Bursa'nın geçmişine şaşırtan yolculuk! Eski isimler tarihe ışık tutuyor

Orhangazi'nin Pazarköy, Mustafakemalpaşa'nın Kirmasti, Karacabey'in Mihaliç olarak anıldığı biliniyor. İznik ve Gemlik'in geçmişi ise antik döneme uzanıyor.

Bursa'nın 17 ilçesinin bugünkü adlarının ardında farklı dönemlerden izler bulunuyor.

Bazı isimler idarî kararlarla değişirken bazıları, bölgede yüzyıllar önce kurulmuş yerleşimlerden günümüze ulaştı. Ancak tarihî kayıtlarda geçen her ad, bugünkü ilçenin resmî olarak kullandığı eski ad anlamına gelmiyor.

Özellikle antik kent adları ile yakın dönemdeki ilçe adlarını birbirinden ayırmak gerekiyor.

Bursa Valiliğinin tarihçe bilgilerinde Osmanlı dönemindeki kazalar arasında Orhaneli (Adranos), Mihaliç (Karacabey) ve Kirmasti (Mustafakemalpaşa) isimleri sıralanıyor. Aynı kaynakta, Orhangazi'nin 1926'da Bursa'ya bağlı ilçeler arasında bulunduğu; İznik'in ise 1930'da ilçe merkezi olduğu belirtiliyor.

Orhangazi, Pazarköy adıyla anılıyordu

Bugünkü Orhangazi'nin eski adı Pazarköy idi. Kaymakamlığın tarihçe bilgilerine göre yerleşim 1879'da Pazarköy adıyla bucak merkezi oldu, 1893'te Bursa'ya bağlı ilçe merkezi hâline geldi.

1913'te ise adı Orhangazi olarak değiştirildi. Böylece ilçenin adı, Osmanlı Devleti'nin kurucularından Orhan Bey'in adını taşımaya başladı.

Kirmasti adı Mustafakemalpaşa'ya dönüştü

Mustafakemalpaşa, uzun süre Kirmasti adıyla bilindi.

İlçenin adı, Millî Mücadele'nin ardından 1922'de değiştirildi. Mustafakemalpaşa Belediyesinin tarihçe sayfasında, 24 Aralık 1922'de alınan kararla Kirmasti adının önce Lalaşahin olarak değiştirildiği, aynı yıl yapılan yeni düzenlemeyle ilçenin Mustafakemalpaşa adını aldığı aktarılıyor. İlçenin bugünkü adı, Mustafa Kemal Paşa'ya atıfta bulunuyor.

Mihaliç, Karacabey adını aldı

Bugünkü Karacabey de geçmişte Mihaliç adıyla anılıyordu.

Karacabey Belediyesinin tarihçesinde, Meşrutiyet'in ilanından sonra 1910'da ilçenin adının Karacabey olarak değiştirildiği bilgisi yer alıyor. Mihaliç adı ise Osmanlı dönemindeki idarî kayıtlarda ve tarihî anlatımlarda görülmeye devam ediyor.

Orhaneli'nin tarihî adı Adranos

Orhaneli, Osmanlı dönemindeki kayıtlarda Adranos adıyla yer alıyor. Bursa Valiliği de ilçeyi tarihçe sayfasında "Orhaneli (Adranos)" şeklinde anıyor. Bu örnek, bugünkü ilçe adlarının bir bölümünün zaman içinde resmî kullanıma yerleştiğini, eski adların ise tarihî kaynaklarda yaşamayı sürdürdüğünü gösteriyor.

İznik ve Gemlik'in antik dönem izleri

İznik'in geçmişi, aynı yerde kurulan antik Nikaia (Nicaea) kentine uzanıyor. İznik adı, antik kent adının zaman içindeki değişimiyle ilişkilendiriliyor.

İlçe 1930'da Bursa'ya bağlı ilçe merkezi hâline geldi; daha önce Yenişehir'e bağlı bir bucak olarak yönetiliyordu.

Gemlik'in bulunduğu yerde antik çağda Kios (Cius) adıyla bilinen bir yerleşim vardı.

Bursa Kültür ve Turizm Müdürlüğünün tarihçe bilgisinde bölgedeki antik kentlerden Prusias ad Mare'nin Gemlik'le bağlantısı da belirtiliyor.

Bu adlar, Gemlik'in eski resmî ilçe adı olarak değil, bulunduğu bölgenin antik dönem geçmişini anlatırken kullanılıyor.

Mudanya çevresinde ise antik döneme uzanan Myrleia ve Apameia yerleşimleri bulunuyor.

Bu isimler, bugünkü Mudanya ilçesinin yakın tarihli resmî ad değişiklikleri olarak değil, bölgedeki eski kentlerin adları olarak öne çıkıyor.

Bazı ilçeler daha sonra kuruldu

Bursa'nın bugünkü ilçe yapısı da tek bir dönemde oluşmadı.

Valilik kayıtlarına göre İnegöl ve Yenişehir 1926'da Bilecik'ten Bursa'ya bağlandı; İznik 1930'da ilçe oldu. Keles 1953'te, Büyükorhan ve Harmancık ile merkezdeki Osmangazi, Yıldırım ve Nilüfer ilçeleri 1987'de, Gürsu ve Kestel ise 1990'da kuruldu.

Bu nedenle Bursa'daki bütün ilçelerin "eski adı" bulunmuyor; bazıları mevcut idarî yapı içinde daha sonra ilçe statüsü kazandı.

Bursa'nın ilçe adları, kentin tarih boyunca geçirdiği değişimi de gözler önüne seriyor. Pazarköy, Kirmasti ve Mihaliç gibi adlar yakın geçmişte kullanılan yerleşim ve idarî adları olarak öne çıkarken, Nikaia, Kios ve Myrleia gibi isimler bölgenin antik çağdaki izlerini taşıyor.

Bursa Bölge, 2026.10.10 11:10