Türkiye'nin savunma projeleri ihalelerine sert bir eleştiri geldi. S Bilişim Danışmanlık tarafından hazırlanan son raporda "ülke savunma işlevi; mali kaynak, mali kaynağın süre bileşimi, insan kaynağı, kritik tedarikler, dış politikayı destekleme ve toplam etkinlik bakımlarından aksatılmıştır." ifadelerine yer verildi.
Wall Street Journal'dan Fercan Yalınkılıç'ın haberine göre, hazırlanan raporda son dönemdeki büyük profilli projeler olan savunma helikopteri ATAK, gemi projesi MİL-GEM ve milli tank projesi ALTAY ihalelerinde alınan kararların siyasi olduğu ve savunma açığı yaratacağı vurgulandı.
Raporda ayrıca savunma ihalelerinde verilen kararların Gezi Parkı olaylarıyla Başbakan Erdoğan ve Koç grubu arasında yaşanan gerginliğin etkisiyle verildiği de belirtildi.
Wall Street Journal'ın haberi şöyle devam ediyor:
"Yeditepe Üniversitesi Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Bilimi Bölümü öğretim üyesi ve Hava Harp Okulları'nda da öğretim görevlisi olarak çalışan Prof. Dr. Mesut Hakkı Caşın Türkiye'nin içinde bulunduğu ortamda tehdit kaynağının değiştiğini söyledi. S Bilişim Danışmanlık'ın raporuna da katkıda bulunan Caşın, "Türkiye'nin etrafında bulunan füze ve kimyasal silah tehditi füzesavar ihtiyacını kritik yapıyor. NATO'nun desteğine rağmen 1991 Körfez Savaşı'ndan bu yana 20 yıldır füze tehdidi olmasına karşın hala füze savunma sistemlerine karar veremiyoruz, üretemiyoruz," diyerek Türkiye'nin bu sistemlere hızlı bir şekilde sahip olmasının öneminin altını çiziyor.
Savunma İşlevinde Aksaklıklar ve Tank Motoru isimli raporda, "2003-2013 Döneminde kamuca kullanılan kaynakların ülke toplam kaynaklarına oranı düşürülmüştür. Kamuda kullanılan kaynakların düşürülmesi, 'bütçe ve borçlanma' odaklı bakıldığında doğru ve isabetlidir. Geniş açı bakılıp mülk esaslı işleyişler katıldığında, kamuda kaynak kullanımlarının ülke toplam kaynaklarına oranı, bütçe ve borçlanma odaklı bakışa nazaran daha yüksektir. Kamuda kaynak kullanımına bütçe odaklı bakıldığında en ciddi düşüş savunma harcamalarındadır. Ak Parti döneminde savunmadan alınıp eğitim-sağlığa kaydırılmış görünen kaynakların mülk esaslı işleyişlerle birlikte bakıldığında siyasi değeri farklılaşmaktadır. Ak Parti'nin bürokratik hizmet esaslı devlet anlayışı, kamu kaynak/harcama bileşimleri düzeyinde büyük ölçüde, savunma işlevlerinin tahribi değerindedir," denerek, savunma kaynağının azalmasının yaratacağı problemlere dikkat çekiliyor.
SAVUNMADA CİDDİ AÇIK VAR
Son dönemde savunmaya ağırlık verilmemesine ise şu sözlerle dikkat çekiliyor:
"Yaklaşık on yıldır; ATAK ve MİL-GEM'de kısmi ilerlemeler hariç ciddi savunma tedariki gerçekleştirilememiştir. ABD'den güçlükle alınan F-16 blok 50 uçakların sayısı az, İsrail ve Mısır'a verilenler dikkate alındığında değeri düşüktür. Terörle mücadelede elzem hücum helikopterleriyse henüz tedarik edilememiş, ABD-Obama, Kongre direncini kıramamıştır"
"Türk dış politikasının kilitlenmiş sahalarının başında Doğu Akdeniz gelmektedir. Doğu Akdeniz, bölgesel bozuk denklemde kuvvetle muhtemel kritik çatışma sahasıdır. Doğu Akdeniz'de su üstü deniz muharebe gücünün muhafaza ve etkinliğiyse, öncelikle su altı muharebe yeteneklerine (aşırı) bağlıdır. Almanya'dan satın alınan gelişmiş denizaltıların teslimatı gecikmeli ve sorunludur. Almanya ile pürüzlü hale getirilen ilişkiler, bedel önemli kısmı ödenmiş denizaltıların teslimini geciktirmiştir."
Prof. Dr. Caşın Türkiye'nin Akdeniz'de üstünlüğünü korumak için donanmanın modernizasyonun gerektiğine dikkat çekiyor. Bunu da Caşın şu sözlerle anlatıyor: "Bununla beraber Türkiye'nin gemi-savar füzelerine ihtiyacı var. Denizaltıların modernizasyonu gerekiyor. Bu durumlar Türkiye'nin Akdeniz'deki güçlü donanma olma durumunu etkiliyor. Ayrıca bir personel ve komuta kontrol sıkıntısı var. Devam eden davalardan dolayı donanmada ve TSK'de moral problemi var. Ordunun bütçesinin paylaşılmaması lazım. Türkiye ordusunun yüksek ateş gücüne ve yüksek mobilizasyona sahip böyle bir orduyu hem NATO'nun desteklemesi gerekiyor. Türkiye'nin bu projeleri NATO'nun ihtiyaçlarına da yön verebilmeli. Türkiye deniz gücünü acil olarak artırmalı"
Hükümetin izlediği savunma stratejisi için olumlu konuşan Ekonomik ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi'nden Can Kasapoğlu, ORSAM'a Haziran sayısında yazdığı yazıda 10-15 milyar dolarlık bütçesiyle Türkiye'nin stratejisinin, bölgesel güç olmak için gerekli olan sürdürülebilir ve efektif bir tedarik ve geliştirme kabiliyetine ulaşmak olduğunu söyledi. Hükümetin izlediği ordu modernizasyonunu olumlu bulan Kasapoğlu, ülkenin maliyet bilinçli iyi bir bütçe yönetimi yapması gerektiğini söyledi. Türkiye'nin güçlü bir donanma ve amfibik kapasiteye sahip olmasının şart olduğunun da altını çizdi.
S Bilişim Danışmanlık'a göre de Türkiye'nin güvenliğinin sağlanmasında yerli kaynaklara yönelmesi olumlu bir gelişme iken yerli projeler olan ATAK, MİL-GEM ve ALTAY ise şu şekilde raporda yer almakta:
"ATAK projesinde ciddi risk alınarak hacimli harcama yapılmış, helikopterin işlevsel açıdan asli/acil unsurları tamam ikincil unsurları aksak görünmekte, aksaklıkların aşılacağı tahmin edilmektedir. G. Doğunun ters kompartıman yüksek dağlık arazisinde güçlü motor, yüksek manevra kabiliyeti ve nispi uzun menzil gerekleri gözetilerek üretim, büyük ölçüde gerçekleştirilmiş görünmektedir. Helikopter geçici kabulünde kara havacılarının teknik direnci, işlevsel kabul edilmelidir."
"MİL-GEM projesinde uzun yıllar uğraş ve güçlükle teşkil ettirilen yüksek vasıflı planlamalar somutlaştırılmış, deniz Kuvvetleri tersanesinde inşa edilen Heybeliada ve Büyükada'dan sonra bakiye altı geminin gemi inşaları ihale edilmiş, kazanan firma Koç Grubu sözleşme görüşmelerine başlamıştır. İnşaların kamudan özele transferinde "temel saik", savunma işlevinde yol açılan açığın kapatılması başka ifadeyle sürattir."
"Gerek MİL-GEM sözleşme görüşmelerinde gerek yürütülen ALTAY projelerinde daha önce kamuca yürütülen ve türlü adli vakalarla nitelikli insan kaybına neden olan aksaklıklara bu kez yol açılmamıştır. Mühendislik-tasarım-uygulama-üretim safahatında sızma olmamış, nitelikli insan varlığımızın değil can güvenlik tehdidi kimlikleri deşifre dahi edilmemiştir"
"MİL-GEM projesinde beklenmedik ve anlaşılmadık daha doğrusu kamucu karar mimarisine aykırı işleyiş ilginçtir: Savunma Sanayi İcra Komitesi, kendi ihale/sözleşmelere görüşme başlama kararlaştırmasını kamu yararına aykırı bularak kendisi iptal etmiş, yeni ihaleye çıkılacağını ifade etmiştir. Gerekçe; ihaleye iştirakçi diğer firmaların itirazları ve denetim birimlerinin ikazlarıdır. Bakiye altı gemi için Deniz Kuvvetleri tersanesinde üretime tekrar geçileceğine dair haberleştirmeler izlenmiştir. MİL-GEM projesinde Savunma Sanayi İcra Komitesi kendi ihale kararını kamu yararına aykırı bulmakla birlikte aynı konuda tıpa tıp aynı komitenin yeni kararlaştırma gerekçesi ve eski kararının varsa yol açtığı zararı somutlaştırmaya ve takibe dair prosedürleri tüketilmemiştir. Sadece sözleşme görüşmelerine başlama/iptalden kaynaklanan süre yitimi bir yıla yakındır."
TANKLARIN YAŞI 40'I BULUYOR
Prof Dr. Caşın da tank projesinin kritik olduğunu belirtiyor. "Türkiye 1980'den bu yana başladığı askeri modernizasyonu tamamlamak zorunda. Türkiye'nin sahip olduğu 4000 tanktan bazılarının yaşı 40'ı buluyor. Türkiye dağlık bir ülke olduğu için, terörle mücadele sırasında da tankların önemi anlaşılmıştır. Bu projenin gecikmesinin sebebi ne olursa olsun dere geçerken at değiştirilmez. Türkiye'nin tank projesinin bir an önce üretime girmesi lazım," diyen Caşın tankların önemine dikkat çekiyor.
"ALTAY projesinde de kamuda uzun uğraş ve güçlükle teşkil ettirilen planlamalar somutlaştırılmış, tank prototip imali bütün şeklinde ihale edilmiş, kazanan firma Koç Grubu farklı nitelikte prototipler teslimatını başarmıştır. Gerek kamu gerekse Koç Grubu'nda prototiplerin imali için harcanan kaynak rakamları hacimli, lisanslamalar ve bedelleri ortada, projeye hasredilen mühendis-tekniker nitelikli insan kaynağı tahminlerin ötesindedir. Başarıyla yürüyen ve yerli-yabancı dostlar herkesçe diyelim imrenilen projede kamucu son tutum, prototip dahi olsa imali bütün şeklinde ihale edilmiş projede tank motor üretim firmasını farklılaştırmaktır."
`İşleyişten anlaşılan, SSM, siyasi irade talimatıyla ALTAY tank motorunu üretmek için teklif çağrısında bulunup (yaklaşık Aralık.2012) ihale teklifleri teslim (yaklaşık Ocak-Şubat.2013) almıştır. Yaklaşık Mayıs.2013'te tekliflere geri dönüş yapılacağı beklentisi teklifçi firmalarda, yol açılan eksenleşme sevimsizdir. Basından izlendiği kadarıyla HEMA-BMC-TÜMOSAN "teklifçi" firmalardır. ALTAY tank motorunun tankın bütünüyle tasarım ve üretiminde yeri/konumu açıktır. Motor gibi tank için en kritik konumda parçaya ayrı ihale ve üretim planlamak, başarıyla yürüyen projede Koç Grubu'nu muazzam ve haksız baskılayıcıdır. Kamucu son tutum, ayrıca, ihale düzeninin dışında ve süreye yayılı olarak işletilmektedir."
ALTAY tank motorunun tankın bütünüyle tasarım ve üretiminde yeri/konumu açıktır. Motor gibi tank için en kritik konumda parçaya ayrı ihale ve üretim planlamak, başarıyla yürüyen projede Koç Grubu'nu muazzam ve haksız baskılayıcıdır. Kamucu son tutum, ayrıca, ihale düzeninin dışında ve süreye yayılı olarak işletilmektedir."
GEZİ'NİN ETKİSİYLE KARAR ALINIYOR
Raporda savunma ihalelerinde verilen kararların Gezi Parkı olaylarıyla Başbakan Erdoğan ve Koç grubu arasında yaşanan gerginliğin etkisiyle verildiği de belirtilmekte:
"Koç Grubu, bir yandan, tank imalinde yürüyen sistemini yavaşlatmak belki durdurmak, diğer yandan, önceki tüm planlama-tahsis ve harcamalarının risk altında oluşunu tedbir altına almak durumundadır. Tank seri imali için ek tedarik anlaşmalarının, bunların ön ödemelerinin, üretim yerlerinde zaman/makine tahsislerinin, sair işleyişlerin ederleri malumdur. Kamucu kararlaştırma aşikâr, ihale somut, yatırımlar yapılmış, işleyiş pürüzsüz, başarı ortadayken tank motor üretim firmasını farklılaştırmanın izahı güçtür. Teklifçi firmalar tamamının toplam motor üretiminin her tür ederi, Koç Grubu'nun yıllık yaklaşık 500.000 motor üretim beceri ve on yıllara dayalı tecrübesi yanında sıfırdır. Koç Grubu ağır motor üretimine dair ayrıca hassasiyet halinde, verilen/alınan lisanslarla küresel üreticilerin tescil ettiği başarılar hatırlatılmalıdır. Koç Grubu'nun ALTAY tank üretimi için dolaylı/doğrudan hasrettiği Türkiye'nin en seçkinlerinden oluşan mühendis-tekniker sayısı (1.100) hayli yüksektir."
Rapor son paragrafında ise ihalelerde alınan kararların olası etkilerini şöyle sıralanmış:
"Savunma işlevinde aksaklıkların dış politikayı desteklemede yol açtığı olumsuzluklar; Doğu Akdeniz-İsrail ve Suriye çekişmelerinde barizleşmiş, işleyişin Ak Parti iktidar dönemleriyle ilgisi kısmi, yapısal unsur nedeniyle fasıl tolore edilebilirdir. Doğu Akdeniz'de savunma işlevindeki aksaklıklar, İsrail-Yunan-Rum petrol-gaz çıkartma anlaşmalarına tepki şeklinde Irak Kuzeyi petrol anlaşmalarında savrulmaya, küresel petrol piyasa denklemleriyle zıtlaşmalara yol açmaktadır. Savunma işlevindeki aksaklıkların, savunmanın toplam etkinliğini düşürdüğüne dair değerlendirmeler küresel platformların çok sayıda materyalinde detaylandırılmış, genişletilmeyecektir.""
Kaynak: BURSADA BUGÜN
Siyaset, 2013.11.28 07:55