Yılların emeği olan kıdem tazminatı tüm çalışanlar için önemli bir noktada duruyor. Prim günlerini doldurmaya çalışanlar bazı haklardan ise habersiz bir halde. İş Kanunu'na göre çalışan herkesin , emekli olduklarında son işyerlerinde geçirdikleri süre uyarınca hesaplanacak tutar kadar kıdem tazminatına hak kazanıldığı bu sistemde ayrıntılar neler? İşte detaylar...
Emeklilik için yaş dışındaki tüm şartları sağlayan çalışanlar kıdem tazminatı alabiliyor. Sadece 15 yıl sigortalı ve 3600 gün prim günü olan işçilerin faydalanabileceği zannedilen bu hakkın aslında öyle olmadığı belirtildi.
Milliyet'in yazarı Cem Kılıç'ın haberine göre, 7.000 günü olan işçi de bu haktan yararlanabiliyor. Kıdem tazminatı, emekliliği çalışmadan bekleyeceklerin hakkı. 15 yıl çalışmış ve 10 yıl prim ödemiş herkesin kıdem tazminatını alabileceği gibi yanlış bir algı var. Kıdem tazminatı hakkı, 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca tanımlanmış bir hak. Bu maddenin 5. fıkrasında 1999 yılında emeklilikle ilgili yapılan değişikliğe gönderme yapılarak, bu tarihten sonra emekli olmak için gerekli koşullara eklenen yaş şartı dışındaki prim ödeme gün sayısı ve sigortalılık süresini dolduranların da kıdem tazminatına hak kazanabileceği ifade ediliyor. Dolayısıyla İş Kanunu'na tabi olarak çalışanlar, emekli olduklarında son işyerlerinde geçirdikleri süre uyarınca hesaplanacak tutar kadar kıdem tazminatına hak kazanırlar.
KANUNA YENİ BİR EKLEME YAPILMIŞTI
1999 yılında 4447 sayılı kanunla emeklilikle ilgili düzenlemelerde çok önemli değişiklikler oldu. Emeklilik için yaş şartı getirilince, emekli olmak için yaşı bekleyecekler için kıdem tazminatını düzenleyen 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesine ekleme yapıldı. Yapılan bu ekleme ile emeklilik için yaş şartı dışındaki sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısını dolduranların, emekli olmak için yaşı çalışmaksızın beklemeleri halinde işlerinden ayrılarak kıdem tazminatı elde etmeleri hakkı tanınmış oldu.
ONLAR BUNDAN FAYDALANAMAYACAK
Emeklilik için mevcut koşullara ilave olarak 1999 yılında yaş koşulunun getirilmesi, 08.09.1999'dan önce sigortalı olmuş kişiler için, 15 yıl sigortalılık ve 3600 gün prim ödeme süresiyle kıdem tazminatına hak kazanma durumunu çok önemli bir hak haline getirdi. Bu tarihten önce ilk kez sigortalı olmuş kişiler, 15 yıl sigortalılık ve 3600 gün prim ödeme gün sayısı şartlarını yerine getirmişlerse, kıdem tazminatına hak kazanırlar. Dolayısıyla bu durumdaki kişiler son işverenlerinde geçirdikleri süre uyarınca kıdem tazminatlarını alabiliyorlar. Örneğin, 15 yıl sigortalılık ve 3600 gün prim ödeme gün sayısını son 2 yıldır çalıştığı işyerinde dolduran bir işçi, son işvereninden 2 yıllık kıdemi için ortalama brüt ücretinden sadece damga vergisi kesintisi yapılarak kıdem tazminatını alacaktır. Dolayısıyla son işvereninde çok daha uzun süre çalışan ve hatta 3600 günün ve 15 yılın tamamını aynı işverene bağlı olarak geçiren işçi son elde ettiği brüt ücretinin 15 katı kadar kıdem tazminatı elde edecektir. Fakat son işverenindeki çalışma süresi 1 yıldan az olan işçiler kıdem tazminatına hak kazanamamaktadırlar.
O TARİHTAN SONRASI...
08.09.1999'dan sonra sigortalı olanlar ise ilk olarak kendileri için geçerli emeklilik koşullarını öğrenmeliler. Bu koşullardan yaş dışındakileri sağlamaları halinde kıdem tazminatlarını alabilirler. Ancak bu tarihten sonraki sigortalılar için kıdem tazminatı elde etmek daha fazla prim ödeme gün sayısı ve sigortalılık süresiyle mümkün olacaktır. 08.09.1999 tarihinden itibaren ilk kez sigortalı olanlar da, emeklilik için yaş şartı dışındaki şartları sağlamaları halinde kıdem tazminatı alabilirler. Ancak bu kişilerin emeklilik için gerekli sigortalılık süreleri ve prim ödeme gün sayıları farklıdır. Dolayısıyla bu kişiler için 15 yıl sigortalılık ve 3600 gün prim ödeme gün sayısı ile kıdem tazminatlarını alamazlar. Bu durumdaki kişiler için geçiş hükümleriyle belirlenmiş sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayıları kıdem tazminatı almak için geçerlidir. Örneğin, 01.01.2000 tarihinde ilk kez sigortalı olmuş bir kişi, kendisi adına 7.000 gün prim ödenmiş olması halinde veya 25 yıllık sigortalılık süresi içinde en az 4500 gün prim ödemesi varsa kıdem tazminatı alabilir.
SGK'DAN ÖĞRENEBİLİR
Sigortalılık süresi ve prim gününü tamamlayarak kıdem tazminatına hak kazananlar veya kıdem tazminatına hak kazanıp kazanamayacağını öğrenmek isteyenler en yakın SGK merkezine giderek başvuru yapmak durumundalar. SGK merkezine başvuru yaparak bu hakkın elde edilip edilmediğini veya ne zaman böyle bir haklarının olabileceğini öğrenmek mümkün. Eğer bu hak elde edilmiş ise, SGK'dan aldığı "kıdem tazminatı alabilir" yazısını işverenine veren işçi kıdem tazminatını alarak işinden ayrılabilir.
Ekonomi, 2024.09.20 08:56