve ayaklarda soğukluk

Hafif aktivitede bile nefes darlığı ve kalp ritminde düzensizlik

Baş ağrısı

Baş dönmesi

Tırnakların kırılgan hale gelmesi

Dilde iltihap ve yaralanmalar

Gıda dışı şeyleri yeme isteği (pika sendromu)

El ve ayaklarda karıncalanma

Konsantrasyon bozukluğu

Agresif ve sinirli olma

Libido kaybı

Zayıf ve yorgun hissetme

Kırmızı kan hücrelerinin kanda yetersiz oluşu, organlara az sayıda oksijen taşınmasına sebebiyet verir ve bu durum da zayıflık, yorgunluk ve enerji düşüklüğü yaşatır.

Baş ağrısı

Organların işlevsel çalışacak kadar kan ve oksijen alamaması durumu, beyindeki kan damarlarını şişirir ve bu durum baş ağrısına neden olan basınç yaratır. Aynı basınç baş dönmesi de meydana getirir.

Baş dönmesi

Baş ağrısında olduğu gibi kansızlık sebebiyle beyine yeterli kan ve oksijen ulaşamadığında baş dönmesi de özellikle aşırı kansızlık belirtileri arasında sayılır.

Nefes darlığı

Vücut oksijen açısından zengin kanı alamadığı zaman nefes darlığı gibi semptomlar yaşanır.

Kalp atışının hızlanması

Kanda oksijen seviyesi düşük olduğunda kalp bunu telafi etmek için daha fazla çalışmak zorunda kalır. Bu durum da kalbe çok fazla baskı uygulayarak kalbin daha hızlı ve düzensiz atmasıyla birlikte kişinin ağrı hissetmesine neden olabilir. Tedavi edilmeyen anemi, altta yatan kardiyovasküler sorunları tetikleyebilir.

Cildin sogunlaşması

Kansızlığın sebep olduğu yetersiz kan akışı, ciltteki kan akışını da azaltır ve bu durum ciltte solukluk meydana getirir. Cilt solgunluğu aşırı kansızlık belirtilerindendir.

El ve ayaklarda soğuklik

Anemisi olan kişilerin vücutlarında kan dolaşımı zayıf olur çünkü dokulara oksijen taşıyacak kadar kırmızı kan hücresi bulunmaz. Bu sebeple el ve ayaklarda üşüme olur. Özellikle aşırı kansızlık belirtileri el ve ayakların üşümesidir.

El ve ayaklarda karıncalanma

El ve ayaklardaki kan dolaşımının yetersizliği sebebiyle kramplarla birlikte karıncalanma hissi de oluşur.

Tırnakların kırılgan hale gelmesi

Demir, vücudun çalışması için gerekli olan, hücrelere oksijen taşıyan bir bileşik olan hemoglobinin yapımında çok önemli bir görev üstlenir. Demir eksikliği anemisinin yaygın belirtileri arasında da kırılgan tırnaklar kabul edilir.

Konsantrasyon bozukluğu

Özellikle demir eksikliği anemisi olan kişilerde bilişsel problemlerle birlikte konsantrasyon bozukluğu da yaşandığı görülmüştür.

Agresif ve sinirli olma

Kansızlık ve demir eksikliği özellikle çocuklarda merkezi sinir sistemini etkileyerek davranışlarda agresiflik yaşatabilir.

KANSIZLIĞA (ANEMİ) NE İYİ GELİR?

Anemi veya kansızlığa iyi gelen bazı doğal besinler söz konusudur. Özellikle pekmez, tahin helvası, kuru incir, kuru üzüm, kırmızı et, kabuklu deniz ürünleri, tavuk, karaciğer, böbrek gibi sakatatlar kansızlığa iyi gelir. Bunlarla birlikte dut, çilek, muz, kavun ve portakal da kan yapan meyveler arasındadır.

Ayrıca doğru beslenmeyle folik asit ve B12 vitamini değerleri de artırılabilir. Gerekli miktarlar gıda yoluyla alınamıyorsa, vitamin ve mineral takviyeleri yardımcı olabilir. Bu takviyeler, ilaç etkileşimlerine neden olabileceği için mutlaka uzman bir hekim kontrolünde kullanılmalıdır. Vegan veya vejetaryenlerin, demir ve B12 vitaminini hayvansal ürünlerden temin edemedikleri için, vitamin ve mineral takviyesi almaları tavsiye edilir.

KANSIZLIK (ANEMİ) NASIL TEŞHİS EDİLİR?

Anemi teşhisi klinik muayene ve tam kan sayımı ile belirlenir. Tam kan sayımı testi ile (hemogram analizi) kandaki hemoglobin seviyesi değerlendirir. Değerler normal sınırın altındaysa anemi tanısı konmaktadır. Hemogramın analizi aneminin sınıflandırılmasını mümkün kılmaktadır. Gerek görülürse periferik yayma, dışkı ve idrar örnekleri, dalak ve böbreklerin ultrason görüntüleri de analiz edilmektedir.

KANSIZLIK (ANEMİ) NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Aneminin birçok nedeni bulunur ve tedavi nedenine göre belirlenmektedir. Demir eksikliğinden kaynaklanan anemilerin tedavisinde yeterli kan üretiminin tekrar sağlanması için demir takviyesi kullanılmaktadır. 

Kronik hastalıklar sonucu oluşan anemilerde kronik hastalık tedavi edilmelidir. Çok şiddetli anemi tablolarında kişinin hastaneye yatması ve kan transfüzyonu (nakli) gerekebilir. Bunu yapma kararı; aneminin süresi, hastanın yaşı ve önceki hastalıkları gibi çok çeşitli faktörlerden etkilenmektedir.

H2: KANSIZLIK (ANEMİ) HAKKINDA SIK SORULAN SORULAR

Kansızlık ne zaman tehlikelidir?

Şiddetli demir eksikliği anemisi, anormal derecede hızlı kalp atışı (taşikardi) veya kalbinizin vücudunuza doğru basınçta yeterli kanı pompalayamadığı kalp yetmezliği gibi kalbi veya akciğerleri etkileyen durumlarda tehlikeli bir hal alabilir.

Kaynak: BURSADA BUGÜN

Sağlık, 2023.12.13 10:10