Araç fiyatlarında ibre dönüyor mu?

Durgunluk sebebiyle fiyatların bir miktar düştüğünü söyleyen satıcılar önümüzdeki günlerde piyasının daha da hareketlenmesi bekliyor. Vatandaş ise istediği fiyattan araba bulamamasından şikayetçi. Vatandaşlar 90 bin lira bandında araba kalmamasından yakındı. Öte yandan Çip krizinin yol açtığı olumsuz etkiler Türkiye'de de derinden yaşanıyor. Son iki yıldır Türkiye'de satılan otomobillerde aksesuar seviyesi geriledi. Cam tavan, deri koltuk, şerit takip sistemi, kör nokta uyarısı gibi konfor ve güvenlik donanımları otomobillerden çıkarılmaya başlandı.

Daha önce standart olan donanımlar isteğe bağlı olarak getirilmeye başlandı. Bunun en önemli nedeni ÖTV matrahına göre vergilendirme uygulaması. 1.000 TL'lik bir fark bile otomobilin ÖTV matrahını etkiliyor ve bir üst dilime çıkarıyor. Dolayısıyla otomobilin anahtar teslim satış fiyatını yükseltiyor. Bu yüzden firmalar modellerinin alt dilimdeki ÖTV matrahına girmesi için çabalıyor. Otomobillerini daha az aksesuarla getiriyorlar. Öte yandan araba fiyatlarıyla ilgili uzmanlar son dakika açıklamalarda bulundu. Uzmanlar nisan yanında yaşanacak fiyat değişimleriyle ilgili fiyat verdi.

Rusya-Ukrayna savaşı paladyum, nikel, çelik gibi bazı hammaddelerde rekor fiyat artışlarına neden olmuştu. Yine lojistik maliyetleri de arttı. Otomotiv üreticileri artan üretim maliyetlerini fiyatlara yansıtmaya başladı. Bayilerden alınan bilgiye göre, Tofaş ve Renault mart ayında zam yapan markalar arasında. Otomotiv veri analiz şirketi Cardata'nın verilerine göre de 25 Şubat- 25 Mart arasında A, B ve C segmenti otomobillerde fiyatlar ortalama yüzde 5 arttı. Sektör temsilcileri, otomobil fiyatlarındaki artışın kademeli olarak devam edeceğini belirtiyor. Samsun'da ikinci el oto piyasasının geçen haftaya göre hareketli olduğunu söyleyen esnaf, fiyatların seyrini ise merakla beklediklerini belirtti.

İKİNCİ ELDE PİYASA CANLANMAYA BAŞLADI

İşlerinin açılmaya başladığını belirten esnaf, hareketliliğin bayramda daha da artmasını beklediklerini bildirdi. Fiyatların seyrine ilişkin belirttikleri görüşlerde ise fikir birliği olmadı. Kimi fiyatların düşmesini beklerken, kimi ise bu noktadan dönüş olmayacağını savundu. Alıcılar da istedikleri fiyattan otomobil bulamamaktan şikayetçi oldu.

Bafra'dan araç satışı için gelen İsmail Yiğit, "İkinci el otomobil piyasasına baktığımız zaman bu hafta biraz daha hareketlilik gördüm. Fiyatlar ise çok aşırı yüksek. Gün gün tutmuyor. Bir tutarsızlık bir çelişki var. 20-30 bin TL'ye aldığın arabayı bugün 50 bin TL diyorlar. Kaos gibi bir şey. Biraz önce bir ticaret yaptık. Alacağım fiyata araba satıyoruz veya da tekrardan başka bir arabaya pazarlık yaptığımızda aynı fiyata alamıyoruz. Böyle olursa fiyatlar daha yukarı gider diye düşünüyorum" dedi.

10 yıldır araba alıp sattığını belirten Okan İmamoğlu, "Ufaktan bir kıpırdama başladı. Bayrama haftalar kala fiyatlar da ufak ufak çıkışta. İnşallah müşteriler de almaya başlayacak. 3-4 aydır çok durgundu, şimdi kıpırdama var. Korona başladığından beri fiyatlar tavan yaptığından ve mazot fiyatından ötürü insanlar bir beklemeye girdi. Bir de insanlar altın ve doları yüksekten aldı. Biraz zararını kurtarmak için bekleyen var. O zararı kurtarırsa tekrar arabaya dönecek. Çünkü araba işi de yatırıma dönüştü. Vatandaşın arabaya ihtiyacı yoktu, sadede yatırım için aldı. 100 bin TL'ye aldı iki katına sattı. Piyasada araba kalmadı ve bütün arabaları toplayınca fiyatlar tavan yaptı.

Tabii, bu öncedendi bayiler artık üretime başladı. Yeni araç girişi olunca vatandaş korkudan yatırımlık arabalarını satmaya başladı. Piyasada tekrar araba bollaşmaya başladığı için fiyatlar düşmeye başladı" diye konuştu. Araba almak için gelen vatandaşlarsa fiyatların pahalı olduğunu, bütçeye ve isteklerine uygun araç bulamadıklarını dile getirdi. 70 - 80 bin bandında araç almak için geldiğini söyleyen bir vatandaş oto pazarında böyle bir araç bulamadığını söyledi. Daha önce sattığı aracın yerine henüz yenisini koyamamış olmaktan yakındı.

Otoshops Genel Müdürü Melih Mutlu, ikinci el pazarındaki fiyat artışı ve arz sorununa dikkat çekerek, piyasadaki son gelişmeleri özetledi: "İkinci elde talep ocak ve şubat ayına göre arttı. Tüketicilerin daha düşük yakıt tüketimi olan araçlara yöneldiği bir dönemdeyiz. Özellikle ikinci el hibrit araç talebinde artış var. Sıfır araç bulunurluğu halen çok düşük seviyede. Savaşı nedeniyle ortaya çıkan tedarik sorunlarının artarak devam edeceğini düşünüyoruz. Yeni araç fiyatları düzenli olarak artmaya devam ediyor. Bu sebeple ikinci el araçların fiyatlarında da doğru orantılı artışlar gerçekleşiyor. Ocak-Mart döneminde ortalama yüzde 8 artış olduğunu söyleyebiliriz. Nisan ayı ile birlikte pazarın daha da hareketlenmesi bekleniyor. Ancak sıfır araç satışlarının düşük olması nedeniyle ikinci el araçlarında arzında azalma yaşanıyor."

TÜM ÜLKELER İÇİN ALARM ZİLLERİ ÇALDI

Ev aletlerinden araç içi elektronik sistemlere, savunma sanayiinden giyilebilir teknolojilere kadar her alanda büyük önem taşıyan çipler yarı iletken olarak da adlandırılırlar. Kendisi küçük ancak önemi büyük olan çip sektöründe Çin enteresan bir şekilde en büyük üreticiler arasında değil, en büyük tüketici konumunda bulunuyor. Çip üretimi ABD ve Uzak Doğulu firmaların tekelinde bulunuyor. Ancak Çin hem büyük bir tüketici hem de çiplerin hammaddesi olan silisyumun en büyük üreticisi. Son aylara damgasını vuran Çip Krizi otomotiv sektörünü etkilemeye ve üretim bantlarını teker teker durdurmaya başlayınca çip ithal eden tüm ülkeler için alarm zilleri çaldı. ABD merkezli çip üreticisi GlobalFoundries artan talebi karşılamak için yeni yatırımlar planlamasına rağmen, üretimin talebe en erken 2022'de yetişebileceğini duyurdu. Pandemi başında çip sektörünün önümüzdeki beş yıl boyunca yüzde 5 büyüyeceği bekleniyordu ancak şu an beklentiler revize edildi ve yüzde 10 büyüme öngörülüyor. Çip krizinin dünyadaki otomobil üretimini 2021 yılının ilk yarısında 2-4 milyon arasında düşürmesi bekleniyor.

KOVİD-19 SÜRECİ SEKTÖRÜ NASIL ETKİLEDİ?

Salgın döneminde insanların evlere kapanması, eğitim, iş ve eğlence faaliyetlerini evden yapması bilgisayarlar, akıllı cihazlar, tablet ve oyun konsollarının kullanımını artırdı. Ayrıca pek çok şirket, çalışanlarının evden çalışması için uzaktan çalışma sistemleri geliştirmeye veya mevcut altyapıyı iyileştirmeye yöneldi. Eğitimde de teknolojinin kullanılması bu cihazlara olan talebi çok daha yukarılara taşıdı ve tüketici elektroniği olarak adlandırdığımız sektöre olan talep arttı. Tüketici elektroniği sektörünün bir girdisi olan çiplere talep de böylece artmış oldu. Bunlara ek olarak telekomünikasyon şirketlerinin geniş bant altyapısı yatırımlarının artması da yarı iletkenlere olan talebi artırdı.

Küresel çip tedarikinde yaşanan kıtlık pek çok otomobil üreticisinin kısa dönemli olarak üretimi durdurmasına neden oldu. Türkiye'de Oyak Renault 15-22 Mart, Tofaş 19 Mart-5 Nisan, Ford Otomotiv de 3-9 Nisan tarihleri arasında üretime ara vereceğini duyurdu. Görünen o ki çip tedarikinde yaşanan sorun devam ederse üretimi durduran sadece otomotiv sektörü olmayacak, çipleri kullanan tüketici elektroniği gibi diğer endüstriler de üretime ara vermek zorunda kalacak.

Avrupa gibi otomotiv sektöründen geçinen ülkeler veya Türkiye gibi otomotiv ile ciddi istihdam sağlayan ve ihracat yapan ülkeler için yaşanan çip krizi bir hayli kritik. Ayrıca çip tedariki bugünden yarına çözüm bulunacak bir sorun da değil. Hem karmaşık üretim yapısı hem de hammaddesinden başlayarak üretiminin zaman alıyor olması çipler konusunda ilerleyen günlerde yeni sorunlar yaşanmasına sebep olabilir. 2021 yılı boyunca çiplerde tedarik sorununun devam etmesi öngörülüyor. Üretilen ama kıt miktarda olan çipleri kimin alacağı konusunda tüketici elektroniği devleri ile otomotiv devleri arasında ve hatta ülkeler arasında münakaşalar çıkabilir.

ÇİP KRİZİNİN ALTINDA YATAN NEDENLER

Çip tedarikinde yaşanan sıkıntı çoğunlukla otomotiv ve tüketici elektroniği sektörlerinde değişen arz ve talep dengesi ile açıklanıyor. Pandemi sırasında üretim bantlarını durduran otomotiv sektörünün bir girdi olarak kullandığı çipler tüketici elektroniği sektörüne kaydı. Ancak beklenenden hızlı bir toparlanma ile üretime geri dönen otomotiv sektörü kısa bir süre sonra çip bulamamaya başladı. Çünkü kendilerinin çip sektöründe açtığı boşluğu tüketici elektroniği doldurmuş ve çipleri en çok bu üreticiler almaya başlamıştı.

Çip üretimindeki en önemli hammadde olan silisyum yarı metal olarak yeryüzünde çok yaygın ve 2020 yılında dünyada üretilen sekiz milyon tonun beş tonu Çin'de üretildi. Danışmanlık şirketi Sinolytics'in yöneticisi Jost Wübbeke'ye göre çip krizinin asıl başladığı yer burası. Son derece yüksek enerji harcayarak eritilmesi gereken bu metal, Çin'de yaşanan Kuraklık ve akabinde hidroelektrik santrallerinde yaşanan birtakım sorunlar ve artan elektrik fiyatları nedeniyle eritilemedi. Yani öncelikle çiplerin hammadde üretiminde belirgin bir aksama oldu.

Avrupa basınına göre küresel çip piyasasında yaşanan kıtlığın bir diğer nedeni de ABD hükümetinin ticari yaptırımları. Bilindiği gibi Trump yönetimi Huawei'ye yönelik yaptırımlarını sıkılaştırmış, Çinli teknoloji şirketi Huawei de yaptırımlar Eylül ayında yürürlüğe girmeden önce en büyük çip üreticisi Tayvanlı TSMC ve diğer Tayvanlı üreticilerden yeterli sayıda çipi güvence altına almak için büyük siparişler vermişti. Ancak bu arada Tayvanlı çip üreticileri pandemi nedeniyle dizüstü bilgisayarlar, oyun konsolları ve akıllı telefonların artan talebine binaen elektronik sektörünün siparişlerini yetiştirmekle meşguldü. Yani Tayvanlı üreticiler bir anda çok yüksek siparişleri karşılamak zorunda kaldılar. Bir de bunun üzerine salgın önlemlerinden sonra beklenenden hızlı bir şekilde sahalara geri dönen ve üretime başlayan otomotiv sektörü tekrar çip siparişine başlayınca zaten tam kapasite çalışan çip üreticileri bu talebi karşılayamaz oldular. Tüketici elektroniği çip talebinde o kadar ileri gitti ki Apple tek başına tüm otomotiv endüstrisi kadar çok çip istemeye başladı.

Çipler yükte de pahada da hafif varlıklar olduğu için küçük fabrikalarda ve küçük ölçekte üretilmeleri kârlı değil. Bu nedenle çip üretiminde ölçek ekonomisi geçerlidir; yani çok büyük miktarlarda ürettikçe maliyet düşer ve üretici sürümden kazanır. Bu piyasada küçük üreticilerin şansı yoktur çünkü artan siparişleri sadece dev firmalar karşılayabilir.

Çip üreticisi Infineon'un CEO'su Reinhard Ploss'a göre çipler küçük boyutlu olmasına rağmen yığınlanma özellikleri yoktur ve çiplerin bir son kullanma tarihi vardır. Bu nedenle çiplerin müşteriye zamanında teslim edilebilmesi için evvela siparişin doğru zamanda verilmesi gerekir.

KÜRESEL ÇİP PAZARI BÜYÜYOR

Yaşanan çip krizinin ardından büyük çip üreticileri olan Intel, Samsung ve TSMC kapasitelerini artırmak için yeni yatırımlar planladıklarını açıkladılar. Çip konusunda en büyük tüketici olan Çin'in üreticiler arasında görünmemesi ilginç ve Çin bu dışa bağımlılıktan kurtulmak istiyor. 25 Şubat 2021 tarihinde ABD Başkanı Joe Biden, yüksek kapasiteli batarya, ilaç, kritik mineraller ve yarı iletkenlerin tedarik zincirini güçlendirerek imalatı artırmayı hedefleyen yeni bir kararname imzaladı.

Bir yandan ülkeler çip krizini atlatmak için önlemler üzerinde düşünürken diğer yandan Amazon ve Microsoft gibi firmalar da kendi yarı iletkenlerini geliştirme planları yapıyor. Şu an çip endüstrisinin en büyük müşterisi olan Apple, en büyük çip üreticilerinden biri olmaya hazırlanıyor.

Çip piyasasında her ne kadar serbest bir piyasadan bahsediyor olsak da ürün kıtlaşınca karaborsa ve kaba kuvvetin devreye girmesi kaçınılmaz olabilir. Günümüzün kaba kuvveti ise yumruk değil, yaptırım gücüdür. Almanya'nın otomotiv devleri, Çinli teknoloji firmaları ve ABD'nin Apple'ı arasında çıkabilecek bir çip kavgasının sosyo-ekonomik ve ticari sonuçları tüm dünyayı bir şekilde etkisi altına alacaktır.

Pandemi başında Avrupa ülkeleri girdiler ve üretim süreçleri açısından çok basit sayılabilecek maske tedarikinde bile çok sıkıntı çektiler. Süveyş kanalının tıkanması ile küresel tedarik konusunun ne kadar kırılgan olduğunu tüm dünya tekrar gördü. Otomotiv ve elektronik sektörlerinde üretimin aksamadan devam edebilmesi ve tedarik zincirinde yaşanan kırılmaların olmaması için en doğrusu, yükte de pahada da hafif olan ama üretimde başat rol oynayan bu küçük maddeyi kendi kendine üretmek ya da en azından kolayca temin edilebilecek bir tedarik zincirini yakın coğrafyada güvence altına almaktır. Dijital dönüşüm, elektrikli otomobiller ve otonom cihazlarla şekillenecek olan yeni dönemde yerli yazılım, pil üretimi ve çip gibi stratejik öneme sahip bileşenler yerli ve milli teknoloji için olmazsa olmaz unsurlar. Bu konu hem yatırım hem de üretim süreci olarak uzun vadeli bir vizyon gerektiriyor. Sanayide dijital dönüşüm konusunda çok ileride olan Avrupa bile şu an çip üretemiyor olmanın sıkıntısını yaşıyor. Görünen o ki küresel rekabete bir aktör daha eklendi: Küçücük çipler.

Türk-Alman Üniversitesi'nde İktisat Bölümü Başkanı olan Prof. Dr. Elif Nuroğlu, uluslararası iktisat, yerçekimi modeli, ampirik uluslararası ticaret, ekonometrik modellemeler, ampirik makroekonomi, yapay sinir ağları ve fuzzy yaklaşımlar alanlarında çalışmaktadır.

Kaynak: BURSADA BUGÜN

Ekonomi, 2022.04.10 15:05