Alzheimer olmamak için ne yapmalı? Alzheimer'ı tetikleyen faktörler neler?

Alzheimer hastalığı, hafıza ve düşünme becerilerinde ilerleyici kayba yol açabilen bir beyin hastalığı olarak biliniyor. Yaş, Alzheimer ve demans için değiştirilemeyen en önemli risk faktörlerinden biri olsa da demans yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu değil. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2026 yılında yayımladığı güncel rehberde, bilişsel gerileme ve demans riskini azaltmaya yönelik yaşam tarzı değişiklikleri ve sağlık sorunlarının kontrol altında tutulması öne çıkarılıyor.

Alzheimer olmamak için ne yapmalı?

Alzheimer hastalığını kesin olarak önleyen tek bir yöntem bulunmuyor. Ancak araştırmalar, bazı yaşam tarzı ve sağlık faktörlerinin kontrol edilmesinin bilişsel gerileme ve demans riskinin azaltılmasına katkı sağlayabileceğini gösteriyor.

Düzenli fiziksel aktivite yapmak, bu önerilerin başında geliyor. Hareketli bir yaşam tarzı hem kalp-damar sağlığını destekliyor hem de beyin sağlığı açısından önem taşıyor. Dünya Sağlık Örgütü, demans riskinin azaltılması kapsamında fiziksel aktivitenin artırılmasını öneriyor.

Bunun yanında sigara kullanmamak, zararlı alkol tüketiminden kaçınmak, dengeli beslenmek ve sağlıklı kiloyu korumak da önem taşıyor.

Alzheimer'ı hangi hastalıklar tetikleyebilir?

Bazı sağlık sorunları Alzheimer ve diğer demans türleriyle ilişkili risk faktörleri arasında yer alıyor. Özellikle yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol ve obezite gibi durumların kontrol altında tutulması beyin sağlığı açısından önem taşıyor.

Bu nedenle tansiyon, kan şekeri ve kolesterol gibi değerlerin düzenli olarak takip edilmesi ve mevcut hastalıkların doktor önerileri doğrultusunda yönetilmesi gerekiyor.

İşitme kaybı da risk faktörleri arasında

Alzheimer ve demans konusunda çoğu kişinin gözden kaçırdığı konulardan biri de işitme kaybı.

Dünya Sağlık Örgütü, ihtiyaç halinde işitme cihazlarının kullanılmasını bilişsel gerileme ve demans riskini azaltmaya yönelik stratejiler arasında değerlendiriyor. İşitme problemi yaşayan kişilerin bununla ilgili sağlık değerlendirmesi yaptırması önem taşıyor.

Sosyal hayattan kopmamak önemli

Beyin sağlığı yalnızca fiziksel aktivitelerle değil, sosyal ve zihinsel faaliyetlerle de ilişkilendiriliyor.

Sosyal izolasyon, bilişsel olarak yeterince aktif olmama ve yalnızlık demans riskiyle ilişkilendirilen faktörler arasında bulunuyor. Bu nedenle kişinin ailesi ve arkadaşlarıyla iletişim halinde olması, sosyal etkinliklere katılması, yeni şeyler öğrenmesi ve zihinsel olarak aktif kalması öneriliyor.

Kitap okumak, yeni bir beceri öğrenmek, müzikle ilgilenmek, bulmaca çözmek veya kişinin ilgisini çeken zihinsel faaliyetlerle uğraşmak günlük yaşamda uygulanabilecek seçenekler arasında değerlendirilebilir.

Uyku düzenine dikkat etmek gerekiyor

Yetersiz veya kalitesiz uyku da Alzheimer ve bilişsel gerileme konusunda araştırılan risk faktörleri arasında bulunuyor. ABD Ulusal Yaşlanma Enstitüsü, yeterli ve kaliteli uyku alınmamasını Alzheimer açısından dikkate alınması gereken yaşam tarzı faktörleri arasında sıralıyor.

Uzun süre devam eden uyku problemleri yaşayan kişilerin altta yatan nedenlerin değerlendirilmesi için sağlık profesyoneline başvurması önem taşıyor.

Beslenme Alzheimer riskini etkiler mi?

Sağlıklı ve dengeli beslenme, yalnızca kalp-damar sağlığı açısından değil, beyin sağlığı açısından da önem taşıyor.

Sebze, meyve, tam tahıllar ve diğer besin gruplarını dengeli biçimde içeren bir beslenme düzeni genel sağlık açısından destekleyici kabul ediliyor. Bunun yanında aşırı kilo ve obeziteyle mücadele edilmesi de demans riskinin azaltılması kapsamında değerlendiriliyor.

Ancak tek bir yiyeceğin veya takviyenin Alzheimer hastalığını önlediğini söylemek doğru değil. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2026 güncellemesinde, belirlenmiş bir eksiklik olmadığı sürece B ve E vitaminleri, omega-3 takviyeleri veya multivitaminlerin demansı önlemek amacıyla kullanılmasını destekleyecek yeterli kanıt bulunmadığı belirtiliyor.

Sigara ve alkol Alzheimer riskini artırır mı?

Sigara kullanımı ve zararlı düzeyde alkol tüketimi, demans açısından değiştirilebilir risk faktörleri arasında yer alıyor.

Dünya Sağlık Örgütü, demans riskini azaltmak amacıyla tütün kullanımının bırakılmasını ve zararlı alkol tüketiminin azaltılmasını öneriyor.

Bu nedenle beyin sağlığını korumak isteyenlerin sigaradan uzak durması ve alkol tüketimini sağlık açısından risk oluşturmayacak düzeylerde tutması önem taşıyor.

Hava kirliliği de araştırılıyor

Demans riskinde yalnızca bireysel alışkanlıklar değil, çevresel faktörler de gündeme geliyor. Hava kirliliğine maruz kalma, Dünya Sağlık Örgütü'nün 2026 tarihli güncel önerilerinde risk azaltma kapsamında ele alınan çevresel faktörlerden biri.

Bu nedenle özellikle hava kirliliğinin yüksek olduğu bölgelerde maruziyeti azaltmaya yönelik önlemler genel sağlık açısından önem taşıyor.

Alzheimer kesin olarak önlenebilir mi?

Bugünkü bilgiler ışığında Alzheimer hastalığının kesin olarak önlenebileceğini söylemek mümkün değil. Yaş ve genetik özellikler gibi değiştirilemeyen faktörlerin yanı sıra yaşam tarzı, sağlık sorunları ve çevresel koşullar da hastalık riskinde rol oynayabiliyor.

Bununla birlikte Dünya Sağlık Örgütü, 2026 yılında yayımladığı güncel rehberde demans riskinin yüzde 45'ine kadarının değiştirilebilir risk faktörleriyle ilişkili olabileceğini bildirdi. Bu oran, kişilerin yaşam tarzı ve sağlık kontrollerine dikkat etmesinin önemini ortaya koyuyor; ancak herhangi bir kişinin Alzheimer olmayacağını garanti etmiyor.

Bu nedenle Alzheimer'dan korunma konusunda en önemli yaklaşım; hareketli bir yaşam sürmek, sigara kullanmamak, alkolü sınırlamak, dengeli beslenmek, tansiyon-şeker-kolesterol gibi değerleri kontrol altında tutmak, işitme ve görme sorunlarını ihmal etmemek, sosyal ve zihinsel açıdan aktif kalmak ve düzenli sağlık kontrollerini yaptırmak olarak öne çıkıyor.

Unutkanlık, düşünme becerilerinde belirgin değişiklik veya günlük yaşamı etkileyen yeni bilişsel sorunlar ortaya çıktığında ise kişinin kendi kendine tanı koymak yerine bir sağlık profesyoneline başvurması gerekiyor.

Kaynak: BURSADA BUGÜN

Sağlık, 2026.09.28 16:25