Afeti ilk o görüyor!

ABD'nin saygın gazetesi Washington Post her pazartesi günü Amerikan hükümetinde çalışan bir kişinin portresini yayınlıyor. İsimleri pek tanınmayan ama çalıştıkları kurumda kilit rol oynayan bu insanlar bir anlamda federal hükümetin gizli kahramanlarıdır... 49 yaşındaki Sezin Tokar da onlardan biri. Washington Post geçtiğimiz haftalarda Tokar'ı "USAID her yıl 50 ülkede 70 felakete yanıt vermek için onun uzmanlığına güveniyor" sözleriyle tanıttı. Durum böyle olunca Tokar'la bir de biz konuşalım istedik.
USAID ile başlayalım. Amerikan Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) Amerikan hükümetinin gelişmekte olan ülkelere yardımlarını koordine ediyor. USAID kalkınma ve felaketlere karşı risk azaltma projeleri geliştirirken ajansa bağlı Yabancı Afet Desteği Bürosu (OFDA) afet olaylarında ilk yardımı yapıyor. Türkiye'de en son 602 kişinin ölümüne neden olan 7.2 şiddetindeki Van depreminden sonra USAID/OFDA 300 bin dolar değerinde yardım yapmıştı.

Etkileri öngörüyor
İşte Sezin Tokar bu kurumda hidrometeorolojik danışman olarak çalışıyor. Yani suyla ilgili tüm felaketler ondan soruluyor. "Su baskınları, kuraklık, tayfunlar, tsunami, iklim değişikliği... Hidroloji ve meteoroloji içeren bütün afetler benim alanıma giriyor" diyor. Bir yandan erken uyarı sistemleri ve risk faktörlerinin azaltılması için Türkiye dahil birçok ülkede yerel yönetimlerle ortak projeler yürütüyor. Bir yandan da tüm dünyada olası felaketleri takip ederek USAID'nin hızlı ve etkin çalışmasını garanti altına alıyor.
Şöyle örnek verelim: USAID için Filipinler'i 8 Kasım'da vuran Haiyan Tayfunu'nun rotasını takip ederek afetin ne zaman vuracağını tahmin eden, tayfunun ülkenin hangi bölgelerini vuracağını, nerede ne kadar hasara yol açacağını hesaplayan, selin yerleşimden içme suyuna kadar farklı alanlardaki etkisini öngören kişi Sezin Tokar'dı. Ajans, Filipinler'e ne zaman, ne kadar ve nasıl bir yardım göndereceğini Tokar'ın birkaç gün önceden yaptığı tahminlerinden yola çıkarak belirledi. Afetten sonra ülkeye hidroloji alanında yapılabilecek uzun vadeli yardımların belirlenmesinde de Tokar büyük rol oynadı.
"Sizin işte tatil yoktur herhalde" diye sorunca gülüyor. "Pek olmuyor" diyor. Sonuçta dünyanın herhangi bir yerini vuran fırtınalar, seller ondan soruluyor. Ama Tokar, işini çok sevdiğini her fırsatta söylüyor. "Bir bilim insanının çalışmalarının sonucunu bu kadar hızlı almasını paha biçilmez" diyor. Bir dönem akademisyenliği düşündüğünü ama şimdiki işinde insanlara direkt olarak yardım edebiliyor olmanın keyfini yaşadığını anlatıyor.

 

'Karadeniz risk bölgesinde yer alıyor'
Sezin Tokar, USAID'de özetle afet ve afet indirgenmesi alanlarında çalışıyor. Afet sırasında yaptıklarının çok önemli olduğunu kaydetmekle beraber afet indirgenmesinde alınacak önlemlerin uzun vadede çok daha etkili olacağını hatırlatıyor. Tokar, Türkiye'deki çalışmalarını Meteoroloji Genel Müdürlüğü ile ortak yürütüyor. Buradaki meslektaşlarını ise öve öve bitiremiyor: "Meteorolojist arkadaşların kapasitesi ve motivasyonları benim çalıştım diğer ülkelere nazaran çok yüksek. Türkiye'deki projelerden bu sayede çok çabuk yanıt alıyoruz. Gerçekten bambaşkalar" diyor. Tokar, Türkiye'de iklim tahminleri gibi konularda atölyeler düzenlediklerini ancak asıl iddialı projenin ani sel uyarı sistemi olduğunu söylüyor. Meteorolojinin USAID'nin desteğiyle hayata geçirdiği 'ani sel erken uyarı sistemi'nin hayat kurtaracağını anlatıyor.
Ani sel nedir?
- Ani sel taşkınları büyük nehir taşkınlarından tamamen farklı bir olay... Altı saatten kısa sürede olan, çok yoğun yağmurdan ya da güçlü bir fırtınadan kaynaklanan seller. Nehir baskınları daha nadir yaşanır. Ani sellerde ise çok ciddi artış var. Türkiye'de de özellikle Karadeniz risk bölgesinde yer alıyor.
USAID desteğiyle bir erken uyarı sistemi kurulduğunu söylediniz. Bu nasıl çalışıyor?
- Sanırım daha önce de birkaç faaliyet vardı. Ama biz erken uyarı sitemi için ilk çalıştayı 2010'da yaptık. Sistem yerel istasyonlardan, radar ve uydudan gelen bilgiyi birleştiriyor. Çünkü ani sel baskını yerel bir olay olsa da buna sebep olan olay bazen bulunduğunuz yerin dışında gelişiyor. Sürekli takip etmek gerekiyor. Yağmur dışında hidroloji yani topraktaki su miktarı, topografi yani akışların ne yönde olacağı ve yağmur tahminleri de buna ekleniyor.
Bu bir bilgisayar programı mı?
- Evet ama program sadece bilgiyi sunuyor. Uyarı kararını meteorolojist veriyor. Kendi bilgisi ve değerlendirmesi devreye giriyor. Bu kişinin yaptığı iş hem bilim hem sanat... 6 saat önceden haber verilebiliyor.

Kaynak: BURSADA BUGÜN

Dünya, 2013.12.08 09:27