Bazı sözler vardır, aradan yıllar geçse de eskimez. Bazı mektuplar ise yalnızca yazıldığı kişiye değil, gelecek nesillere de seslenir. Mustafa Kemal Atatürk'ün kendi el yazısıyla bıraktığı notlar, onun tarihe yön veren lider kimliğinin yanında insani yönünü de anlatıyor.
Latife Hanım'la ayrılık kararını bildirirken gösterdiği nezaketten küçük Kemaleddin'e verdiği hayat dersine, İsmet İnönü'ye yazdığı kardeşlik mesajından Türk gençliğine emanet ettiği Cumhuriyet'e kadar her satırda ayrı bir hikaye saklı.
Atatürk'ün el yazısıyla tarihe bıraktığı bu cümleler, geçmişten bugüne uzanan anlamlı bir miras olarak karşımıza çıkıyor. İşte Atatürk'ün kendi el yazısıyla kaleme aldığı, her biri ayrı bir anlam taşıyan o tarihi mektuplar ve notlar...
ATATÜRK'ÜN LATİFE HANIM'LA AYRILIK KARARINI İSMET İNÖNÜ'YE BİLDİRDİĞİ MEKTUP
Mustafa Kemal Atatürk, 9 Ekim 1924 tarihinde Erzurum'dan İsmet İnönü'ye gönderdiği mektupta, Latife Hanım ile evliliğini sona erdirme kararını anlattı. İki yıllık evlilik deneyiminin ardından birlikte yaşamalarının mümkün olmadığına kanaat getirdiğini belirten Atatürk, kararının kesin olduğunu ifade etti. Ancak mektubun en dikkat çekici bölümü, ayrılık kararına rağmen Latife Hanım'ın ve ailesinin şeref ve haysiyetinin korunmasını özellikle istemesiydi.
Mektubunda İsmet İnönü'ye hitaben şu ifadeleri kullandı:
Azizim İsmet:
Latife Hanım takaddüm ederek, (önden) Ankara'ya geliyor. Beraber seyahate devamı münasip görmedik. Çünkü iki senelik tecrübe beraber yaşamak imkanı olmayacağına kanaat hasıl ettirdi. Kararımdan kendisini haberdar ettim. Çok meyus (üzgün) ve mahzundur. Zat-ı alinizin ve belki Fevzi Paşa hazretlerinin itilaf için delaletinizi (anlaşmaya yardımınızı) rica edecektir. Kararım kat'idir. Yalnız gerek kendisinin ve gerek ailesinin şeref ve haysiyetini rencide etmek istemiyorum. Kendine ve ailesine hürmetimi ve hakiki dostluğumu muhafaza edeceğim. Suret-i infikakı (ayrılığı) Ankara'da kararlaştırırız. Sükunetle İzmir'e gitmeye muvafakati temin lazımdır. Gözlerinizden öperim.
Gazi M. Kemal
ATATÜRK'ÜN SELÇUKLU TARİHİNE İLGİSİNİ GÖSTEREN EL YAZISI NOTLARI
Mustafa Kemal Atatürk'ün ilgi duyduğu alanlardan biri de tarihti. Yalnızca yakın dönem gelişmelerini değil, Türk tarihinin geçmişini de yakından takip eden Atatürk, Selçuklu tarihi üzerine yaptığı çalışmalar sırasında çeşitli notlar aldı. Bu notlarda Büyük Selçuklu hükümdarı Tuğrul Bey'in Bizans topraklarına ilerleyişi, Malazgirt Kalesi'ni kuşatması ve dönemin askeri gelişmeleri anlatılıyor. Atatürk'ün kendi el yazısıyla kaydettiği bu satırlar, tarih araştırmalarına duyduğu ilgiyi ve Türk tarihinin önemli dönüm noktalarına verdiği önemi ortaya koyuyor.
Notlarında şu ifadeler yer alıyor:
"Kostantin Monomak harbi tercih etti; hazırlığa başladı. Kostantin ordusunda bulunan 15.000 Peçenek Türkleri, Tuğrul ordusuna yanaşınca Yunanlılara isyan ettiler ve onlardan ayrıldılar. Tuğrul bütün kuvvetleriyle Bizans İmparatorluğu arazisine girdi. Malazgirt'e kadar ilerledi. Malazgirt Kalesi'ni otuz gün kadar muhasara etti. Kale etrafında üç kat sur vardı. Ahali uzun muhasaraya tahammül edecek kadar erzak toplamışlardı. Tuğrul gelecek baharda gelmek üzere burada fazla kalmadı. Merkezine döndü."
ATATÜRK'ÜN EL YAZISIYLA KALEME ALDIĞI GENÇLİĞE HİTABE
Mustafa Kemal Atatürk'ün Türk gençliğine bıraktığı en önemli miraslardan biri olan Gençliğe Hitabe, onun el yazısıyla kaleme aldığı tarihi belgeler arasında yer alıyor. Cumhuriyet'in korunması ve bağımsızlığın gelecek nesillere aktarılması gerektiğini vurgulayan Atatürk, bu metinde Türk gençliğine büyük bir sorumluluk yüklüyor. Gençliğe Hitabe'de bağımsızlığın ve Cumhuriyet'in yalnızca bugünün değil, geleceğin de en kıymetli hazinesi olduğunu belirten Atatürk, karşılaşılabilecek tüm zorluklara rağmen bu değerlerin savunulması gerektiğini ifade ediyor.
Atatürk'ün el yazısıyla kaleme aldığı metinde şu ifadeler yer alıyor:
"Ey Türk gençliği! Birinci vazifen Türk istiklalini, Türk Cumhuriyetini ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir. Mevcudiyetinin ve istikbalinin yegane temeli budur. Bu temel, senin, en kıymetli hazinendir. İstikbalde dahi, seni, bu hazineden, mahrum etmek isteyecek, dahili ve harici bedhahların olacaktır. Bir gün, istiklal ve Cumhuriyeti müdafaa mecburiyetine düşersen, vazifeye atılmak için, bulunacağın vaziyetin imkan ve şeraitini düşünmeyeceksin!"
AFET İNAN'IN BULDUĞU NOTLARDA ATATÜRK'ÜN CUMHURİYET MESAJI
Mustafa Kemal Atatürk'ün düşünce dünyasını yansıtan belgeler arasında, Afet İnan tarafından bulunan el yazısı notlar da yer alıyor. Notların yalnızca son bölümünde yer alan satırlarda Atatürk, hayatı boyunca ulaşmayı hedeflediği tek amacın Cumhuriyet olduğunu vurguluyor. Bu hedefe ulaşmak için aynı yolda yürüyen arkadaşlarının başarılı olması gerektiğini belirten Atatürk, doğru ve dürüst çalışmanın önemine dikkat çekiyor. Cumhuriyet idealini anlatan bu satırlar, onun ülkenin geleceğine ilişkin düşüncelerini kendi el yazısıyla ortaya koyuyor.
Mektupta şu ifadeler yer alıyor:
"Benim için bir tek hedef vardır Cumhuriyet hedefi. Bu hedefe vasıl olmak (ulaşmak) için, muayyen (belli) yolda yürüyen arkadaşların muvaffak (başarılı) olması için, tevessül edilen (baş koyulan) doğru yolda, namuskârane yolda çok çalışmak ve faal olmak lazımdır."
ATATÜRK'TEN İSMET İNÖNÜ'YE DOSTLUĞUNU GÖSTEREN ANLAMLI MESAJ
Mustafa Kemal Atatürk ile İsmet İnönü arasında zaman zaman fikir ayrılıkları ve tartışmalar yaşansa da aralarındaki dostluk yazışmalara da yansıdı. Dil Kurultayı sırasındaki yazışmalarında, yaşanan bir tartışmanın ardından İnönü'ye gönderdiği kısa mesajda Atatürk, kırgınlığı geride bıraktığını ifade etti. Birkaç kelimeden oluşan bu notta arkadaşlık ve kardeşlik bağını özellikle vurgulayan Atatürk, şu sözleriyle dikkat çekti:
"Hayır, her şeyi unuttum; bildiğin gibi, arkadaşım ve kardeşimsin."
ATATÜRK'TEN KÜÇÜK KEMALEDDİN'E HAYAT BOYU UNUTULMAYACAK NASİHAT
Mustafa Kemal Atatürk, 19 Eylül 1923 tarihinde Çankaya'da, Kaymakam (Yarbay) İbrahim Bey'in oğlu Kemaleddin'in hatıra defterine kendi el yazısıyla anlamlı bir öğüt bıraktı. Önce babasının güzel ahlaklı ve dürüst bir asker olduğunu belirten Atatürk, ardından küçük Kemaleddin'e hayatı boyunca yol gösterecek bir tavsiyede bulundu. Başkalarının sözlerini biriktirmek yerine, insanın kendi başarıları ve erdemli davranışlarıyla iz bırakması gerektiğini anlatan bu mesaj, Atatürk'ün genç nesillere verdiği önemi de gözler önüne serdi.
Atatürk, hatıra defterine şu satırları yazdı:
"Oğlum Kemalettin,
Babanın haluk bir insan, temiz bir asker olduğunu öğrendim. Seni fotoğrafından mütalaa etmekle fikir istihracına kalkışmayacağım. Babanın verdiği nasihatler kıymetlidir. Ben yalnız şunu ilave edeceğim: Hatırat defterini, başkalarının yazılarıyla doldurmaya heves etmekten ise, hayat defterini, kendi faaliyet ve fazilet eserlerinle doldurmaya bak!
Gazi M. Kemal"