Yıkım kararı verildi, tarih direndi: Yeşil Bursa İpek Fabrikası'nın 160 yıllık hikayesi...
Bursa Bölge, 2026.07.10 14:54Bursa'nın yüzyıllar boyunca dünyaya ün salan ipekçilik geleneğinin modern sanayiye geçiş sürecinde önemli bir yere sahip olan Yeşil Bursa İpek Fabrikası, Osmanlı'nın son döneminden Cumhuriyet yıllarına uzanan tarihiyle dikkat çekiyor. Arabayatağı'nda kurulan fabrika, yalnızca üretim merkezi değil, aynı zamanda Bursa'nın sanayi hafızasının önemli simgelerinden biri olarak öne çıkıyor.
YUSUF OSMAN İMAN / BURSADA BUGÜN
Bursa'da Yeşil Bursa İpek Fabrikası'nın temelleri 19. yüzyılın ikinci yarısında atıldı. Bursa Vilayet İdare Meclisi üyesi Serviçan Papazyan Efendi, 1860'lı yıllarda Arabayatağı'nda harap halde bulunan Ahmet Paşa Camii arazisinin bir bölümünde fabrikayı kurdu. Böylece Bursa'nın geleneksel ipek üretimi, modern fabrika sistemiyle buluşan önemli örneklerinden birine kavuştu.
MAHKEME YIKIM KARARI VERDİ, FABRİKA AYAKTA KALDI
Fabrikanın bulunduğu arazi uzun yıllar hukuki tartışmalara da konu oldu. 1902 yılında cami arazisinin sanayi tesisi olarak kullanılmasına itiraz edildi. Şeriat Mahkemesi fabrikanın yıkılması yönünde karar verse de bu karar hayata geçirilmedi. Altı yıl sonra, 1908'de arazi Serviçan Papazyan'a satılarak fabrikanın mülkiyeti resmen tescillendi ve yıllardır süren tartışma sona erdi.
"YEŞİL BURSA" ADIYLA DÜNYAYA AÇILDI
Cumhuriyet'in ilk yıllarında faaliyetlerini "Yeşil Bursa" adıyla sürdüren fabrika, Ahmet Paşa Mahallesi Fenari Caddesi No. 2'de üretim yaptı. İşletmenin sahipleri arasında Bahar, Çikurel (Tchicourel) ve Levi (Lievi) aileleri yer aldı.
"Fabrique de Soies Yechil Boursa" adıyla ihracata da yönelen işletme, Bursa ipeğinin uluslararası pazarlarda tanıtılmasına katkı sağladı. Fabrikanın ismi, dönemin ticari belgelerinde de Bursa markasını ön plana çıkaran önemli bir unsur olarak dikkat çekti.
DİĞER FABRİKALARDAN FARKLI BİR KONUMDAYDI
Yeşil Bursa İpek Fabrikası'nı dönemin diğer ipek işletmelerinden ayıran en önemli özelliklerden biri de bulunduğu konumdu. Bursa'daki birçok ipek fabrikası Gökdere ve Cilimboz çevresinde kurulurken, Yeşil Bursa İpek Fabrikası Arabayatağı'nda faaliyet gösterdi.
Üretimde kullanılan su ise Pınarbaşı'ndan gelen özel bir su kaynağından sağlanıyordu. Bu özelliğiyle fabrika, Bursa'nın sanayi altyapısı içerisinde farklı bir yere sahip oldu.
1970'LERDE KOZABİRLİK'E GEÇTİ
1930'lu yıllarda ortaklık yapısıyla faaliyetlerini sürdüren işletme, 1970'li yıllarda Kozabirlik bünyesine geçti. Bu süreçte fabrikanın yapısında çeşitli değişiklikler yapıldı ve özgün mimari özelliklerinin önemli bir bölümü zaman içinde kayboldu.
BURSA'NIN SANAYİ VE KENT KİMLİĞİNİN BİR PARÇASI
Yeşil Bursa İpek fabrikası, yalnızca üretim yapan bir sanayi tesisi olmanın ötesinde, Bursa'nın "Yeşil Bursa" kimliğini yansıtan sembolik yapılardan biri olarak da değerlendiriliyor. Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan süreçte ipek üretiminin dönüşümüne tanıklık eden bölge, Bursa'nın sanayi tarihinin ve ipekçilik mirasının önemli yapı taşları arasında yer alıyor.
Bursa Bölge, 2026.07.10 14:54
