1573'te farklı isimle anılıyordu! Bursa'daki köyün gizemli geçmişi...

SILANUR KARA KAYA / BURSADA BUGÜN

Bursa'nın dağ ilçelerinden Keles, geçmişten günümüze ulaşan köyleri, gelenekleri ve yerleşim hikâyeleriyle dikkat çeken bölgeler arasında bulunuyor. İlçeye yaklaşık 7 kilometre uzaklıkta bulunan Kıranışıklar Mahallesi de bu köklü yerleşimlerden biri olarak öne çıkıyor.

Kıranışıklar adı nereden geliyor?

Köyün adının nereden geldiğine ilişkin kaynaklarda birden fazla görüş bulunuyor. Marmara Üniversitesi tarafından yayımlanan bir çalışmada, köyün tepelik ve çıplak bir arazi üzerinde bulunması nedeniyle "kıran" kelimesinin kır arazi veya kıraç anlamıyla ilişkilendirildiği aktarılıyor.

Aynı çalışmada, bölgeye yerleştiği düşünülen "Işıklar" adlı Türk oymağı ile köyün adının bağlantılı olabileceği belirtiliyor. Bu görüşe göre Kıranışıklar adı, yerleşimin coğrafi özelliği ile buraya yerleşen topluluğun adının birleşiminden ortaya çıkmış olabilir.

Ancak köyün ismiyle ilgili anlatı bununla sınırlı değil.

Tarihî kayıtlarda farklı isimlerle geçiyor

Kıranışıklar'ın geçmişine ilişkin akademik çalışmalarda, köyün adının eski dönemlerde farklı biçimlerde kaydedildiği görülüyor. Uludağ Üniversitesi Açık Erişim arşivinde yer alan bir çalışmada, 1573 tarihli tahrir kayıtlarında köyün "Karye-i Şıh Köyü" adıyla geçtiği, ilerleyen dönemlerde ise "Şeyhler" ve "Şeyhlü" gibi isimlerle anıldığı aktarılıyor.

Aynı çalışmada Şemsettin Sami'nin eserinde köy adının "Kıran Işıklar" şeklinde yer aldığı belirtiliyor. Ayrıca "Işık" veya "âşık" kelimelerinin geçmişte dervişlerle ilişkilendirilmesi nedeniyle köy adının bölgede bulunan bir tekke ve tasavvuf geleneğiyle bağlantılı olabileceği yönünde değerlendirmeler de bulunuyor.

Bu nedenle Kıranışıklar'ın adı konusunda tek bir kesin hikâyeden söz etmek yerine, tarihî kayıtlar ve sözlü kültürde yer alan farklı anlatıların bulunduğunu söylemek daha doğru görünüyor.

Köyün geçmişinde Yörük izleri

Kıranışıklar hakkında yapılan araştırmalarda köyün eski bir Yörük yerleşimi olduğuna ilişkin bilgiler de dikkat çekiyor. Bazı kaynaklarda köyün Kütahya taraflarından gelen Yörükler tarafından kurulduğu, başka bir anlatıda ise Kütahya'nın Kıranşeyh köyünden gelen hanelerin yerleşimiyle oluştuğu ileri sürülüyor.

Bu farklı anlatılar, Kıranışıklar'ın geçmişinin yalnızca yakın dönemle sınırlı olmadığını, bölgedeki Yörük ve Türkmen yerleşim hareketleriyle bağlantılı daha geniş bir tarihî arka plana sahip olduğunu gösteriyor.

1719 yılında yapılan cami köyün tarihine ışık tutuyor

Kıranışıklar'ın tarihî geçmişinin en dikkat çekici izlerinden biri ise eski camisi. Yapıya ilişkin akademik çalışmada, caminin 1719 yılında Seyid oğlu Hacı Mustafa tarafından yaptırıldığı ve caminin çeşmesinde de aynı tarihin bulunduğu belirtiliyor.

Bugün yapı ayakta olmasa da 18. yüzyılın başlarına uzanan bu kayıt, Kıranışıklar'ın uzun süredir yerleşim alanı olarak kullanıldığını ortaya koyan önemli tarihî veriler arasında yer alıyor.

Kıranışıklar'da Şahin Baba Türbesi de bulunuyor

Köyün tarihî dokusunda dikkat çeken bir başka unsur ise Şahin Baba Türbesi. Arkeolojik yüzey araştırmalarında, Kıranışıklar Köyü mezarlığında bulunan türbenin onarımında çok sayıda Bizans dönemine ait mimari parçanın devşirme malzeme olarak kullanıldığı belirtiliyor.

Bu durum, köyün bulunduğu coğrafyada daha eski dönemlere ait yerleşim ve yapı izlerinin de bulunduğuna işaret eden önemli ayrıntılardan biri olarak değerlendiriliyor.

Nazım Hikmet'in anısı da bu köyde yaşatılıyor

Kıranışıklar'ı farklı kılan bir başka ayrıntı ise Nazım Hikmet ile bağlantısı. Köyde, şairin vasiyetindeki Anadolu köyü ve çınar ağacı tasvirinden esinlenilerek oluşturulan temsili anıt mezar ve çınar ağacı bulunuyor.

2026 yılında da Nazım Hikmet, ölümünün 63. yılında Keles Kıranışıklar'daki bu anıt mezarın başında düzenlenen etkinlikle anıldı.

Kıranışıklar'ın hikâyesini ilginç hale getiren de tam olarak bu çok katmanlı geçmiş. 1573 tarihli kayıtlar, 1719'dan kalan tarihî izler, Yörük yerleşimine ilişkin anlatılar, Şahin Baba Türbesi ve Nazım Hikmet anısı aynı köyün geçmişinde bir araya geliyor.

Bugün ise Kıranışıklar, Keles'in tarımsal üretim noktalarından biri olarak da öne çıkıyor. Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından köyde çevre yerleşimlere de hizmet vermesi amacıyla ürün toplama merkezi kurulması, bölgenin tarımsal üretimdeki rolünü ortaya koyan çalışmalardan biri olmuştu.

Kıranışıklar'ın adının kesin olarak tek bir olaydan geldiğini söylemek mümkün olmasa da, köyün ismi etrafında oluşan farklı rivayetler ve tarihî belgeler, Bursa'nın dağ ilçelerindeki yerleşimlerin ne kadar zengin bir geçmişe sahip olduğunu gösteriyor.

Bursa Bölge, 2026.09.28 17:11