Bursa'da şehir içi toplu taşımanın birçok farklı alternatifi bulunuyor. Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı metro ve tramvay hizmetlerini kapsayan yer altı ve yer üstü raylı sistemleri, otobüsler ve midibüsler vatandaşların şehir içi ulaşım seçeneklerinin başında geliyor; öte yandan taksiler, taksi-dolmuşlar ve minibüsler de diğer alternatifleri oluşturuyor. Fakat son yıllarda Bursa'nın şehir içi toplu ulaşımına dair özellikle vatandaş merkezli şikayetlerin başlıca odak noktasında minibüsler yer alıyor. Peki, 'minibüs sorunu' olarak nitelendirilen bu durum nasıl gelişti, neden çözülemiyor ve sorumlusu kimdir?
FADİME NİSA SAYAR / BURSADA BUGÜN
Şehir içi toplu taşıma sistemlerini oluşturan ve gerek yarı kamusal gerekse özel sektör girişimi olarak faaliyet gösteren alternatif hizmet alanları arasında, minibüs işletmeciliği, vatandaş şikayetlerinin en fazla olduğu sektörlerden biri.
VATANDAŞIN ŞİKAYETLERİ NELER?
Şoförlerin tehlikeli ve dikkatsiz araç kullanımı, araca alınan yolcu sayısının fazlalığı, hareket saatlerinin düzensizliği ve yolcu duraklarının konum belirsizliği minibüs işletmeciliğine yönelik şikayetlerin başında geliyor. Bursada Bugün ihbar hatlarına iletilen yorum ve bildirimlerin yanı sıra sosyal medya kanalları aracılığıyla dile getirilen şikayetlerde; şoförlerin araç içindeki yolcuları ve trafik akışını tehlikeye sokacak biçimde araç kullandığı belirtiliyor.
Bazı vatandaşlar, araçların sefer saatlerinde gecikmeler olduğunu ifade ederken bazıları ise sefer sıklığı ve araç hızı nedeniyle trafik akışının olumsuz etkilendiğini söylüyor.
Öte yandan bazı vatandaşlar şoförlerin araç kapasitesinin üstünde yolcu almasından şikayet ederken bazı vatandaşlar da yolcu duraklarının düzensizliğine dikkat çekiyor. Bu noktada yolcular minibüslerin belli duraklarda durmamasından yakınıyor, fakat diğer yandan araç sürücüleri de olağan trafik akışı içerisinde minibüslerin 'dur-kalk' şeklinde düzensiz yolcu alımı yapmasını eleştiriyor.
Ayrıca minibüs şoförlerinin yolcular ile iletişim biçimini de eleştiren vatandaşlar, sektör çalışanlarının eğitim ve denetim süreçlerine dair yetersizliğe de dikkat çekiyor.
MİNİBÜS İŞLETMECİLERİ NE DÜŞÜNÜYOR?
Bursa'da Minibüsçüler Odası, durak yönetimleri ve şoförler minibüs işletmeciliğinin ana omurgasını oluşturuyor. Bu ana aktörlerin de hem vatandaşlara hem de yönetim ve denetim mekanizmalarına karşı eleştirileri bulunuyor.
Minibüs işletmecilerinden edinilen bilgiye göre; şoförler ve duraklar arası kazanç rekabetleri, diğer toplu ulaşım alternatiflerinin haksız rekabet uygulamaları, sefer saatlerine ilişkin cezai yaptırım barındıran sıkı kurallar, vatandaşlardan ve kent ulaşımının diğer aktörlerinden gelen talep farklılıkları, otopark sorunu nedeniyle araçların sağ şeridi kullanamaması, sektör içi hizmet niteliğinin yükseltilmesine yönelik eğitim ve sınav süreçlerinin suistimal edilebilirliği gibi konuların mevcut sorunları derinleştirdiği düşünülüyor.
Trafikte tehlikeli araç kullanımına yol açan en büyük etkenin rekabet olduğu, toplu taşımada yaşanan tüm sorun ve aksaklıkların da birbiriyle ilişkili biçimde gerçekleştiği belirtiliyor. Ayrıca şehir içi ulaşımda yaşanan sorunların tek bir sorumluya atfedilmeden, bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade ediliyor.
Bu noktada, vatandaş ve minibüs işletmecilerinin talep ve şikayetler dolayısıyla birbirini etkilediği ve 'minibüs sorunu'nun da bu şekilde kronikleştiği aktarılıyor.
BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ NE YAPIYOR?
Kent trafiği ve toplu ulaşımın hem taraflarından hem de üst denetmen kurumlarından biri olan Bursa Büyükşehir Belediyesi ise bu noktada diğer aktörlerden ayrı bir noktada konumlanıyor. Dolayısıyla Büyükşehir Belediyesi'nin mevcut soruna yönelik çözüm uygulamaları da merak ediliyor.
BURULAŞ aracılığıyla yarı kamusal toplu taşıma hizmeti veren Büyükşehir Belediyesi, Ulaşım Dairesi Başkanlığı eliyle de hem vatandaş hem de minibüs esnafından gelen talep ve şikayetler doğrultusunda plan ve uygulamaları hayata geçiriyor.
Söz konusu 'minibüs sorunu'nun çözümü noktasında ise Büyükşehir Belediyesi, şehir içi trafik koşullarının güvenlik, kontrol ve denetimleri kapsamında faaliyetler yapıyor. Vatandaşlardan ve minibüs esnafından gelen taleplere yanıt olarak şehir içi toplu ulaşım alternatiflerini arttırmak adına ek güzergahlar oluşturuyor.
Ayrıca Büyükşehir Belediyesi tarafından aynı güzergahlarda metro, tramvay ve otobüs seferlerinden oluşan farklı seyahat imkanları yaratılıyor. Ancak elbette aynı güzergahlarda taksi, minibüs, taksi-dolmuş gibi seçenekler de bulunuyor ve 'kamu hizmeti' çerçevesinde oluşturulan seyahat yöntemi çeşitliliğinin toplu taşıma sektörünü olumsuz etkilediğini düşünenler de bulunuyor.
Peki, vatandaşların bir kısmının 'minibüsler kaldırılsın' şeklindeki talebi neden karşılık bulmuyor?
Bu noktada ise konunun hukuki boyutu vatandaşlar tarafından göz ardı ediliyor. Minibüs esnafının ruhsatlı biçimde yaptığı işin yasal çerçevesi en basit tanımıyla 'kazanılmış hak' olarak sürdürülüyor. Elbette bu hakkın kamu yararı doğrultusunda mahkeme yoluyla düzenlenmesi mümkün ancak bunun da uzun ve karmaşık bir süreci beraberinde getirmesi muhtemel. Dolayısıyla Büyükşehir Belediyesi, süreci daha karmaşık bir noktaya taşımamak adına hem vatandaş hem esnaf tarafının şikayetlerini ortak bir dengede değerlendirerek, toplu ulaşımın tüm bileşenlerini memnun edecek düzenlemeler üretmeye gayret ediyor.
SORUN NASIL ÇÖZÜLEBİLİR?
Başta minibüs esnafı olmak üzere toplu taşıma alanında esnaflık yapanlar tarafından, minibüs işletmeciliğindeki temel sorunun 'sistematik düzensizlik' esaslı olduğu ifade ediliyor. Bu noktada da 'kartlı sistem' veya 'kooperatifleşme' önerileri gündeme getiriliyor.
Kartlı sistem uygulamasıyla, her minibüsün kendi mali gelirini aldığı mevcut düzen kaldırılarak, durak yönetimlerinin kendi bünyesindeki tüm minibüslerin hasılatını ortak bir havuzda toplayarak her minibüse eşit şekilde paylaştırması öngörülüyor. Böylece şoförler, duraklar ve diğer ulaşım araçları arasındaki maddi rekabetin azaltılması hedefleniyor.
Öte yandan Bursa-Mudanya arası hizmet veren minibüslerde olduğu gibi kooperatifleşme benzeri bir birliktelik modeli oluşturulabileceği ve sorunun bu şekilde çözülebileceği de düşünülüyor. Ayrıca bu adımların, araç içi yolcu sayısı fazlalığı, durak düzensizliği ve meslek içi çalışan niteliği gibi başlıca sorunları da ortadan kaldırabileceği belirtiliyor.
Ancak her iki öneriye yönelik desteklerin yanı sıra eleştiri ve itirazlar da bulunuyor. Kartlı sistem ve kooperatifleşme uygulamalarıyla birlikte maddi gelir kaybı veya gelir paylaşımının adil bir biçimde yapılmaması gibi durumların oluşacağı düşünülerek, ilgili çözüm önerilerine karşı çıkılıyor.
Sonuç olarak, mevcut 'minibüs sorunu' hakkında tüm tarafların birçok talep, şikayet ve çözüm önerisi bulunuyor. Ancak nihayetinde bu öneri ve şikayetler birbiriyle çakışan bir noktada, her kesimin birbirinden fedakarlık beklediği 'çözümsüzlük' temelinde kronikleşiyor.
Kaynak: BURSADA BUGÜN
Bursa Bölge, 2022.09.20 11:15