İznik Gölü'ndeki su altı bazilikasında yürütülen kazılarda, bilinen yapının altında daha eski ve küçük bir kiliseye ait duvar, zemin döşemesi ve sütun kaidesi kalıntıları bulundu. Kazı ekibi, bu yapının 325'teki Birinci İznik Konsili'nin toplandığı Aziz Neophytos Kilisesi olabileceğini değerlendiriyor. Ancak toplantının tam olarak nerede yapıldığı konusunda araştırmalar ve bilimsel tartışmalar sürüyor.
FATİH MISIR / BURSADA BUGÜN
Bursa'nın İznik ilçesinde göl sularının çekilmesiyle gün yüzüne çıkan bazilika, 2014'te havadan çekilen fotoğraflarda fark edildi. Papa 14. Leo da 28 Kasım 2025'te, Birinci İznik Konsili'nin 1700'üncü yıl dönümü programı kapsamında alanı ziyaret etti. Ziyaretin ardından kazı çalışmaları sürerken, 2026 sezonunda yapının geçmişine ilişkin yeni bulgular ortaya çıkarıldı.
Bursa Uludağ Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Başkanı ve kazı ekibinin başkanı Prof. Dr. Mustafa Şahin'in aktardığı bilgilere göre, bu yılki çalışmalarda bazilikanın altında daha eski bir yapıya ait duvar izleri, zemin döşemeleri ve bir sütun kaidesi tespit edildi. Küçük yapıya ait olduğu değerlendirilen döşemenin, bilinen bazilikanın dışına doğru devam etmesi, burada farklı planlı daha eski bir yapı bulunduğuna ilişkin önemli bir bulgu olarak değerlendiriliyor. Kazıların 11'inci yılında yürütülen çalışmalara İtalya'daki üniversitelerden araştırmacılar da katıldı.
Kazı ekibinin değerlendirmesine göre, alandaki ilk kilise MS 313'ten sonra yapılmış ve MS 368'deki depremde yıkılmış olabilir. Daha sonra, konsile katılan din adamlarının anısına inşa edildiği düşünülen daha büyük Kutsal Pederler Kilisesi aynı alana yapılmış olabilir. Araştırmacılar, bu yapının yaklaşık MS 380'den sonra inşa edildiğini; daha sonraki dönemde yaşanan 1065 depremiyle yıkılarak göl sularının altında kaldığını belirtiyor.
Kazı ekibi, bulunan küçük kilisenin Aziz Neophytos Kilisesi olabileceğini ve Birinci İznik Konsili'nin burada yapılmış olabileceğini savunuyor. Ekip, konsile katılan tarihçi Caesarealı Eusebius'un toplantının küçük bir ibadet yapısında gerçekleştirildiğine ilişkin anlatımını da bu görüşü destekleyen unsurlar arasında gösteriyor.
Bununla birlikte, konsilin yapıldığı yerin kesin biçimde belirlendiğini söylemek için erken. Kazı alanı dışında çalışan bazı araştırmacılar, küçük kilisenin tarihlendirmesinin henüz kesinleşmediğine dikkat çekiyor. Bazı tarihçiler de konsilin açılış oturumunun İmparator Konstantin'in sarayında yapıldığını belirten kaynaklara dayanarak toplantının sarayda gerçekleşmiş olabileceğini savunuyor. Bu nedenle bulunan kalıntılar, konsil mekânına ilişkin güçlü bir araştırma başlığı açsa da yapının doğrudan konsil toplantı yeri olarak tanımlanması bilimsel tartışma konusu olmayı sürdürüyor.
Kazılarda mimari kalıntıların yanı sıra üzerinde hurma ağacı ve kılıç motifi bulunan altın bir yüzük ile bir yüksük de ortaya çıkarıldı. İlk değerlendirmelerde benzer örneklerin Emevi ve Abbasi dönemlerinde görüldüğü belirtildi. Kazı başkanı, bu buluntuların 729'daki İznik kuşatması ve kilisenin sonraki dönemlerdeki kullanımı açısından araştırmacılara ipucu verebileceğini ifade etti. Ancak bu eşyaların kime ait olduğu veya doğrudan kuşatmayla bağlantılı olup olmadığı henüz kesinleşmiş değil.
İznik Gölü'ndeki bazilika, böylece yalnızca göl sularının çekilmesiyle ortaya çıkan bir yapı olarak değil, farklı dönemlerde inşa edilmiş ibadet yerlerinin izlerini taşıyan geniş bir arkeolojik alan olarak da araştırılıyor. Kazılar ilerledikçe hem yapının geçirdiği evrelerin hem de Birinci İznik Konsili'yle olası bağlantısının daha ayrıntılı biçimde aydınlatılması bekleniyor.
Bursa Bölge, 2026.10.10 11:32