Dar gelirli ailelere yönelik yeni sosyal destek modeli olarak gündeme gelen vatandaşlık maaşında hazırlıklar sürüyor. Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) kapsamında hane gelirinin, kira ve enerji giderlerinin dikkate alınması planlanıyor. Pilot uygulamanın 2026 yılının sonuna kadar şekillendirilmesi, ilk ödemelerin ise 2027'nin ilk çeyreğinde yapılması hedefleniyor. Peki, vatandaşlık maaşı kimlere verilecek, gelir sınırı ne olacak ve başvurular nereden yapılacak?
Dar gelirli hanelerin yaşam maliyetlerini hafifletmeye yönelik yeni sosyal yardım modeli, milyonlarca vatandaşın gündeminde yer alıyor. Kamuoyunda "vatandaşlık maaşı" olarak anılan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) ile belirli bir gelir seviyesinin altında kalan ailelerin ekonomik açıdan desteklenmesi amaçlanıyor.
Sabah gazetesinde yer alan bilgilere göre, sistemin hazırlık sürecinde ailelerin ekonomik koşullarının ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi üzerinde duruluyor. Hanelerin yalnızca toplam gelirleri değil, yaşadıkları bölge ve temel ihtiyaçlar için yaptıkları harcamalar da destek planlamasında etkili olacak.
Projeye ilişkin paylaşılan tahminlerde yaklaşık 2,5 milyon haneye ulaşılması ve toplam destek büyüklüğünün 1,5 trilyon liraya kadar çıkması öngörülüyor. Ancak bu rakamlar, uygulamanın kesinleşmiş ödeme tutarları veya bireysel hak sahipliği garantisi olarak değerlendirilmemeli.
Taslak çalışmalarda, hane gelirinin belirli bir eşiğin altında kalması temel değerlendirme ölçütlerinden biri olarak öne çıkıyor. Haberde, 23 bin 552 liralık tutarın gelir sınırı olarak ele alındığı aktarılıyor.
Bununla birlikte söz konusu tutarın kesinleşmiş ve yürürlüğe girmiş bir başvuru şartı olduğu henüz varsayılmamalı. Nihai gelir kriterinin, hanedeki kişi sayısının ve farklı gelir kaynaklarının nasıl değerlendirileceğinin resmi düzenlemelerle açıklığa kavuşturulması gerekiyor.
Yeni sistemin, mevcut sosyal yardımlardan yararlanan ailelerin durumunu da dikkate alan daha kapsamlı bir değerlendirme mekanizmasıyla uygulanması planlanıyor.
GETAD kapsamında öne çıkan başlıklardan biri, yardımların ailelerin gerçek ihtiyaçlarına göre şekillendirilmesi. Planlamaya göre kira, ısınma, elektrik, doğalgaz ve gıda gibi temel giderler destek kapsamına alınabilecek.
Büyükşehirlerde yaşayan ve gelirinin önemli bir bölümünü kiraya ayıran aileler için barınma desteği öncelikli hale gelebilecek. Kış koşullarının daha ağır yaşandığı illerde enerji giderlerine yönelik yardımların öne çıkması, kırsal bölgelerde ise gıda desteğinin önem kazanması bekleniyor.
İhtiyaç durumuna göre aynı hanenin birden fazla destek kaleminden yararlanabilmesi de değerlendiriliyor. Bununla birlikte ödemelerin nasıl hesaplanacağı ve hane başına uygulanacak üst sınırın ne olacağı konusunda kesinleşmiş ayrıntıların resmi açıklamalarla duyurulması gerekiyor.
Yeni sosyal destek modelinde ekonomik açıdan güçlük yaşayan ailelerin öncelikli grupta bulunması bekleniyor. Hane gelirinin yanı sıra kira giderleri, çocuk sayısı, yaşam koşulları ve özel bakım ihtiyacı gibi unsurların değerlendirmeye dahil edilmesi üzerinde duruluyor.
Yaşlılar, kronik hastalığı bulunan kişiler ve sürekli bakıma ihtiyaç duyan bireylerin yaşadığı haneler de destek planlamasında dikkate alınabilecek gruplar arasında gösteriliyor.
Emeklilerin de sistem kapsamında değerlendirilmesi gündemde. Ancak emekli olmak veya belirli bir gelir seviyesinin altında yaşamak tek başına yardım hakkının kesinleştiği anlamına gelmiyor. Uygunluk şartlarının nihai düzenlemeyle belirlenmesi bekleniyor.
Desteklerin doğru kişilere ulaştırılması amacıyla kamu kurumlarının mevcut verilerinden yararlanılması planlanıyor. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının kayıtlarının yanı sıra sosyal güvenlik, gelir ve mülkiyet bilgileri gibi verilerin değerlendirme sürecine dahil edilmesi gündemde.
Bu yöntemle hanelerin ekonomik koşullarının daha kapsamlı biçimde belirlenmesi hedefleniyor. Düzenli maaş, diğer gelir kaynakları, barınma koşulları ve ailedeki bakıma muhtaç kişilerin durumu gibi unsurların değerlendirmede rol oynaması öngörülüyor.
Tasarlanan elektronik altyapının, başvuruların incelenmesini kolaylaştırması ve ihtiyaç sahiplerinin belirlenmesinde kurumlar arası veri paylaşımından yararlanılması amaçlanıyor. Sistemin hangi veriler üzerinden ve hangi usulle karar vereceği ise açıklanacak resmi kurallarla netleşecek.
Başvuru sürecinde e-Devlet Kapısı ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının kullanılması planlanıyor. Böylece vatandaşların destek programına erişiminin kolaylaştırılması hedefleniyor.
Ancak başvuru ekranının ne zaman açılacağı, hangi belgelerin isteneceği ve değerlendirme işlemlerinin nasıl yürütüleceği konusunda kesinleşmiş uygulama ayrıntılarının duyurulması gerekiyor. Bu nedenle vatandaşların, başvuruların başladığına ilişkin resmi açıklama yapılmadan işlem yaptığını iddia eden doğrulanmamış internet sitelerine karşı dikkatli olması önem taşıyor.
Başvuru koşulları açıklandığında, hanelerin gelir durumunu ve diğer uygunluk kriterlerini belirtilen usule göre bildirmesi gerekecek.
Paylaşılan proje takvimine göre pilot illerin 2026 yılının sonuna kadar belirlenmesi, ilk ödemelerin ise 2027 yılının ilk çeyreğinde yapılması hedefleniyor. Pilot uygulamanın sonuçlarına göre sistemin geliştirilmesi ve 2027 yılı içerisinde daha geniş bir alana yayılması planlanıyor.
Bu takvim, hazırlık sürecine ilişkin hedefleri yansıtıyor. İlk ödeme tarihi, uygulamanın başlayacağı iller ve ülke genelindeki yaygınlaştırma takvimi için resmi duyuruların takip edilmesi gerekiyor.
Taslakta üzerinde durulan seçeneklerden biri de hak sahiplerine özel bir ödeme kartı verilmesi. Bu modelde yardımların belirli bir kart üzerinden kullandırılması, temel ihtiyaç ürünlerinde indirim sağlanması ve ödeme kullanımının kolaylaştırılması değerlendiriliyor.
Kartın nakit çekim imkanı sunup sunmayacağı, hangi alışverişlerde kullanılabileceği ve indirim uygulamasının nasıl işleyeceği henüz kesinleşmiş ayrıntılar olarak görülmemeli. Bu başlıklardaki uygulama esaslarının, sistemin nihai çerçevesi açıklandığında netleşmesi bekleniyor.
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nin hayata geçirilmesiyle dar gelirli ailelerin temel yaşam giderlerinin hafifletilmesi amaçlanıyor. Gelir eşiği, destek miktarı, başvuru yöntemi ve ödeme takvimi ise vatandaşların yanıtını beklediği başlıca konular arasında bulunuyor.
Sistemin kapsamı ve hak sahipliği şartları kesinleştiğinde, başvuruda bulunmayı düşünen vatandaşların Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile e-Devlet üzerinden yayımlanacak resmi bilgilendirmeleri esas alması gerekiyor.
Kaynak: BURSADA BUGÜN
Ekonomi, 2026.10.12 10:38