"Vatanımıza dönmeliyiz ama çocuklarımız Arapça bilmiyor"

"Orada sorun yaşamıyorsan, Türkiye'de kalman daha iyi, geri dönme." Bu tavsiye, Suriye'den, Kilis'te yaşayan Halepli Ayşe Murtaza Nine'ye ailesi tarafından verildi. Güvenlik için vatanını zorla terk etmek ne kadar acıysa, on yılı aşkın bir süre başka bir yerde yaşadıktan sonra geri dönmek de o kadar karmaşık bir mesele. Suriye'de evi hala ayakta olanlar döndü. Ancak Ayşe Nine gibi evi olmayanlar veya çocukları burada okula gidenler, bin kez düşünüp taşınıyor. Maryam Tayjan, çocukları Ömer, Faysal ve Rami ile birlikte, "Eğer bir evimiz olsaydı hemen dönerdik," diyor. Çocuklar Kilis'e geldiklerinde 9, 7 ve 5 yaşlarındaydı; şimdi neredeyse yetişkinler. En küçüğü Türk okuluna gidiyor ve yaşıtları gibi Arapça okuma yazma bilmiyor.

Rakamlarla Büyük Dönüş

Esad rejiminin Aralık 2024'te devrilmesinden bu yana, Türkiye'den geçici koruma altındaki 562 bin Suriyeli geri döndü. Türkiye, 2021'de 3,7 milyon ile dünyada en fazla mülteciye ev sahipliği yapan ülke olmuştu. Kilis, yüzde 43 ile en yüksek mülteci yoğunluğuna sahip şehirdi. 15 Ocak verilerine göre Kilis'teki Suriyeli nüfusu yarı yarıya azaldı, Gaziantep'ten ise 130 bin kişi ayrıldı.

"Arapçayı Sıfırdan Öğrenmek Zor Olacak"

Yedi çocuk annesi dul Salva Halil, dışarıda dondurucu bir soğuk varken yanan sobasının başında şunları söylüyor: "Dönmeliyiz, orası bizim vatanımız. Ancak çocuklarımdan sadece üçünün Suriye'ye dair anısı var, en küçüğü Türkiye'de doğdu." 17 yaşındaki oğlu Ali ise, "Dönmek istiyorum ama eğitimime burada devam etmek istiyorum, çünkü Arapçayı sıfırdan öğrenmek çok zor olacak," diyor.

Geri Dönüşün Önündeki Engeller: Kiralar ve Mülkiyet Sorunu

Üniversite öğrencisi Esra Nasra, evinin bombalandığını biliyor. Ankara'nın sunduğu "durum kontrolü için Suriye'ye üç kez gitme" hakkından yararlanmamış. Artık bu süre doldu; şimdi eşyalarıyla gidenlerin geri dönme hakkı yok. Esra, "Dönen ve pişman olan tanıdıklarım var. Ancak Türkiye'de 2026 başından itibaren sağlık hizmetleri ücretli oldu," diyor.

GERİ DÖNENLER ŞOK YAŞIYOR

Kilis'teki Fatih Sultan Derneği Başkanı Abdulgani Alchawakh, geri dönenlerin şok yaşadığını anlatıyor: "Buradaki yüksek kiralardan kurtulmak istiyorlar ama Suriye'deki kiraların daha yüksek olduğunu görüyorlar." Dernekte çalışan Amal Halil de Suriye'de kiraların 150 dolara kadar çıktığını doğruluyor. Bir diğer büyük sorun ise mülkiyet. Geri dönenler evlerinde başkalarının yaşadığını görüyor. Bu kişiler evleri eski rejimin milislerinden sözleşmeyle satın aldığı için, gerçek sahiplerinin evlerini geri almak için para ödemesi gerekebiliyor.

"Suriyeliyi Suriyeli ile Entegre Etme"

STK'ların Kilis'teki binaları boşalıyor. 14 ailenin yaşadığı bir binada sadece 4 aile kalmış. Birçok yardım kuruluşu merkezini Halep'e taşıyor. Fatih Sultan Derneği, Halep'te bir toplum merkezi ve okul açmayı planlıyor. Dernek yetkilileri, "Türkiye'ye geldiğimizde Türk halkıyla entegre olmak için programlar yapmıştık. Şimdi Suriyelileri Suriyelilerle entegre etme projelerini düşünüyoruz," diyor.

Sınırın Ötesindeki Belirsizlik

Bab el-Selam (Öncüpınar) sınır kapısında bekleyen Zidane Zidane, Azez'deki akrabalarını ziyarete gidiyor ama temelli dönmüyor: "Orada hizmet yok, su yok, elektrik Türkiye'den geliyor. Köyümüz milisler tarafından yok edildi."

"Biz gidince Kilis yoksullaşacak"

Kilis yolundaki bir fırında çalışan Mustafa, geri dönmeye hazır hissetmediğini söylüyor. Türkler tarafından geri dönmesi için baskı hissedip etmediği sorulduğunda ise, "Hayır, bazılarımız çalışmamız için kalmamızı istiyor," cevabını veriyor. Nitekim tekstil, inşaat ve ayakkabı sektöründe iş gücü sıkıntısı baş göstermiş durumda. Alchawakh durumu şöyle özetliyor: "Bir zamanlar Suriyelilerle dolu olan sokaklar boşaldı, dükkanlar kapandı. Kilis yoksul bir yerdi; biz gittiğimizde yine yoksul olacak."

Kaynak: BURSADA BUGÜN

Güncel, 2026.02.13 12:54