Bursa'nın en bilinen sokağının bilinmeyen yüzü! Geçmişi bambaşka...

YUSUF OSMAN İMAN / BURSADA BUGÜN

Bursa'da geçmişte "Yahudilik" ya da "Yahudi Mahallesi" olarak anılan bölgenin izleri, günümüzde Arap Şükrü Sokağı ve çevresinde yaşamaya devam ediyor. Osmanlı döneminde Bursa'ya yerleşen Yahudi topluluklarının oluşturduğu kültürel mirasın en önemli parçalarından biri olan Geruş Sinagogu da bugün aynı bölgede bulunuyor.

İSPANYA'DAN BURSA'YA UZANAN TARİH

Bursa'daki Yahudi cemaatinin tarihinin Osmanlı döneminden daha eskiye uzandığı belirtilirken, özellikle 15'inci yüzyılın sonlarında İspanya'dan çıkarılan Sefarad Yahudilerinin Osmanlı topraklarına kabul edilmesiyle kentteki Yahudi nüfusu önemli bir hareketlilik yaşadı.
İspanya'dan gelen ilk kafilelerin bir bölümü Bursa'ya yerleştirildi. Bu toplulukların ibadetlerini sürdürebilmesi için bölgede sinagoglar oluşturuldu. Kuruçeşme çevresi de zamanla Bursa Yahudilerinin önemli yerleşim alanlarından biri haline geldi.

ARAP ŞÜKRÜ'DEN ÖNCE "YAHUDİLİK ÇARŞISI"

Bugün Arap Şükrü adıyla bilinen bölgenin geçmişte "Yahudilik Çarşısı" olarak anıldığı belirtiliyor. Tarihsel kaynaklarda bölgede Yahudi esnafın işlettiği meyhanelerin bulunduğu, Yahudi Mahallesi ile Rumların yaşadığı Balıkpazarı bölgesinin de birbirine yakın olduğu aktarılıyor. Arap Şükrü isimli esnafın da bu bölgede dükkân işletmeye başlamasıyla sokağın zaman içerisinde onun adıyla anılmaya başladığı aktarılıyor. Arap Şükrü ve ailesinin işlettiği işletmelerin ardından bölgedeki yeme-içme kültürü gelişirken, sokak bugünkü kimliğine doğru dönüşmeye başladı.

SOKAĞIN İÇİNDE TARİHİ SİNAGOG

Arap Şükrü Sokağı'nın en dikkat çekici tarihi yapılarından biri Geruş Sinagogu. Kültür ve Turizm Bakanlığı kaynaklarında, sinagogun 16'ncı yüzyılın başlarında Sultan II. Selim döneminde inşa edildiği belirtiliyor. "Geruş" kelimesinin İbranice "kovulmuş" anlamına geldiği ve yapının İspanya'dan Osmanlı topraklarına gelen Yahudi topluluğunun Bursa'daki tarihini yansıttığı aktarılıyor. Kesme taştan yapılan dikdörtgen planlı yapı günümüzde de ayakta bulunuyor ve ibadete açık tutuluyor.

BÖLGEDE BİRDEN FAZLA SİNAGOG BULUNUYORDU

Bursa'nın Yahudi Mahallesi yalnızca Geruş Sinagogu ile sınırlı değildi. Arap Şükrü Sokağı çevresinde Ets Ahayim ve Mayor Sinagogu da bulunuyordu. Bursa Büyükşehir Belediyesi'nin tarihi kent merkeziyle ilgili dokümanında Ets Ahayim Sinagogu'nun Osmanlı döneminde yapılan ilk sinagoglardan biri olduğu, Mayor Sinagogu'nun ise İspanya'nın Mallorca Adası'ndan Bursa'ya gelen Yahudiler tarafından kullanıldığı belirtiliyor. Ets Ahayim, İbranice "Hayat Ağacı" anlamına geliyor. Mayor Sinagogu ise Mallorca'dan gelen Yahudi topluluğuyla ilişkilendiriliyor.

1802 BURSA YANGININDA BÜYÜK HASAR

Bölgenin tarihi açısından önemli dönüm noktalarından biri de 1802 yılında Bursa'da yaşanan büyük yangın oldu. Tarih araştırmalarında, Yahudi Mahallesi'ndeki ev, dükkân ve sinagogların yangından ciddi şekilde zarar gördüğü, birçok Yahudinin bölgeyi terk ederek Bursa'nın farklı noktalarına dağıldığı aktarılıyor. Sonraki süreçte mahalledeki ibadethanelerin yeniden onarılması için girişimlerde bulunuldu.

BUGÜN AYNI SOKAKTA İKİ FARKLI DÖNEM

Bugün Arap Şükrü Sokağı, restoranları, balıkçıları ve gece hayatıyla Bursa'nın en bilinen noktalarından biri.

Ancak sokağın bugünkü görünümünün arkasında, yüzyıllar boyunca Bursa'da yaşayan Yahudi cemaatinin bıraktığı izler bulunuyor. Aynı bölgede geçmişin sinagoglarıyla bugünün eğlence mekânlarının yan yana bulunması, Bursa'nın farklı dönemlerinin aynı sokakta görülebilmesini sağlıyor. Geruş Sinagogu ise bu tarihsel mirasın günümüzde yaşayan en belirgin örneklerinden biri olarak varlığını sürdürüyor.

Bursa Bölge, 2026.09.15 11:11