Piyasaların teröre tepkisi ne oldu?

Dünya genelinde güvenlik endişeleri artarken, yurt içi piyasalar da yurt dışına paralel bir biçimde terör saldırılarına tepkisiz. Batının ilk kez terörle tanıştığı 11 Eylül saldırısında borsalar kapanırken, son dönemdeki saldırılar piyasalarda fiyatlamaya dahil olmuyor.

Cumartesi günü İstiklal Caddesi'nde gerçekleşen canlı bomba saldırısının ardından haftaya piyasalar yatay başladı. Dolar/TL yüzde 0.39 yükselişle 2.8773 seviyesinden güne başlarken,Borsa İstanbul 100 (BIST 100) endeksi de güne hafif ekside başladı.

BIST 100 endeksi saat 10:00 itibariyle yüzde 0.04 düşüşle 82.976 puandan işlem görüyor.

Destek Menkul Değerler Araştırma Müdürü Murat Tufan, UZMANPARA'ya yaptığı değerlendirmede, terör saldırılarının dünyanın her yerinde olduğu gibi, hem sosyolojik hem de psikolojik anlamda tahrip yarattığına vurgu yaparak "Ancak tüm olumsuzluklara rağmen, Türkiye'nin ekonomisindeki güçlü duruşunu sürdürdüğünü söyleyebiliriz. Özellikle metropollerde gerçekleşen saldırıların borsa tarafında fiyatlanmadığını söylemeliyiz" dedi.

"Peki  bunun nedeni ne? Bu soruyu yanıtlamadan önce borsanın hangi gelişmeye nasıl tepki verdiğini hatırlayalım" diyen Tufan, şöyle konuştu: 

"13 MART 1999: PKK militanları İstanbul Kadıköy'deki Göztepe mahallesinde yer alan Mavi Çarşı'ya molotof kokteyli atıldı. Borsa endeksi günü yüzde 1.87 değer kaybıyla tamamladı.

15 KASIM 2003: Neve Şalom Sinagogu ve Bet İsrael Sinagogu'na çok sayıda kişinin ölümüne ve yaralanmasına sebep olan saldırı gerçekleştirildi. Borsa endeksi günü yüzde 2.45 kayıpla tamamladı.

20 KASIM 2003: Sinagog saldırısı sonrası henüz yaralar sarılmadan Türkiye başka bir saldırıyla şok yaşadı. İstanbul'daki İngiliz Konsolosluğu ve HSBC Bankası'nın genel merkezine bomba yüklü araçlarla saldırı gerçekleştirildi. Borsa endeksi bu saldırı sonrası günü yüzde 7.37 kayıpla tamamladı.

22 MAYIS 2007: Ankara'nın Ulus Semti'ndeki Anafartalar Çarşısı'nda intihar saldırısı düzenlendi. Saldırıda 6 kişi hayatını kaybetti. Borsa İstanbul ise günü yüzde 0.35 primle tamamladı.

27 TEMMUZ 2008: Yürek yakan bir diğer saldırı ise İstanbul'un Güngören ilçesinde ardı ardına iki bombanın patlatılması ile gerçekleştirildi. Terör örgütünün yaptığı bu hain saldırıda çok sayıda kişi hayatını kaybetti. Borsa endeksi günü yüzde 1.50 primle tamamladı.

11 MAYIS 2013: Hatay'ın Reyhanlı ilçesinde bomba yüklü araçlarla düzenlenen terör saldırısında 52 kişi yaşamını yitirdi. Bu kaotik gelişme sonrası borsa günü yüzde 0.22 artıda tamamladı.

6 OCAK 2015: İstanbul'un turistik semtlerinden Sultanahmet'teki bir polis noktasına canlı bomba saldırısı düzenlendi. Borsa İstanbul günü yüzde 0.52 primle tamamladı.

20 TEMMUZ 2015: Şanlıurfa'nın Suruç ilçesinde, düzenlenen intihar saldırısında çok sayıda kişi hayatını kaybetti. Borsadaki kayıp yüzde 1.78 olarak gerçekleşti.

10 EKİM 2015: Ankara Garı kavşağında Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en ölümcül bombalı intihar saldırısı gerçekleştirildi. Borsada kapanış yüzde 0,11 seviyesinde gerçekleşti. 

17 ŞUBAT 2016: Ankara'da Genelkurmay Başkanlığı yakınında gerçekleşen patlamada çok sayıda kişi hayatını kaybederken çok sayıda kişi de yaralandı. Borsada kapanış yüzde +.62 seviyesinden gerçekleşti. 

13 MART 2016: Türkiye daha yaralarını saramadan Ankara bir hain saldırı ile daha karşı karşıya kaldı. Hayatını kaybeden ve yaralananların bilançosunun ağır olduğu açıklandı. Borsa güne yatay giriş yaptı. 

19 MART 2016: Taksim İstiklal Caddesi'ndeki canlı bomba saldırısının ardından borsa güne hafif ekside başladı."

Bu yürek yakan trajik gelişmelerin ekonomik boyutuna bakıldığında borsanın son dönemde terör saldırılarına aşırı tepki vermediğini aktaran Tufan "İlk etapta panik satışları görülse de terör saldırılarının etkisinin kalıcı olmadığını, daha çok dış piyasadaki gelişmelerin ağırlıklı olarak fiyatlandığını söyleyebiliriz. Diğer taraftan iç tarafta yaşanan kaotik gelişmelerin hangi sektörü etkilediği de önemli bir ayrıntı olarak karşımıza çıkıyor. Jeopolitik gelişmelerden en derin darbeyi Turizm sektörü alsa da bunun borsa tüm endeksine yansımasının sınırlı olduğunu görüyoruz. Endeksteki ağırlığı yüzde 10 civarında bulunan turizm sektörünün borsadaki kazancı yıllık bazda yüzde 7'ye ulaşmış durumda. 

Terör olayları güvenlik endişeleriyle piyasaların dengesini bozsa da TL varlıklarını güçlü tutan farklı etkenler de bulunuyor. Başta küresel çapta merkez bankalarının uyguladıkları genişleyici parapolitikaları TL'deki güçlü duruşun en önemli nedeni olarak gösterilebilir. Özellikle gelişmekte olan ülke borsalarının yönünü ABD Merkez Bankası FED belirlemiş ve bu sebeple iç tarafta yaşanan güvenlik endişelerinin etkisi iç piyasaya yansıması sınırlı kalmıştır. Güvenlik endişelerinin piyasalara çok majör bir etkisi olmamasının bir diğer önemli nedeni ise, bu tarz acı kayıpların siyasi tarafta herhangi bir kaos ortamının yaratmayacağı beklentisinin hakim olmasıdır" dedi.

DIŞ PİYASALAR NASIL TEPKİ VERİYOR?

Küresel piyasalarda ekonomik risklerin yanında jeopolitik risklerin de artış gösterdiğine dikkati çeken Tufan, sözlerine şöyle devam etti:

"Özellikle Suriye'de yaşanan iç savaş sonrası terör riski Avrupa ülkelerine de yayılarak küresel ölçekte güvenlik endişeleri de artış gösterdi. Hatırlanacağı üzere geçtiğimiz yılın Ocak ayında Fransızca yayın yapan hiciv dergisi Charlie Hebdo'nun Paris'teki ofisine bir saldırı gerçekleştirilmişti. Bu saldırıda 11 kişi hayatını kaybederken 11 kişi de yaralanmıştı. Bu saldırı 1989'da Christian Dornier tarafından düzenlenen saldırıdan beri Fransa'da gerçekleştirilen en fazla kayıplı saldırı olarak kayıtlara geçerken ülke Kasım ayında başka bir facia ile karşı karşıya kaldı. Fransa'nın Paris şehrinde terör örgütü IŞİD'in gerçekleştirdiği saldırıda 129 kişi hayatını kaybetti. Bu saldırının ardından ise birçok kez ihbar üzerine Avrupa terör alarmına geçmişti.

Bu üzücü olayların ekonomik boyutuna baktığımızda ise terör saldırılarının borsa endekslerinde ciddi oranda fiyatlanmadığını görmekteyiz. Karşılaştırma yapmak gerekirse 2001 yılının 11 Eylül günü El-Kaide'ye bağlı kişiler tarafından kaçırılan uçaklar, New York'ta bulunan Dünya Ticaret Merkezi'nin sırasıyla kuzey ve güney kulelerine çarptı. Bu saldırı ile batı ilk defa terör ile tanışmış oldu. Yaşanan bu saldırının maddi ve manevi anlamda bilançosu çok büyük boyutlara ulaştı. Bu saldırıda 3 bine yakın kişi hayatını kaybederken ülkenin ekonomik kaybı 2 trilyon dolar olarak hesaplandı. Borsalar ise işleme kapatıldı. Fransa'da yaşanan saldırıların boyutu bu denli büyük olmasa da terör riskinin yarattığı endişeler hat safhaya ulaştı. Ancak bu endişeler ülke borsasına yansımadı ve ciddi kayıplar görülmedi. Yurtiçi borsalarda ise farklı bir tablo olmadığını söylemek mümkün. Her ne kadar kayıplar yaşansa da belirginleşen jeopolitik risklere rağmen borsaendeksine etkisinin sınırlı ve geçici etki yarattığını, buna bağlı olarak da kayıpların sınırlı kaldığını görüyoruz. Sonuç olarak, dış ve iç piyasalarda terör saldırılarının etkisinin kalıcı olmadığını ve panik havasının dağılmasıyla kısa sürede normal fiyatlamaların gerçekleştiğini söylemek yanlış olamaz."

Kaynak: BURSADA BUGÜN

Ekonomi, 2016.03.21 11:04